Əbülfət Mədətoğlunun bu lirik əsəri, insanın fiziki keçiciliyi ilə ruhun və sənətin əbədiyyəti arasındakı dialoqu əks etdirən fəlsəfi-lirik nümunədir.

Şeirin görünən qatı sevgi və ayrılıq dramıdır. Lakin daxili qatında insanın mənəvi varlığını qorumaq çabası durur. Seirin ideyası, cismani varlığın (bədənin, məzarın) yox olması qaçılmazdır, lakin yaradıcılıq və sevgi insanı ölümsüzləşdirir.

Maddiyyatın müvəqqətiliyi qarşısında mənəviyyatın və sənətin zamansızlığı problemi qoyulur. Şeir dördlük şəklində, klassik xalq şeiri (gəraylı) ritminə yaxın, lakin müasir sərbəst-heca keçidləri ilə qurulub. Hər bir bənd dinamik əmrlərlə ("dayan", "geri bax", "keçim") başlayır. Bu da oxucuda zamanı durdurmaq istəyi hissi yaradır. Birinci bənd maddi ayrılığa qarşı mənəvi müqavimətdir. Müəllif "baxışın möhürlənsin" deyərək sevgini vizual yaddaşda dondurmaq istəyir. İkinci bənddə lirik qəhrəman sevgilisinin soluna (ürək tərəfinə) keçərək onun yollarını nurlandırmaq, kədəri öz üzərinə götürmək istəyir.

Üçüncü bənd kulminasiya və fəlsəfi yekundur. Burada poetik "Mən" öz ölümünü və unudulmasını qəbul edir, lakin sənətinin qalmasını şərt qoyur. Şair şeirin emosional təsirini artırmaq üçün zəngin bədii vasitələrdən istifadə edib: "Ruhun diri qalması", "baxışın möhürlənməsi", "nur çilənməsi", "sevincin qola girməsi". Bu obrazlar hissləri canlandırır. Sevinc və kədər, diri qalmaq və məzar: Bu ziddiyyətlər həyatın və ölümün vəhdətini göstərir. Hər bəndin başında işlənən "Dayan" nidası şeirə daxili bir ritm və dramatik gərginlik qatır. Şeirin ən ağır fəlsəfi yükü son misralardadır: "Məzarı bilinməsin - Hadi tək, şeri qalsın!"

Şair burada böyük Azərbaycan romantiki Məhəmməd Hadiyə istinad edir. Hadinin məzarının itkin düşməsi tarixi bir faktdır. Əbülfət Mədətoğlu öz taleyini Hadinin taleyi ilə eyniləşdirir. Müəllif bəyan edir ki, şair üçün fiziki nişanə (məzar) önəmli deyil, onun əsl varlığı bəşəriyyətə yadigar qoyduğu şeirdir.

Bu əsər sadə bir ayrılıq şeiri deyil. Müəllif fərdi hisslərdən (baxış, sevinc, kədər) başlayaraq ümumbəşəri və fəlsəfi bir həqiqətə – sənətkarın ölümsüzlüyü ideyasına ucalır. Şeir həm lirik zərifliyi, həm də fəlsəfi dərinliyi ilə seçilir.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. AYB, AJB-nin üzvü.

Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist

08.07.2026