Arzu Hüseyn - Sənsən bu dünyada eşqim, inamım

Sun, 06 Sep 2026 15:34:34 +0000

,

Sən dəyər verənsən, qədir bilənsən.

Bir köynək hamıdan yaxın olanım,

Yaxşı ki varımsan, yaxşı ki sənsən.

Ömrümün yarısın boşa yaşadım,

Küsdüm, təkliyimlə qoşa yaşadım.

İndi ki gəlmisən — yaşa, yaşadım,

Nə şirin dövransan, nə şirin dəmsən.

Qəlbim daş deyildi, daş elədilər,

Məni qəribliyə tuş elədilər.

Mən sənə sığındım; hər nə dedilər —

Qucağı Vətənsən, dadı Vətənsən.

Daha dizlərimin çözülməz bağı,

Keçərəm dəryanı, aşaram dağı.

İçimdə gizlənən məsum uşağı

Üzümdə, gözümdə gülümsədənsən.

Mən ki vəfalıyam verdiyim anda,

Qəlbim ilk sevincdə, ilk həyəcanda...

Yaşamaq şirinmiş sənlə olanda,

Dənizə, səmaya, günəşə tənsən.

Mən səndən tez ölsəm,

Məni yağış bil,

Üzündə, gözündə cığır-naxış bil.

Hələ ki mən varam, gec olmamış bil:

Şükrümsən, duamsan, özümsən, mənsən —

Yaxşı ki Sənsən

Musa Yaqub - BİR GÜNAH SƏNİN, BİR GÜNAH MƏNİM

Sun, 06 Sep 2026 15:34:50 +0000

Bir gözün mən əydim, bir gözünü sən,

Niyə narazıyıq bu tərəzidən?

Sən çeşmə qurudan, mən ağac kəsən

Bir günah sənindir, bir günah mənim.

Bu südə su qatıb hərə bir qaşıq,

Arını şəkərə dadandırmışıq.

Bazarın yağı şor, balı qarışıq

O mətah sənindir, bu mətah mənim.

Söz sözə gələndə sən nəfsi qıran,

Mən dünya malına göz yumub duran.

Amma ayrılıqda daşı da yaran,

Bir tamah sənindir, bir tamah mənim.

Görürük bu silah vurmur hədəfə,

Vurmur, ha atırıq mininci dəfə.

Əlimiz dolaşıb düşüb kələfə,

Bu əl gah sənindir, bu əl gah mənim.

Qoyma yalanımız qalxsın ayağa,

Hay deyirik, haya gəlmirik, qağa.

Sözü güləşdirib, əhdi danmağa,

Bir vallah sənindir, bir vallah mənim.

Yamanca ustayıq hər ehtiyatda,

Dostluq şirnisi də dilimiz altda.

Amma yaman günə əlimiz altda

Bir silah sənindir, bir silah mənim.

Ömür təsəllidi, ümid sabahdı,

İndi öz xeyrinə çoxu agahdı.

Hərə dolanışa bir cür nigahdı,

Bir nigah sənindir, bir nigah mənim.

Orda bulanıq su hopur torpağa,

Burda üzə çıxıb dönür bulağa.

Hələ ki, vaxtımız var durulmağa,

Bir sabah sənindir, bir sabah mənim.

Ayaz Arabaçının ŞEİRLƏRİ

Sun, 06 Sep 2026 15:24:37 +0000

Saatı divardan söküb çıxartdım.

İçini ovcuma töküb çıxartdım.

Vaxt dayanmadı.

Pəncərəmi açdım gecəyə..

Pəncərədən baxdım küçəyə

hamı tələsirdi.

Külək yazıq-yazıq əsirdi.

Saatı şkafdakı paltarların altına qoydum.

Bəlkə vaxtı gizlətsəm,

ölüm bizi tapa bilməz.

Amma gecə saatın səsi gəldi.

Çıqq, çıqq, çıqq, çıqq..

Sanki kimsə

içimdəki qapını döyürdü,

aç, gəldim deyə..

***

Güzgüyə baxdım.

Güzgüdən də bir adam baxdı mənə..

O adam

mənə oxşamırdı.

Üzündə

tanımadığım illər vardı.

Gözlərində

yaşamadığım günlər.

Alnında

qayıtmayacaq yollar.

Güzgünü sındırdım.

Yeddi parça oldu.

İndi yeddi adam baxırdı mənə.

Oysa ki, mən birindən qurtarmaq istəyirdim yaxamı.

***

Köhnə ayaqqabılarım

qapının kandarında durur.

Palçığı hələ də üstündədi.

Bu ayaqqabı ilə

çox yollar getmişəm.

Bir kəndə, bir şəhərə, bir qadına, bir ayrılığa...

***

Ömrüm boyu

qapılar açdım.

Bəziləri evə çıxırdı.

Bəziləri küçəyə.

Bəziləri heç yerə.

Ən çox da

içimdə qalan qapıları açmağa çalışdım.

Bir gün son qapını tapdım.

Açmağa qorxdum.

Çünki arxasında

nə olduğunu bilirdim.

***

Sənə məktub yazdım.

Sonra cırdım.

Çünki sənə demək istədiklərimin

heç biri söz deyildi.

Mən sözü ürəyə verdim.

Sonra tikə-parça kağızları yandırdım.

Külünü küləyə verdim.

Bəlkə bir gün

sənin pəncərənə düşər.

Sən bilməzsən.

Mən də bilmərəm.

Amma külək bilər.

Biləsən,

mən o məktubu

hansısa bir ünvana yox,

taleyə göndərdim..

Şövkət Zərin Horovlu. - Darıxa-darıxa

Sun, 06 Sep 2026 15:29:39 +0000

Dözümümlə həsrətimi

əzdim darıxa-darıxa,

Yenə sənli günlərimi

gəzdim darıxa- darıxa

Bir həsrət kövrəltdi məni,

Yenə gəzdim xatirəni.

Tellərimə bənövşəni,

Düzdüm darxa-darıxa.

Bir üzədi ömür yolu,

Getdim gözü yaşla dolu.

Goz yaşımı sağa-sola,

Süzdüm darıxa-darıxa.

Qəm gölündə batdı gəmim,

Suda qərq oldu yelkənim.

Silib gözlərimin nəmin,

Üzdüm darıxa-darıxa.

Hər kəsə bir bəxt verilir,

Onu ansaq verən bilir.

İlahi, o necə sirdir -

Çözdüm darıxa-darıxa.

Ayı caladım ilimə,

Ömrü sökdüm ilmə- ilmə.

Svgi”günahmış “ sən demə,

Dözdüm datıxa-darıxa.

Mənzlə üzüağ çatım,

Bir az da dincəlim yatım.

Əlimi yerdən,Allahım,

Üzdüm darıxa-darıxa!

Əlizadə Nuri - Üfüqləri kim çəkibdi tarıma?

Sun, 06 Sep 2026 15:29:37 +0000

Bu dünyanın əyri üzü ağrımaz,

Halal yeri, hamar yeri ağrıyır.

Kimlər qoyub bu dünyanı qumara?-

Taleyinin qumar yeri ağrıyır.

...Bu ağ çiçək bəlkə sənin əl izin?

Kədərini işığa at - ərisin.

Bircə dəfə adımı çək, əzizim

Adımdakı qubar yeri ağrıyır.

Üfüqləri kim çəkibdi tarıma?

Aman bulud, için- için zarıma.

...Zalım dostlar, gedin deyin yarıma

Həsrətimin tumar yeri ağrıyır...

Təranə Məmməd -Vəhdət

Sun, 06 Sep 2026 15:40:09 +0000

Deyirlər, gözəllik dünyanı xilas edəcək. Bəs gözəlliyi nə xilas edəcək? Axı,gözəlliyin özünün də həmişə xilaskara ehtiyaçı var. Məncə gözəlliyin yeganə xilaskarı sevgidir. Sevilməyən gözəllik solur, məhv olur. Bəlkə elə dünyanı bu vəhdət xilas edəcək?! Gözəlliklə sevginin vəhdəti.

İncə, zərif bir Çiçək hündür, iri gövdəli Çinar ağacına dəlicəsinə aşiq olur. Çinar ağaçı da Çiçəyə vurulur. Lakin o, Çiçəyi sarmaşıqla qolboyun görüb onun həmən sarmaşığa aşiq olduğunu sanır. Məğrur, incə Çiçək sevdiyi ağaca ürəyini aça bilmir. Onun əvəzinə sarmaşıq Çinarın ayağına dolaşaraq Çicəyin ona aşiq olduğunu, hətta onunla bir yerdə olduğunu dəfələrlə Çinara xatırladır.

Canını sarmaşıqdan qurtarmağa calışan Çiçək dərdini heç kimə deyə bilmir. O, var gücü ilə sarmaşığın əlindən yaxasını qurtarmağa çalışdıqca, sarmaşıq ona daha da sıx dolaşır.

Bir gün yoldan keçən bir kəndli gözəl Çiçəyi sarmaşıqdan ayırıb onun qol-budağını təmizlədi. Çiçəyin gözəlliyi kəndlini o qədər valeh edir ki, o, Çiçəyi dərib aparmaq istəyir, lakin fikrindən daşınıb “Sənə necə qıymaq olar axı? Onsuz da ömrün qısadır. Qal burda, yaşa!”- deyib yoluna davam edir.

O gün Çiçək sanki həyata yenidən gəldi. Əmin idi ki, bir gün Çinar əyilib onun ləçəklərini oxşayacaq, qulağına onu sevdiyini pıçıldayacaq. Ancaq belə olmadı. Qürurlu Çinar sarmaşıqla qolboyun gördüyü Çiçəyə bir daha yaxınlaşmadı...

Qəlbində sevgisini yaşadan Çiçək sanki dünyadan küsmüşdü. O, dəfələrlə Çinara yaxınlaşıb onu sevdiyini söyləmək istəsə də bunu etmədi...Əvəzində öz gözəlliyinə qəsd edərək günüzlər tamamilə yumulur, gecələr açılırdı. Onun gözəlliyini indi yalnız Ay və ulduzlar görürdü.

Sevgisinin heç vaxt qarşılıqlı olmayacağını bilə-bilə Çiçək Çinarı sevirdi...

Bir axşam bərk külək əsdi. Yağış , dolu, qasırğa ətrafı yerlə yeksan etdi. Tənha Çiçəyin özü məhv olsa da külək onun toxumlarını düz Çinar ağaçının yanına səpdi. Bir müddətdən sonra Çiçək boy atmağa, yenidən yaşamağa başladı. Gözlərini açıb ətrafa baxdı və arxasında illərcə həsrəti İlə yaşadığı Çinar ağacını gördü.

Çinar yanındaki başqa bir gözəl ağacın budaqlarını qucaqlayıb durmuşdu. Tənha Çiçək anladı ki, indi burda, iki sevgilinin arasında olmamalıdır...

O, sevgisini köksündə boğub gözlərini yumdu və qərara gəldi ki, bu gündən gündüzlər də açacaq və va hər kəsi özünə çəlb etməyə çalışacaq ki, onu burdan qoparsınlar, kimsə onu dərib aparsın....Qoy o bu ağrını, bu həsrəti bir daha yaşamasın.

Çiçək son dəfə üzünü Çinara tutub “Səni sevirəm! Sənsiz yaşamaq istəmirəm !” deyib ləçəklərini bağladı. Səhər tezdən üstünə düşən şeh Çiçəyin göz yaşlarına dönüb yerə damçıladı. İllərcə məğrur dayanan qürurlu Cinar birdən əyildi və incəliyi ilə onu məftun edən Çiçəyi görüb budaqlarını ona uzatdı. Sarsılmış, göz yaşlarını gizlətməyə çalışan Çiçək bütün varlığıyla Çinara təslim oldu...

Bax beləcə sevgi gözəlliyi qoruyub saxlaya bildi. Çünki gözəllik də sevgisini qoruya bilmişdi. Nəticədə təbiətdə möhtəşəm bir görüntü yarandı. Çinar ömrü boyu tənha Çiçəyin əllərini buraxmadı...

Əbülfət Mədətoğlunun "Görmədiyim yuxular"-ının YOZUMU

Sun, 06 Sep 2026 15:29:45 +0000

Mənim yaşadıqlarım

Sehirli yuxulardı ...

Başdan başladıqlarım-

Elə bu yuxulardı!

Arı küsməz pətəkdən

Nigaranam vətəkdən!

Əlim qopsa ətəkdən-

Sol yanım , yıxılardı!

Mən sözdən söz dərəndə

Misra, misra hörəndə!

Gözündə şeh görəndə -

Ürəyim sıxılardı!

Nə qaldı yazmadığın,

Oxuyub pozmadığın ?!.

Bəxtində yozmadığın -

Mənim tək yuxu vardı...

Şeirin bədii təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun "Görmədiyim yuxular" şeiri insanın daxili aləmini, vətən sevgisini və tale axtarışlarını lirik bir dillə ifadə edən professional bir sənət nümunəsidir.

Şeirin əsas mövzusu insanın keçmişi, taleyi və yaradıcılıq ağrılarıdır. Müəllif real həyatla xəyallar (yuxular) arasında bir körpü qurur. Onun üçün yaşanmış hər bir an həm sehrli bir yuxu, həm də həyata yenidən başlamaq üçün bir ümiddir. Şeirdə eyni zamanda gizli bir vətən və torpaq nisgili, insani bağlılıq duyğusu hakimdir.

"Sehrli yuxular" insanın ümidlərini və təmiz duyğularını simvolizə edir. "Arı küsməz pətəkdən, nigaranam vətəkdən" misralarında xalq yaradıcılığından gələn bir bağlılıq, kökə və yurda sadiqlik gizlənib. buradakı "vətək" (arı pətəyinin içi, doğma yer) bədbinlikdən uzaq, narahat bir sevginin ifadəsidir.

Şairin "sol yanım yıxılardı" deməsi insanın mənəvi dayaqlarını itirmək qorxusunu göstərir. Sözdən misra hörmək isə yaradıcılıq prosesinin çətinliyini və şairin bu prosesə verdiyi yüksək dəyəri bədii şəkildə vurğulayır. Lirik qəhrəman həssas, hər bir kədərə qarşı kövrək ("Gözündə şeh görəndə, ürəyim sıxılardı") və taleyin yazdıqları ilə barışmağa çalışan bir insandır.

Şeir heca vəznində, axıcı və xalq dilinə yaxın bir üslubda yazılmışdır. Qafiyə sistemi və ritm daxili musiqini gücləndirir. "Yuxu" obrazı həm şeirin əvvəlində, həm də sonunda bir yaradaraq bəxtin və taleyin bitməyən bir sirri kimi oxucuya çatdırılır.

Sevil Azadqızı

Yadigar Təvəkgul - Təpədən-dırnağa bürünüb eşqə

Sun, 06 Sep 2026 15:29:52 +0000

Təpədən-dırnağa bürünüb eşqə,

Sevgi mayasında yoğrulmuşam mən.

Göylərdə kəsilib sevda nikahım,

Eşqin anasından doğulmuşam mən.

Baxışım günəşdən bac alıb əzəl,

Saçımı səfəqin özü toxuyub.

Buludlar bəhs qurub kirpiklerimdən,

Dilimin nəgməsin yağış oxuyub.

Qəlbimi yuyubdur günahlarımdan,

Yaradan ruhuma azadlıq verib.

Haqqın qapısından düşən işıqla,

Getdiyim hər yola uğurun sərib.

Təpədən-dırnağa qoruyub məni,

Açılan hər günə cəsarət gəlib

Təpədən dırnağa qoruyub məni,

Bitib-tükənməyən ümid göndərib

SƏLAHƏDDİN XƏLİLOV VƏ ƏBU TURXAN

Sun, 06 Sep 2026 15:29:47 +0000

(Milli fəlsəfi düşüncədən ümumbəşəri hikmətə gedən yol)

Azərbaycan fəlsəfi fikrinin inkişaf tarixində elə şəxsiyyətlər vardır ki, onların yaradıcılığını yalnız bir elm sahəsinin sərhədləri daxilində qiymətləndirmək mümkün deyil. Onlar fəlsəfə ilə yanaşı ədəbiyyata, elmə, milli-mənəvi dəyərlərə, tarixə, mədəniyyətə və insanın mənəvi dünyasına müraciət edir, müxtəlif düşüncə sahələrini bir-biri ilə əlaqələndirirlər. Professor https://www.facebook.com/salahaddin.halil?__cft__[0]=AZguw9MpWr4OSGR4VclSEn_WUxwqxVuUWKGAO6mS18ELxse7tSN0VFsCb6kmOKQPNEFypd5kg6F29XYWNQstlI3IsVb3vcSQT1SMbwzH6E0oCmqbV-wuXKhkICozWLglzHgfkNPu7rCutM6k66t8sHjt45xylmP-NBsavAqUdlM44Z-FrG-e8x3pssM&__tn__=-]K-R" role="link" tabindex="0">Salahaddin Halil belə şəxsiyyətlərdəndir.

Salahəddin Xəlilovun yaradıcılıq yolu Azərbaycan fəlsəfi fikrinin müasir mərhələsində özünəməxsus yer tutur. Onun fəlsəfəyə münasibətində bir mühüm cəhət xüsusilə diqqəti cəlb edir. Fəlsəfə onun üçün yalnız nəzəri anlayışların, terminlərin və abstrakt mülahizələrin məcmusu deyil. Fəlsəfə insanın dünyanı, özünü, cəmiyyəti, mənəviyyatı və varlığın mahiyyətini dərk etmək cəhdidir.

Məhz bu düşüncə istiqamətində Əbu Turxan fenomeni meydana çıxır.

Əbu Turxan adının arxasında dayanmış fikir dünyasını anlamaq üçün ilk növbədə Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi yoluna nəzər salmaq lazımdır. Çünki Əbu Turxanı Xəlilovun ümumi yaradıcılığından ayırmaq onun mahiyyətini natamam göstərərdi.

Əbu Turxan, əslində, Salahəddin Xəlilovun milli fəlsəfi düşüncəyə, xalqın hikmət xəzinəsinə, Şərq və Qərb fəlsəfələrinin münasibətinə və insanın mənəvi dünyasına uzun illər davam edən marağının özünəməxsus ifadəsidir.

Bu baxımdan “Əbu Turxanın hikmət dünyası” yalnız aforizmlər kitabı deyil. Bu əsər həm də bir filosofun milli düşüncə yaddaşına qayıdışının, fəlsəfəni həyatla yaxınlaşdırmaq istəyinin və böyük həqiqətləri yığcam sözlərlə ifadə etmək cəhdinin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi yaradıcılığı geniş və çoxşaxəlidir. Onun elmi maraqları müxtəlif dövrlərdə elm fəlsəfəsi, fizikanın fəlsəfi problemləri, təbiət və cəmiyyətin inkişaf qanunauyğunluqları, insan, mənəviyyat, milli fəlsəfi fikir və dünya fəlsəfəsi kimi istiqamətlərə yönəlmişdir.

Bu müxtəliflik zahirən ayrı-ayrı mövzular təsiri bağışlasa da, onların daxilində vahid bir məqsəd görünür. İnsanı və onun yaşadığı dünyanı daha dərindən anlamaq.

Salahəddin Xəlilov üçün fəlsəfə yalnız keçmiş filosofların fikirlərini öyrənmək deyil. Fəlsəfə həm də müasir insanın qarşısında duran problemlərə düşüncə ilə cavab axtarmaqdır.

Ona görə onun yaradıcılığında elm ilə fəlsəfə, fəlsəfə ilə ədəbiyyat, milli düşüncə ilə ümumbəşəri fəlsəfə arasında sərhədlər tamamilə qapalı deyil.

Əksinə, bu sahələr bir-birinə keçərək bütöv bir düşüncə sistemi yaradır.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi yolunun ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri də budur, o, fəlsəfəni həyatın özündən uzaqlaşdırmır.

Fəlsəfə həyatın içində olmalıdır.

İnsan sevəndə də fəlsəfi suallar qarşısında qalır.

İnsan seçim edəndə də.

İnsan itirəndə də.

İnsan ölüm haqqında düşünəndə də.

İnsan vicdanı ilə üz-üzə qalanda da.

Deməli, fəlsəfə yalnız universitet auditoriyasının deyil, insan həyatının özünün düşüncə formasıdır.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi yolunda xüsusi əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərdən biri milli fəlsəfi düşüncənin araşdırılmasıdır.

Dünya fəlsəfəsini öyrənmək vacibdir.

Qərb fəlsəfəsini bilmək vacibdir.

Şərq fəlsəfəsini bilmək vacibdir.

Antik düşüncəni, orta əsrləri, yeni dövr fəlsəfəsini və müasir fəlsəfi cərəyanları öyrənmək vacibdir.

Amma bütün bunlarla yanaşı bir sual da meydana çıxır.

Bəs biz özümüz kimik?

Azərbaycan düşüncəsinin dünya fəlsəfəsində yeri haradadır?

Azərbaycan xalqının yaratdığı mənəvi irsdə fəlsəfi fikir hansı formalarda ifadə olunub?

Nizaminin, Nəsiminin, Füzulinin, Xaqaninin, Cavidin və başqa mütəfəkkir sənətkarların yaradıcılığında hansı fəlsəfi ideyalar yaşayır?

Xalqın folklorunda, atalar sözlərində, dastanlarında hansı fəlsəfi ümumiləşdirmələr mövcuddur?

Salahəddin Xəlilovun milli fəlsəfi düşüncəyə yönəlməsi məhz bu suallarla əlaqəlidir.

Onun fikrincə, özümüzü yalnız başqalarının düşüncəsi ilə tanımaq olmaz.

Özümüzü öz düşüncə tariximiz vasitəsilə də tanımalıyıq.

Bu isə sadəcə milli qürur məsələsi deyil.

Bu, fəlsəfi özünüdərk məsələsidir.

Əbu Turxan bu yolun harasında dayanır?

Əbu Turxan fenomenini məhz burada anlamaq mümkündür.

Salahəddin Xəlilov milli fəlsəfi irsə və xalq hikmətinə müraciət etdikcə qarşısında çox zəngin bir düşüncə xəzinəsi açılır.

Bu xəzinədə yalnız sistemli fəlsəfi traktatlar yoxdur.

Burada aforizmlər var.

Atalar sözləri var.

Dastanlar var.

Şeirlər var.

Hikmətli ifadələr var.

İnsan həyatının əsrlər boyu topladığı təcrübə var.

Xalqın dünyanı dərk etmə üsulu var.

Deməli, fəlsəfə yalnız filosofların kitablarında yaşamır.

Fəlsəfə xalqın yaddaşında da yaşayır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan istiqamətindəki fəaliyyəti bu xalq hikmətini fəlsəfi düşüncə ilə əlaqələndirmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Burada Əbu Turxan yalnız konkret bir müəllif obrazı kimi deyil, milli hikmətin fəlsəfi ümumiləşdirilməsi üçün yaradılmış düşüncə modeli kimi də qəbul edilə bilər.

Xəlilovun öz izahlarında Əbu Turxan hikmətlərinin milli fəlsəfi fikir və xalq yaradıcılığından qaynaqlandığını vurğulaması da bu məqamı daha aydın göstərir.

Beləliklə, Əbu Turxanın arxasında dayanan əsas ideya fərdi “mən”dən daha genişdir.

Bu, milli yaddaşla filosof düşüncəsinin görüşüdür.

Salahəddin Xəlilovun “Əbu Turxanın hikmət dünyası” əsəri bu baxımdan xüsusi diqqətə layiqdir.

Əsərin dəyəri yalnız onun çoxsaylı hikmətləri əhatə etməsində deyil.

Əsas məsələ budur ki, hikmətli fikirlər ayrıca cümlələr kimi deyil, müəyyən bir düşüncə sisteminin parçaları kimi qəbul edilə bilər.

Kitabın adı belə mühüm məna daşıyır:

Hikmət dünyası.

Deməli, burada söhbət təkcə hikmətli sözlərdən getmir.

Söhbət bütöv bir dünyagörüşündən gedir.

İnsan haqqında düşüncə.

Allah haqqında düşüncə.

Sevgi haqqında düşüncə.

Ölüm haqqında düşüncə.

Zaman haqqında düşüncə.

Tale haqqında düşüncə.

Azadlıq haqqında düşüncə.

Elm haqqında düşüncə.

Mənəviyyat haqqında düşüncə.

Milli kimlik haqqında düşüncə.

Ədəbiyyat və fəlsəfə haqqında düşüncə.

Bütün bunlar birlikdə Əbu Turxanın hikmət dünyasını yaradır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan yaradıcılığında aforizmə xüsusi əhəmiyyət verməsi təsadüfi deyil.

Çünki aforizm fəlsəfi fikrin ən yığcam formalarından biridir.

Uzun bir fəlsəfi əsərdə bir fikri səhifələrlə izah etmək mümkündür.

Aforizmdə isə həmin fikir bir neçə sözə sığdırılır.

Lakin bu qısalıq sadəlik demək deyil.

Əksinə, aforizmin gücü ondadır ki, o, oxucunun qarşısında böyük düşüncə sahəsi açır.

Salahəddin Xəlilovun “Aforizm – fikrin qönçəsidir” fikri bu baxımdan olduqca mənalıdır.

Qönçə açılmamış çiçəkdir.

Onun daxilində çiçəyin gələcək gözəlliyi gizlənir.

Aforizmdə də fikrin böyük imkanları gizlənir.

Oxucu həmin qönçəni öz düşüncəsi ilə açmalıdır.

Bu səbəbdən aforizm oxucunun iştirakını tələb edir.

Xəlilovun Əbu Turxan dünyasında insan əsas mövzulardan biridir.

Çünki bütün fəlsəfi sualların son ünvanı yenə insandır.

Kainat haqqında düşünürük, insan düşünür.

Allah haqqında düşünürük – insan düşünür.

Ölüm haqqında düşünürük, insan düşünür.

Əxlaq haqqında düşünürük, insan qərar verir.

Həqiqəti axtarırıq, insan axtarır.

Deməli, fəlsəfənin mərkəzində insan dayanır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan hikmətlərində insan sadəcə bioloji varlıq kimi təqdim olunmur.

İnsan mənəvi məsuliyyət daşıyan varlıqdır.

O, seçim edir.

O, sevir.

O, nifrət edir.

O, səhv edir.

O, bağışlayır.

O, peşman olur.

O, özünü dəyişir.

O, özündən yüksək bir həqiqət axtarır.

Bu baxımdan Əbu Turxan hikmətləri insanın mənəvi portretini yaradır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan dünyasında ağıl və qəlbin münasibəti xüsusi maraq doğurur.

“Ağıl ayırır, məhəbbət birləşdirir” fikri insanın iki əsas mənəvi qüvvəsini qarşılaşdırır.

Ağıl təhlil edir.

Fərqləndirir.

Müqayisə edir.

Səbəb axtarır.

Məhəbbət isə yaxınlaşdırır.

Bağışlayır.

Birləşdirir.

Bu iki qüvvənin birliyi insanın kamilliyi üçün vacibdir.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi düşüncəsində də insan yalnız rasional varlıq kimi deyil, mənəvi və emosional varlıq kimi dərk olunur.

Bu isə fəlsəfənin insanı bütöv görməsi deməkdir.

İnsan yalnız ağıl deyil.

İnsan yalnız hiss də deyil.

İnsan ağıl və qəlbin mürəkkəb vəhdətidir.

Əbu Turxan hikmətlərinin mühüm istiqamətlərindən biri Allah, iman və mənəviyyat məsələləridir.

“Allahı sevməyin yolu onun yaratdıqlarını sevməkdən keçir” fikri bu istiqamətin mahiyyətini aydın göstərir.

Burada Allah sevgisi insan sevgisindən ayrılmır.

İnsanın mənəviyyatı onun davranışında özünü göstərir.

Əgər insan Allaha sevgidən danışırsa, onun yaratdıqlarına münasibətində də mərhəmət görünməlidir.

Bu yanaşma mənəviyyatı söz səviyyəsindən əməl səviyyəsinə keçirir.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan vasitəsilə ortaya qoyduğu mühüm fikirlərdən biri də budur:

Mənəviyyat yalnız inanmaq deyil, necə yaşamaq məsələsidir.

Əbu Turxan hikmətlərində “Allah qarşısında əyilmək” ilə “dünyanın qarşısında əyilməmək” arasında qurulan əlaqə də çox düşündürücüdür.

İnsan ali mənəvi dəyərə bağlandıqda dünyəvi qorxular qarşısında daha möhkəm ola bilər.

Bu, mənəvi azadlığın paradoksudur.

İnsan yalnız öz nəfsinin, mənfəətinin, qorxularının və ehtiraslarının ardınca getdikdə əslində azadlığını itirir.

Lakin onun həyatında dəyişməz mənəvi ölçü varsa, o zaman haqsızlıq qarşısında dayanmaq gücü artır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan dünyasında azadlıq məhz məsuliyyətlə birlikdə düşünülür.

İnsan həyatının ən qədim fəlsəfi suallarından biri tale problemidir.

İnsan nə qədər azaddır?

Nə qədər şey əvvəlcədən müəyyən olunub?

İnsan öz taleyini dəyişə bilərmi?

Əbu Turxan düşüncəsi bu suallara insanın iradəsini önə çəkən baxışla yanaşır.

İnsan hər şeyi seçmir.

Lakin müəyyən seçim imkanlarına sahibdir.

O, həyatın başlanğıcını seçməyə bilər.

Amma həyatın davamında münasibətini, qərarlarını və davranışlarını müəyyən qədər seçə bilər.

Bu fikir insanı məsuliyyətə çağırır.

Çünki hər şeyi taleyin üzərinə atmaq insanın öz məsuliyyətindən qaçması deməkdir.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi düşüncəsində insanın azadlığı onun məsuliyyəti ilə tamamlanır.

Əbu Turxanın “Zəiflərin faciəsi üçün güclülər məsuliyyət daşıyır” düşüncəsi də Xəlilovun fəlsəfi baxışlarının sosial tərəfini göstərir.

Gücün mənası yalnız üstünlük deyil.

Güc həm də məsuliyyətdir.

Cəmiyyətdə imkanları çox olanların zəiflər qarşısında məsuliyyəti daha böyükdür.

Bu fikir sosial münasibətlərə etik ölçü gətirir.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi düşüncəsində insan yalnız öz fərdi həyatına cavabdeh deyil.

O, başqalarına münasibətinə görə də məsuliyyət daşıyır.

Beləliklə, fəlsəfə fərdi düşüncədən sosial əxlaqa keçir.

Əbu Turxan hikmətlərinin böyük hissəsi insanın özünü tanıması məsələsinə bağlanır.

İnsan çox vaxt dünyanı dəyişmək istəyir.

Lakin özünü dəyişmək daha çətindir.

Başqasının səhvini görmək asandır.

Öz səhvini görmək çətindir.

Başqasını tənqid etmək asandır.

Özünə sual vermək çətindir.

Başqasının yerində olmağı arzulamaq asandır.

Öz potensialını reallaşdırmaq isə zəhmət tələb edir.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan dünyasında insanın özünüdərki məhz bu baxımdan əsas fəlsəfi məsələlərdən birinə çevrilir.

İnsan özünü tanımadan həyatının mənasını tam dərk edə bilməz.

Əbu Turxanın insanları “şüşə” və “ayna”ya bənzədən fikri də insan münasibətlərinin fəlsəfəsini açır.

Bəzi insanlar dünyanı göstərir.

Bəzi insanlar isə bizi özümüzə göstərir.

Birinci insanın funksiyası məlumatlandırmaqdır.

İkinci insanın təsiri isə özünüdərk yaratmaqdır.

Bu fikir müəllim, filosof, yazıçı və mütəfəkkir obrazlarını da düşündürür.

Əsl müəllim yalnız məlumat verən deyil.

Əsl filosof yalnız nəzəriyyə quran deyil.

Əsl yazıçı yalnız hadisə danışan deyil.

Onların ən böyük missiyası insanı özünə qaytarmaqdır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan vasitəsilə yaratdığı hikmət dünyasının gücü də burada görünür.

Xəlilovun düşüncə dünyasında ədəbiyyat təsadüfi sahə deyil.

Azərbaycan ədəbiyyatının böyük nümayəndələri fəlsəfi düşüncənin mühüm daşıyıcılarıdır.

Nizami insan və cəmiyyət haqqında düşünür.

Nəsimi insanın mənəvi azadlığını önə çəkir.

Füzuli eşqi fəlsəfi yüksəlişə çevirir.

Cavid insanın əbədi suallarını səhnəyə gətirir.

Bu baxımdan Azərbaycan ədəbiyyatını fəlsəfədən tam ayırmaq mümkün deyil.

Salahəddin Xəlilovun “Fəlsəfə və ədəbiyyat” istiqamətindəki düşüncələri də məhz bu yaxınlığın mahiyyətini göstərmək baxımından əhəmiyyətlidir.

Ədəbiyyat insanı düşündürür.

Fəlsəfə insanı sorğuya çəkir.

Hikmət isə bəzən hər ikisinin nəticəsini bir cümlədə ümumiləşdirir.

Əbu Turxan bu üç sahənin kəsişməsində dayanır.

Nizami yaradıcılığında insanın mənəvi kamilliyi əsas problemlərdən biridir.

Nizami üçün insanın böyüklüyü yalnız onun biliyi ilə ölçülmür.

Ədalət, ağıl, mərhəmət və mənəvi təmizlik insanın kamilliyinin əsas şərtləridir.

Bu baxımdan Əbu Turxan hikmətləri ilə Nizami düşüncəsi arasında mənəvi yaxınlıq müşahidə etmək mümkündür.

Fərqli dövrlər.

Fərqli janrlar.

Fərqli ifadə formaları.

Lakin eyni böyük sual:

İnsan necə kamil ola bilər?

Nəsiminin fəlsəfi dünyasında insanın mənəvi qüdrəti xüsusi yer tutur.

İnsan zahiri görünüşdən daha böyükdür.

Onun daxilində mənəvi aləm vardır.

Əbu Turxan düşüncəsində də insanın daxili aləminə xüsusi əhəmiyyət verilir.

İnsanın həqiqi azadlığı onun daxilində başlayır.

Öz nəfsinə hakim olmayan insanın xarici azadlığı nə qədər böyük olsa da, mənəvi azadlığı tam deyil.

Bu baxımdan Nəsimi ilə Əbu Turxan arasında düşüncə səsləşmələri müəyyən mənada milli fəlsəfi yaddaşın davamlılığını göstərir.

Füzulidə eşq yalnız hiss deyil.

Eşq insanı dəyişdirən qüvvədir.

İnsan özündən çıxaraq daha böyük mənəvi aləmə daxil olur.

Əbu Turxan hikmətində də sevginin birləşdirici gücü xüsusi vurğulanır.

“Ağıl ayırır, məhəbbət birləşdirir” fikri sevginin sosial və mənəvi funksiyasını göstərir.

Deməli, sevgi yalnız iki insan arasındakı münasibət deyil.

Sevgi insanın dünyaya münasibətidir.

Sevgi varsa, mərhəmət vardır.

Mərhəmət varsa, məsuliyyət vardır.

Məsuliyyət varsa, insanın mənəvi yüksəlişi mümkündür.

Hüseyn Cavid Azərbaycan fəlsəfi-ədəbi düşüncəsinin ən mühüm simalarından biridir.

Cavidin yaradıcılığında insanın həqiqət axtarışı, azadlıq arzusu, mənəvi böyüklüyü, sevgi və ədalət məsələləri xüsusi yer tutur.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfə və ədəbiyyat məsələlərinə münasibətində Cavid kimi böyük sənətkarların yaradıcılığının fəlsəfi potensialı mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Əbu Turxan isə həmin fəlsəfi axtarışın aforistik ifadə imkanlarından biri kimi diqqət çəkir.

Cavid böyük ideyanı dramda və poeziyada açır.

Əbu Turxan isə bəzən həmin böyük ideyanı bir cümləyə sıxışdırır.

Xəlilovun fəlsəfi dünyasında Şərq və Qərb düşüncələrinin münasibəti də mühüm yer tutur.

Şərq və Qərbi bir-birinə qarşı qoymaq əvəzinə onların düşüncə imkanlarını dialoqa gətirmək daha məhsuldardır.

Qərb rasional düşüncənin, elmi metodun və sistemli fəlsəfi təhlilin böyük ənənələrini formalaşdırıb.

Şərq isə mənəvi dərinlik, hikmət, irfan və insanın daxili aləmi haqqında zəngin düşüncə xəzinəsi yaradıb.

Lakin bu bölgü mütləq sərhəd deyil.

Hər iki sivilizasiyanın daxilində çoxsaylı düşüncə istiqamətləri vardır.

Salahəddin Xəlilovun fəaliyyəti bu iki böyük düşüncə məkanının dialoquna xüsusi əhəmiyyət verməsi ilə seçilir.

Əbu Turxan da bu dialoqda maraqlı bir körpü rolunu oynayır.

Çünki onun hikmətlərində həm Şərqin mənəvi-fəlsəfi nəfəsi, həm də fəlsəfi ümumiləşdirməyə meyl görünür.

Xəlilovun fəlsəfi yaradıcılığının mühüm istiqamətlərindən biri elm fəlsəfəsidir.

Elm dünyanı izah edir.

Lakin insan yalnız “necə?” sualını verməklə kifayətlənmir.

O, “niyə?” sualını da verir.

Elm hadisənin mexanizmini göstərə bilər.

Fəlsəfə onun mənasını soruşur.

Elm insanın imkanlarını artırır.

Fəlsəfə həmin imkanların məsuliyyətini gündəmə gətirir.

Bu baxımdan elm və fəlsəfə qarşı-qarşıya deyil.

Onlar bir-birini tamamlayır.

Əbu Turxan hikmətləri də insanın yalnız bilməsini deyil, bildiyi ilə necə davranmasını düşündürür.

Bu isə elm ilə hikmət arasındakı fərqi göstərir.

**Bilik imkan verir.

Hikmət istiqamət göstərir.**

Zaman bütün insanların ortaq taleyidir.

İnsan zamanın içində doğulur.

Böyüyür.

Yaşlanır.

Və bir gün bu dünyadan gedir.

Lakin insanın yaratdığı mənəvi dəyərlər başqa cür yaşayır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan hikmətləri də bu mənada zamana qarşı düşüncənin gücünü nümayiş etdirir.

Həqiqi fikir öz dövrünü aşır.

Çünki o, konkret hadisədən deyil, insanın dəyişməyən mahiyyətindən danışır.

Sevgi dəyişmir.

Vicdan dəyişmir.

Ədalət ehtiyacı dəyişmir.

Ölüm qarşısındakı insan sualı dəyişmir.

Həqiqət axtarışı dəyişmir.

Bu səbəbdən hikmət zamanın dəyişdirdiyi zahiri dünyadan daha dərin qatlarda yaşayır.

Milli yaddaş yalnız tarix kitablarında qorunmur.

Milli yaddaş dildə qorunur.

Ədəbiyyatda qorunur.

Musiqidə qorunur.

Folklorda qorunur.

Atalar sözlərində qorunur.

Dastanlarda qorunur.

Düşüncə tərzində qorunur.

Salahəddin Xəlilovun milli fəlsəfi fikrə müraciətinin böyük əhəmiyyəti də budur.

O, fəlsəfənin milli yaddaşla əlaqəsini önə çıxarır.

Əbu Turxan isə bu yaddaşın hikmət formasında ifadəsinə imkan yaradır.

Beləliklə, keçmiş yalnız muzeydə saxlanılan bir mirasa çevrilmir.

Keçmiş gələcəklə danışmağa başlayır.

Əbu Turxan fenomeninin ən maraqlı tərəflərindən biri də müəlliflik məsələsidir.

Salahəddin Xəlilov Əbu Turxan hikmətlərinin mənbəyini yalnız fərdi yaradıcılıqla məhdudlaşdırmır.

Əksinə, onların milli fəlsəfi fikir və xalq yaradıcılığından qaynaqlandığını bildirir.

Bu mövqe Əbu Turxan anlayışına xüsusi məna verir.

Burada filosof özünü xalqın minillik hikmətindən ayrı görmür.

Əksinə, özünü həmin böyük yaddaşın davamı kimi qəbul edir.

Bu baxımdan Əbu Turxan bir “mən”dən çox, bir “biz” düşüncəsidir.

Salahəddin Xəlilovun burada rolu həmin hikmət xəzinəsini fəlsəfi düşüncə müstəvisində təqdim etmək, sistemləşdirmək və müasir oxucu üçün mənalandırmaqdır.

Fəlsəfə çox vaxt uzun düşüncə tələb edir.

Hikmət isə həmin uzun düşüncənin yığcam nəticəsi ola bilər.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan layihəsində məhz bu münasibət diqqəti cəlb edir.

Fəlsəfi düşüncə genişdir.

Aforizm yığcamdır.

Amma yığcamlıq fikrin dərinliyini azaltmır.

Əksinə, bəzən onu daha təsirli edir.

İnsan bir neçə səhifəlik fəlsəfi mülahizəni oxuyub düşünə bilər.

Amma bəzən bir cümlə onun həyatında daha uzun müddət qala bilər.

Çünki həmin cümlə onun öz təcrübəsi ilə birləşir.

Beləliklə, hikmət yalnız müəllifin fikri olmaqdan çıxır.

Oxucunun şəxsi təcrübəsinə çevrilir.

Əbu Turxan – SALAHƏDDİN XƏLİLOVUN düşüncəsinin güzgüsüdür.

Əbu Turxan fenomeninə bu baxımdan nəzər saldıqda onu Salahəddin Xəlilovun yaradıcılıq dünyasından ayrı təsəvvür etmək çətindir.

Çünki Əbu Turxanda Xəlilovun bir sıra əsas fəlsəfi maraqları bir nöqtədə birləşir:

insan,

mənəviyyat,

elm,

fəlsəfə,

ədəbiyyat,

milli düşüncə,

Şərq və Qərb,

zaman,

tale,

azadlıq,

sevgi,

Allah,

əxlaq,

özünüdərk.

Bu mövzuların hər biri ayrıca fəlsəfi tədqiqatın predmetidir.

Lakin Əbu Turxan onları aforizmin yığcam dili ilə bir düşüncə məkanında birləşdirir.

Bu baxımdan Əbu Turxanı Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi düşüncəsinin güzgülərindən biri adlandırmaq mümkündür.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan dünyasını pedaqoji baxımdan da qiymətləndirmək mümkündür.

Çünki hikmət insanın düşünmə qabiliyyətini inkişaf etdirə bilər.

Müəllim yalnız hazır cavab verməməlidir.

O, şagirdə sual verməyi öyrətməlidir.

Filosof da oxucunun əvəzinə düşünməməlidir.

O, oxucunu düşünməyə sövq etməlidir.

Bu baxımdan Əbu Turxan aforizmlərinin təlim-tərbiyə imkanları böyükdür.

Bir aforizm şagird üçün müzakirə mövzusu ola bilər.

Bir hikmətli fikir esse mövzusu ola bilər.

Bir cümlə insanın əxlaqı haqqında uzun söhbətin başlanğıcına çevrilə bilər.

Deməli, hikmət həm fəlsəfi, həm də pedaqoji dəyərə malikdir.

Bu gün insanın qarşısında əvvəlki dövrlərdən fərqli imkanlar vardır.

Texnologiya sürətlə inkişaf edir.

İnformasiya sərhədləri aradan qaldırır.

İnsan dünyanın istənilən nöqtəsində baş verən hadisədən saniyələr içində xəbər tuta bilir.

Lakin informasiya çoxaldıqca insanın hikmətə ehtiyacı da artır.

Çünki çox məlumatlı olmaq düzgün seçim etmək demək deyil.

İnsan çox şey bilə bilər, amma doğru ilə yanlışı ayırmaqda çətinlik çəkə bilər.

Buna görə müasir dövrdə fəlsəfi düşüncənin əhəmiyyəti azalmaq əvəzinə artır.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan vasitəsilə hikmətə müraciəti bu baxımdan müasir insan üçün də aktual görünür.

Filosofun söz qarşısında məsuliyyəti böyükdür.

Çünki fikir insanın düşüncəsini dəyişə bilər.

Bir söz insanı ümidləndirə bilər.

Bir söz onu ümidsizliyə sala bilər.

Bir fikir insanı yaxşılığa sövq edə bilər.

Başqa bir fikir onu yanlış istiqamətə apara bilər.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan hikmətlərində sözün bu məsuliyyət tərəfi də hiss olunur.

Hikmətli söz insanı əyləndirmək üçün deyil.

O, insanı oyatmaq üçündür.

Düşüncəni oyatmaq.

Vicdanı oyatmaq.

Özünüdərki oyatmaq.

Mənəvi məsuliyyəti oyatmaq.

Əbu Turxan haqqında düşünərkən Salahəddin Xəlilovun rolunu üç əsas istiqamətdə ümumiləşdirmək mümkündür.

Birincisi, milli fəlsəfi yaddaşa müraciət.

İkincisi, xalq hikmətini fəlsəfi düşüncə ilə əlaqələndirmək.

Üçüncüsü, hikməti müasir insanın düşüncə ehtiyaclarına uyğun şəkildə təqdim etmək.

Bu üç istiqamət Əbu Turxan fenomeninin mahiyyətini müəyyənləşdirir.

Xəlilovun məqsədi sadəcə aforizm yazmaq olsaydı, Əbu Turxan anlayışı bu qədər geniş fəlsəfi məna qazanmazdı.

Burada əsas məqsəd düşüncə yaratmaqdır.

İnsanı düşündürməkdir.

Milli düşüncəni müasir fəlsəfi müstəviyə çıxarmaqdır.

Salahəddin Xəlilov və Əbu Turxan haqqında danışarkən biz əslində Azərbaycan fəlsəfi düşüncəsinin mühüm bir istiqaməti haqqında danışırıq.

Salahəddin Xəlilovun yaradıcılıq yolunda elm, fəlsəfə, ədəbiyyat, milli düşüncə və mənəviyyat bir-birindən ayrı deyil.

Onun Əbu Turxan dünyasına müraciəti də bu bütöv düşüncə sisteminin mühüm ifadələrindən biridir.

Əbu Turxan Xəlilovun fəlsəfi dünyasında hikmətin obrazıdır.

Sözün yığcamlaşmış formasıdır.

Milli yaddaşın müasir düşüncə ilə görüşüdür.

Fəlsəfənin oxucu ilə söhbətidir.

İnsanın özünə yönələn sualdır.

Bu fenomenin ən mühüm cəhətlərindən biri də odur ki, Əbu Turxan hikmətləri insanı hazır cavablarla təmin etməkdən daha çox düşünməyə sövq edir.

Salahəddin Xəlilovun filosof kimi əsas missiyalarından biri də məhz düşüncə mədəniyyətinin inkişafına xidmət etməkdir.

O, fəlsəfəni qapalı bir nəzəri sistem kimi deyil, insanın həyatını mənalandıran düşüncə vasitəsi kimi təqdim edir.

Əbu Turxan isə bu fəlsəfənin daha yığcam, daha aforistik, daha obrazlı və daha yadda qalan ifadə formalarından birinə çevrilir.

Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxanla bağlı fəaliyyəti milli fəlsəfi yaddaşa münasibət baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Çünki xalqın hikməti yalnız keçmişdə qalan sözlər deyil.

O hikmət bu gün də insanın qarşısında duran suallara cavab axtarmaqda iştirak edə bilər.

Nizami insanı kamilliyə çağırır.

Nəsimi mənəvi azadlığı düşündürür.

Füzuli sevgini ilahi və mənəvi yüksəlişə çevirir.

Cavid insanı həqiqət qarşısında dayanmağa məcbur edir.

Salahəddin Xəlilov isə bu böyük düşüncə xəzinəsinin fəlsəfi potensialını müasir dövrdə yenidən dəyərləndirir.

Əbu Turxan həmin böyük milli düşüncə xəttinin müasir hikmət dilində ifadə imkanlarından biridir.

Burada keçmişlə gələcək arasında körpü yaranır.

Milli ilə ümumbəşəri görüşür.

Fəlsəfə ilə ədəbiyyat yaxınlaşır.

Ağıl ilə qəlb bir-birini tamamlayır.

Elm ilə hikmət arasında dialoq yaranır.

İnsan öz taleyinə və mənəvi məsuliyyətinə yenidən baxır.

Ən başlıcası isə insan özünə qayıdır.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi axtarışlarının böyük mənası da burada görünür.

Çünki insanın dünyanı dərk etməsinin son həddi yenə özünü dərk etməsidir.

Özünü dərk edən insan öz məsuliyyətini anlayır.

Məsuliyyətini anlayan insan mənəvi azadlığa yaxınlaşır.

Mənəvi azadlığa yaxınlaşan insan başqasının haqqına daha həssas olur.

Başqasının haqqını qoruyan insan ədalətə yaxınlaşır.

Ədalətə yaxınlaşan insan isə mənəvi kamillik yoluna qədəm qoyur.

Beləliklə, Salahəddin Xəlilovun Əbu Turxan dünyasında hikmət sadəcə gözəl söz deyil.

Hikmət – yaşanmalı olan fikirdir.

Aforizm isə həmin fikrin qönçəsidir.

Filosof onu oxucunun qarşısına qoyur.

Oxucu onu öz düşüncəsi ilə açır.

Həyat isə onun həqiqətini sınaqdan keçirir.

Buna görə Əbu Turxan haqqında danışarkən Salahəddin Xəlilovun adını kənarda saxlamaq mümkün deyil.

Çünki Əbu Turxan fenomeninin fəlsəfi mənasını açan əsas açarlardan biri məhz Salahəddin Xəlilovun öz düşüncə yoludur.

Bu yol elmdən fəlsəfəyə,

fəlsəfədən milli düşüncəyə,

milli düşüncədən hikmətə,

hikmətdən insana,

insandan isə yenidən ümumbəşəri həqiqətə doğru uzanır.

Və bu yolun sonunda bir həqiqət dayanır:

İnsan dünyanı dəyişməkdən əvvəl öz düşüncəsini dəyişməlidir.

Düşüncə dəyişdikdə baxış dəyişir.

Baxış dəyişdikdə münasibət dəyişir.

Münasibət dəyişdikdə insan dəyişir.

İnsan dəyişdikdə isə onun yaşadığı dünya da dəyişməyə başlayır.

Salahəddin Xəlilovun fəlsəfi yaradıcılığında Əbu Turxanın əsl dəyəri də bəlkə elə budur:

insanı düşüncəyə, düşüncəni hikmətə, hikməti isə mənəvi məsuliyyətə aparmaq.

Bu baxımdan Əbu Turxan nə keçmişdə qalan bir ad, nə də sadəcə aforizmlər toplusudur.

O, Salahəddin Xəlilovun milli fəlsəfi yaddaşla müasir insan arasında qurduğu düşüncə körpüsüdür.

Və həmin körpüdən keçən hər oxucu bir qədər də özünə yaxınlaşır.

Çünki əsl fəlsəfə insanı dünyadan uzaqlaşdırmır.

Əsl fəlsəfə insanı özünə qaytarır.

Əbu Turxanın hikməti də həmin qayıdışın sözə çevrilmiş formasıdır.

https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/te2/1/16/270d.png" style="height:16px; width:16px" /> Sevil Azadqızı Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq. AJB, AYB-nin üzvü. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist

05.09.2026

Dözə -dözə gəlirəm.- Aləmzər Sadıqqızı

Sun, 06 Sep 2026 15:35:05 +0000

Varağı həyatdı, qələm göz yaşı,

Bir ömürdü yaza-yaza gəlirəm.

Uşaqlıqdan bir həsrətin izindən,

Yaşamağı qaza- qaza gəlirəm.

Bacarmadım qürurumu enmeyi,

Nə özümdən,nə sözümdən dönməyi,

Yana-yana kül olmağı,sönməyi,

Qışdan ötüb bahar-yaza gəlirəm.

Yollarında sazaq gördüm, qar gördüm,

Doğru gördüm,əyri gördüm, sar gördüm,

Yarınmağı, əyilməyi ar gördüm.

Ağrılardan sıza-sıza gəlirəm.

Etibardı, sədaqətdi həmdəmim,

Hey çalındı həm sevincim, həm dəmim,

Öz ömrümə balta vurdu öz qəmim,

Dərdlərimdə aza-aza gəlirəm.

Yoxmuş demə heç kimsənin vəfası,

Hey çəkirəm yaşamağın cəfasın,

Aləm adlı bu ürəyin səfasın,

Sürməyənə dözə - dözə gəlirəm.

Xatirə Rəhimbəyli - Səni unuduram... əriyib fikrin

Sun, 06 Sep 2026 15:29:50 +0000

Səni unuduram... əriyib fikrin

Düşür lələk-lələk zər qanadları...

Səni unuduram... gözümün seli

Yuyur köksümdəki dərin çatları...

Səni unuduram... ölür ovcumda

Sözün alabəzək kəpənəkləri.

Səni unuduram... məzarı olur

Əlvan çiçəklərin çiçək ləkləri...

Səni unuduram... düşüb boşluğa

Səhra küləyitək ulayır ürək.

Bu qədər boşuna acı çəkmişəm,

Səni unudaydım əzəldən gərək.

Səni unuduram... unudam gərək

Yaddaşım da qalsın, bir dənəm, sənsiz.

.........Harda quzu mələsə,

.........Bil ki, o, mənəm sənsiz...

Səni unuduram...

Sevil Azadqızı - Payız son ümid köçüdür...

Sun, 06 Sep 2026 14:28:06 +0000

Payız son ümid köçüdür,

Hər düşən yarpaq bir ah.

Zaman qənim kəsilib,

Yerdə yaşamaq günah.

Zamanın çarxı amansızca fırlanır, ömrün yarpaqlarını bir-bir tökərək ümidləri xatirə dəyirmanında üyüdür. Hər payız bir ömrün hesabatıdır, ruhun özü-özü ilə baş-başa qaldığı o böyük sükutdur. İndi bu köhnə evin divarları arasında, keçmişin pıçıltıları ilə baş-başa dayanmışam. Çöldə yağış yağır, göy üzünün göz yaşları yorğun pəncərənin şüşələrinə toxunduqca, sanki zamanın səssiz fəryadı otağın qaranlığına süzülür. Aylar və illər dumanlar içində itdi, ömür isə gümansız bir yolçu kimi bu şəhərin yollarından ötüb keçdi.

Əlimdəki isti çay fincanı ovcumdakı yeganə təsəllidir. Onun yavaş-yavaş yüksələn buxarı pəncərə arxasındakı dumanlı xatirələrə qarışır, sanki ruhumun yorğun nəfəsini əks etdirir. Çay soyuduqca, ürəyimdəki o köhnə atəşlərin də necə sönüb getdiyini hiss edirəm. Fincandan qopan hər istilik zərrəsi, itən günlərin arxasınca buraxılan sonuncu ümid kimidir. Bu isti fincan əslində daxili soyuqluğumun, tənhalığımın ən sadiq şahididir.

Uzaqlardan durnaların köçü başlayır. Mənim solan bağımdan, quruyan arzularımdan qopan o son nəğmələr durnaların qanadlarında uzaq üfüqlərə daşınır. Onlar getdikcə, göy üzündə parıldayan o bəxt ulduzum da sönür, gözümün bəbəyində sonuncu şöləsini dəfn edir. Pəncərənin arxasındakı dünya saralır, solur və yoxluğa doğru yuvarlanır. Keçən ömür arxasında sadəcə bu yorğun pəncərənin küncünə sıxılmış kədərli kölgələr buraxır.

Bu köhnə ev indi mənim xatirələr şəhərimdir, yağış isə o şəhərin bitməyən musiqisidir. Mən bu soyuq şüşənin arxasından dünyaya boylandıqca anlayıram ki, hər tərəf duman, hər tərəf sükut, hər tərəf payızdır... Amma bu payızın içində belə, əlimdəki isti fincanın son istisində hələ də yaşamaq və xatırlamaq ümidi gizlənib.

Sevil Azadqızı

04.09.2026

Əlisəfa AZAYEV - SOYUQ QADIN

Sun, 06 Sep 2026 14:27:27 +0000

(Hekayə)

Soyuq qadın haqqında o da eşitmişdi... Hətta onu da eşitmişdi ki, həyatda soyuq qadın yoxdur. Bu soyuqluğu yaradan kişilər var... Belə qadınların qarşısına onlara layiq kişilər çıxmadığı üçün, həmişə beləcə sakit, dinməz, susqun olurlar...

Səidəni ilk dəfə görəndə də bu fikirləri yaşadı... Tanışlıqları isə çox qəribə bir şəkildə olmuşdu. Axşamüstü işdən evə qayıdanda metroda... Elan verildi ki, qatar “Bakmil” stansiyasına gedir. O da çoxları kimi yerindən qalxıb, qatardan düşəndə, onun içəridə tək-tənha qaldığını görüb səsləndi:

Xanım düşün!
...
Qatar “Bakmilə” gedir!..
...
İçəridə bircə siz... Tək qalmısınız!

O, diksinmiş halda yuxudan gözlərini açdı. Ola bilsin ki, ağır işdə çalışmış, yorğun, yuxusuz idi. Bu isti, bürkülü havada onu beləcə indi şirin yuxu tutmuşdu.

Mən elə ora gedirəm də...
Hə?!. –Heyrət içində özünü güclə bağlanan qapının pəncəsindən qurtara bildi.

İçəridən gülümsər halda hələ də ona baxmaq da idi. Qatar tərpəndi. Pərt halda da kənara çəkildi. Nəzarətçi qız ona yaxınlaşdı:

Vətəndaş...
...
Sizinləyəm...
...
Bir qədər kənarda dayanın.

Sanki o gedişi ilə onun arzu və xəyallarını da özü ilə aparmışdı. İnana bilməzsiniz, onunla bir daha qarşılaşmaq üçün neçə dəfə həmin stansiyaya getmiş, ayaq döymüşdü. Həmin gün isə onu mürgüləyən, yatmış vəziyyətdə o, nə qədər müşayiət etmiş, ona diqqət yetirmişdi. Əsl onun istədiyi qız idi... Bir beləsini necə də arzulamışdı ki, onunla qarşılaşsın. Həyat yoldaşının vaxtsız vəfatından sonra, kiçik yaşlı oğlu Elatay üçün bir ana tapa bilsin...

Həyatın elə sirli qanunları var ki... Bütün bunla o laqeyd deyil. Az-çox inanır... Buna da inanırdı ki, o qızla bir gün yenə görüşə bilər... Elə görüşdü də... Ancaq metroda, qatarda yox. Bayraq meydanında... Kiçik yaşlı qızı ilə gəlmişdi. Ona velosiped sürməyi öyrədirdi. Oğlu Elatay velosiped yığınını görüb səsləndi:

Ata, birini də mənim üçün kirayələ...
Bahadı axı...
Pula qıymırsan...
Sənin üçün dondurma alacağam.
Mən velosiped istəyirəm.
Yaxşı...

O da beləcə minib qızın arxasınca sürdü. Yarışırlarmış kimi fırlanmaqda idi. Bu vaxt o, qıza yaxınlaşdı. Səsləndi:

Hə... Bu sizsiniz...
Bəli...
Ancaq özünüzü elə aparırsınız ki, sanki məni tanımırsınız...
Yox...
Ailəlisiz?..
Həyat yoldaşım dənizdə həlak olanlardandı. Yadınızdadı da, o fəlakət... Fırtına, çovğun...
Hə...
Bəs siz?.. Niyə belə təksiniz?..

Tərlan başına gələnləri ona aramla söhbət elədi. Gənc həyat yoldaşı ikinci uşağa qalanda pozuldu... Heç ona həyat da bəxş edə bilmədi. Hər ikisini itirdi.

Təəssüf... Çox təəssüf...

Qızın bu sözlərinə sanki dərin bir yuxudan ayılmış kimi diqqət kəsildi... O dedi:

Ancaq sizdən bircə xahişim var. Bizim tanışlığımızı qızım bilməsin.
Niyə ki?
Yox da...

Bu niyə belə danışırdı? Qız indidən onunla əslmənada siçan-pişik oynuna girməkdə idi. Bir halda ki duldu, onun da birinə ehtiyacı var. Bəlkə, başqa birinə söz verib? Yoxsa, bundan sonra qətiyyən evlənmək istəmir.

Əlbəttə, hələlik bu barədə qəti qərar vermək tez idi. Yaxından tanış olmamış, bir-birilərini bir o qədər tanımırdılar. Səsləndi:

Gəlin... Bir qədər sahilə tərəf gedək.
Gedək də...

Onlar cıvıltı ilə uçan qağayılara baxır, əllərindəki bublik parçalarından onlara atırdılar ki, uşaqların narazılıq dolu səsləri eşidildi. Qız soruşdu:

Jalə, nolub ki?..
Bu məni ötür...

Onun sözlərinə güldü... Səsləndi:

O oğlandı, sən qız...
Oğlan olanda nolar ey?!.

Onlar eyni yaşda idilər. Bəlkə də, qız bir-iki yaş kiçik idi. İndidən belə iddialı olması pis deyildi. Kaş dərslərində də belə olaydı. Bu il birinci sinfə gedəcəkdi...

Tərlan onlar üçün dondurma, sərin su aldı. Qız pul versə də götürmədi. Gülümsədi:

Bu gün mən alıram, səhər siz alarsınız.
Bu da bir təsadüfdü... Həmişə bura gəlmirik ki.

Onun bu sözləri Tərlanı qorxutdu. Qıza daha yaxın olmaq, onu ələ almaq istədi... Gülümsər halda dedi:

Bir insanla tanış olmaq istəyəndə onun hansı peşənin sahibi olmasını bilmək faydalıdı. Boş vaxt itirmirlər, bir-biri ilə təkcə tanış olurlar.

Qızın dodağı qaçdı:

Aha... Pis fikir deyil... Mən kimyaçıyam... Kimyəvi laboratoriyada işləyirəm. Elmi işçiyəm.
H2O...
Su?..
İnanın kimyadan bundan başqa elə bir şey yadımda qalmayıb...

Qız onun bu sözlərinə güclə özünü saxladı. Dilləndi:

Maraqlı insana oxşayırsınız.
Elə siz də... Ancaq bir az qaraqabaqsınız ey...
Siz hansı peşənin sahibisiniz?
Mən ixtisasca psixoloqam.
Belə deyin...
İstəsəniz sizin haqqınızda bir neçə söz deyə bilərəm. Ancaq qorxuram, xoşunuza gəlməsin.
Deyin, incimərəm...
Soyuqsuz... Soyuqqanlısınız... Qaraqabaqsınız...
Bunları mən də bilirəm... Həyat yoldaşımın vəfatı məni sarsıdıb... O, onda həmin hadisədə ölməmişdi... Yaralı idi... Lap sağaldı da... Toyumuz günü hər şey məhv oldu...
Bax... Nə pis...

Tərlan yenə də fikirə getdi. Qız fikirlərində çox ziddiyətli idi. Onunla yoldaşlıq etməyə dəyərdimi?

Beləcə bir azdan tezliklə ayrıldılar. Bir neçə gündən sonra taley onları yenidən görüşdürdü. Qız bu dəfə daha səliqəli, müasir moda ilə geyinmiş, xeyli gümrah görünürdü. Səsləndi:

Hə... Necəsiniz?..
Belə... Yaxşı...
Gəl səni öpüm... – deyə oğlunun üzündən öpdü.

O da etika naminə onun qızını xoş dillə dindirdi, saçlarını sığalladı:

Anan incitmir ki, səni?
Yox...
Bu il məktəbə gedəcəksən?
Gedəcəyəm.
Yaxşı oxuyarsan.
Əlbəttə ki...

Onların münasibəti beləcə davam etməkdə idi. Birlikdə kinoya, teatra da getmişdilər. Bir gün qız onları evlərinə dəvət etdi. Dilləndi:

Sağ olun... Niyə birinci sizə, bəlkə, bizə gedək?!
Yox, bizə...
Belə isə onda püşk ataq.
Ataq...

Kiçik yaşlı uşaqlar da onların yanına toplaşmışdı. Cibindən bir xırda pul çıxararaq dedi:

Atıram, 20 qəpiklik tərəfi düşsə bizə, gerbli tərəfi düşsə, sizə gedirik.
Mən razı...

Atdı... Onlara gedəsi olsalar da, qız cığallıq etdi:

Yox, onu qəsdən belə atdınız... Verin indi mən atıram...
Buyurun...

Bu dəfə də pulun eynisi göründü. Qız yenə razılaşmadı:

Görmürsüz... Bir tərəfi çuxura düşüb çevikdi...

Üçüncü dəfə də onlara getmək istəyi baş tutanda, qız pərt-pörtmüş halda dedi:

Nə deyirəm ki...

Evə taksi ilə gəldilər. Mənzilləri çox da uzaqda deyildi. Ona bir-bir otaqları göstərəsi oldu. Mərhum həyat yoldaşının çarpayısını göstərəndə dedi:

Həmin yorğan-döşək, yastıq, örtükdü... Bu günə kimi əl vurulmayıb, dəyişilməyib. İnanıram ki, bu şəklə də kimsə əl vurmayacaq.

Qız pıçıldadı:

Hiss olunur... Gözəl qadın olub.

Oğlan kövrək bir səslə dilləndi:

Həm də ürək sahibi idi.
Peşəsi nə idi...
İncəsənətlə, rəssamlıqla məşğul idi. Şəkil çəkirdi...
Bu şəklidə elə özü çəkib.
Əla... İstedad sahibi imiş.

Oğlan şam yeməyi üçün süfrə açanda, qız dedi:

Tək niyə?!. Kömək edim də...
Onsuz da elə bir ehtiyatım yoxdur, yüngülvari yeyəcəyik də...
Axşam yeməyi elə belə olmalıdı da... Bir də ki, biz dört nəfərik, sən niyə beş boşqab qoymusan?..

Oğlan dinmədi. Susub qaldı. Onun yerinə oğlu dilləndi:

Bəs anam?.. Atam həmişə belə edir...
Hə... Bağışlayın... Başa düşdüm.

Qız özünü ələ almaq üçün tez yan otağa keçdi. Arxasınca gələn oğlanı yüngülcə şapalaqladı:

Lap kövrəltdiniz məni... Bizi bura bunun üçün gətirmisiniz...
Gəlin... Sadəcə bir az hazır var... Ondan yeyəcəyik...
Çox yaxşı...
Az-çox, hamımıza çatar...
Kifayətdi... Heç bu söhbətdən sonra mənim boğazımdan çörək keçəcək?
Siz öz ərinizi heç xatırlamırsınız?
Niyə ki?!. Ancaq daha bu qədər, belə yox da...

O gecə onlar birlikdə qalası oldular. Daha doğrusu, bir də xəbər tutdular ki, saat on ikini keçib. Metro, avtobus olmayacaq. Ev sahibi, oğlu da getmələrini istəmirdilər.

Gecə çox sakit keçdi... Qadın qızı ilə, Tərlan oğlu ilə yatmışdı... O arada siqaret çəkmək adı ilə otaqdan çıxanda, gəlini hələ də oyaq gördü. Fikirli kimi görünürdü... Soruşdu:

Bəlkə, bir şeyə ehtiyac var?
Yox... Ancaq sizinlə balkonda beləcə dayanıb, ulduzlara tamaşa etmək xoş olar...
Ancaq ulduzlara...
Bəli... bəli... Ancaq ulduzlara...

Onlar beləcə səhəri oyaq açdılar. Düzdü, arada hissə qapılıb bir-birilərinin əllərindən yapışsalar da, gəlin ona isti münasibət göstərmədi. Dilxor halda dedi:

Çox soyuqsunuz... Buz təki... Bəlkə də, elə o kişini siz öldürmüsünüz...
Bəli... Mən altı ayın gəlini də olmadım.

Heyrətləndi:

Bu nə sözlərdi?!. Cəmi bircə günün... Bircə gecənin gəlini olmuşam...

Onlar getsə də, oğlan, narahatlıq içində qaldı. Aman Allah bu nə sözlər idi danışırdı. Bəlkə, həqiqətən də, ərini elə bu özü öldürüb?!. Onları qonaq çağıranda lap tərəddütdə qaldı. Hirsindən dedi:

Ulduzlara tamaşa etməyə gedək?
Bəli... Bunun nəyi pisdi ki?!
Yaxşı... Gələrik...

Oğlu ilə onlarda olanda qadın bolluca süfrə açmışdı. Yeməyə onsuz da həvəsi yox idi. Bunun soyuqqanlılığı onu lap boğaza yığmışdı. Uşaqlar qonşu otağa, televizora baxmağa keçəndə, bir müddət hər ikisi lal-dinməz, hərəkətsiz qaldılar. Qadın arada uşaqların yanına keçib gələrək, qapını bağlaya-bağlaya dedi:

Onlar cizgi filminə baxırlar. Çətin biz yada düşək.
Niyə biz də balkona çıxıb ulduzları seyr edək də...
Bizim balkondan ulduzlar yaxşı görünmür.
Görünər...
İnanmırsız?..

Birdən qadın əynindəki zərli, güllü xalatı başına ataraq yatağa uzandı:

Sən bu ulduzlara bax... –dedi.
Bu nə hərəkətdi?
Niyə gizlədirsən?..Bunu istəmirdin?!

Oğlan onun olduqca mütanasib, yaraşıqlı bədəninə diqqətlə baxa-baxa səsləndi:

Bəs necə?!. Mən səni necə öpüb-oxşayım, sığallayım... Üzünü də örtmüsən... Bu da yeni formadı...
Hə... Elə üstündən... Mən istəmirəm ki, bu anlar səni görüm...
Axı niyə?!. And içmisən?
Yox... Sadəcə qəlbim açılmır...

Oğlan gileyləndi:

Sözə bax da... Məni ərinin yatağına salır... Deyir ki, qəlbim açılmır...

Qadın elə beləcə də dilləndi:

Bir o qədər insafsız deyiləm. Onun yatdığı çarpayını çoxdan buradan götüzdürmüşəm. Bu taxta da o, heç vaxt yatmayıb.
Bəs o çarpayı indi haradadı?
Ona məxsus qonşu otaqda...

Oğlan qadının bu hərəkətindən razı halda ona yaxınlaşdı:

Bəlkə, heç sənə toxunmağımı istəmirsən?.. –Bir əli ilə onun zərif yerinə toxundu...
Bax da...

Oğlan istər-istəməz özünü saxlaya bilmədi. Elə xalatın üstündəncə qadının dodaqlarını öpməyə başladı... Onu hey sığallamaqda, ovxalamaqda idi. Döşlərinə toxunanda o lap diksinən kimi oldu:

Ah...
Qorxma, ağrıtmaram...

Bir azdan isə sanki qadın özü cuşa gəldi. Coşmuş halda ona hey komanda verməkdə idi:

Uzan!..
...
Arxası üstə!..
...
Nə ləngsən belə?!.

O qədər hərəkət etdilər ki, oğlanın lap kələyi kəsildi. Təngnəfəs olmuş halda qıza baxdı. Səidə dedi:

Bax onda... Həmin gecə də o beləcə qucağımda qaldı. Demə, ürəyi xəstə imiş, dözmədi...

Uşaqlar qapını döyəndə Tərlan lap sevinən kimi oldu. Qız səsləndi:

Sakit olun da... Gəlirəm...

Qapını açanda Səidə dedi:

Elətay, atanın halı pisləşmişdi. Dərman vermişəm, indi sakitləşib, yaxşıdı...

Qızı təəccüblü halda dilləndi:

Ana sən niyə belə yarıçılpaqsan?
-Otaq istidi... Paltarımı bu səbəbdən soyunmuşam.

Qız yenə dilləndi:

Biz mübahisələşdik... Gəldik ki, bu mübahisəmizi ayırd edəsiniz.

Qadın tez onları qovdu:

Keçin otağınıza... İndi mübahisə ayırd etmək vaxtı deyil...

Onlar gedəndən sonra Tərlana yaxınlaşıb soruşdu:

Necəsən?..
Belə də...
Nə qaş-qabağını tökmüsən?!. Bunu istəmirdin?!.

Qadın, həqiqətən də, güclü idi. Əvvəl lap daş kimi oldu... Onu elə qucaqladı, sıxdı ki... Az qaldı ki, bir can olsunlar... Sonra elə yumşaldı ki, sanki qiymətli, tapılmayan gözəl bir incidi... Bu dəqiqə əlindən yerə düşüb çilik-çilik olacaqdı... Bir sözlə, güclü partlayış qorxusu və xoş ləzzət, yorğunluq...

Qadın yenidən onun yanında uzanaraq, onu sonsuz öpüşlərə qərq edərək dedi:

Bu da sənin soyuq qadının... Kefini pozma... Hələ qarşıda bütöv gecəmiz var... O ki var səni yarıdacağam... Daha ulduzlara tamaşa etməyəcəyik...
Yox, niyə?!. Ulduzlar da lazımdı... Buradan görünürlər ki...

Xanım qiyğacı baxışlarla ona tərəf baxaraq pıçıldadı:

Beləcə hərarətlənməyimə görə sizə minnətdaram... Əsl mənada yatmış vulkan idim, oyatdınız məni... Bir də ki, o qız mənim deyil... Qardaşım qızıdı... Heç özü də bilmir...
Deyirəm axı... Mən sizi bakirə qız bildim...
Şükür... Özünüzdə olmusunuz...

Hər ikisi qızın bu sözlərinə gülümsədi... Yenidən öpüşdülər, qucaqlaşdılar... Haqlı sözə nə deyəsən. Həqiqətən də, soyuq qadın yoxdur. Onların qarşısına beləsi çıxanda, əsl ləzzətli həyat anları yaşayır, sağlam övlad bəxş edirlər...

XƏYANƏT- Kamala Abiyeva Aydın Qızı

Sun, 06 Sep 2026 14:28:33 +0000

İllər sonra qəfil çıxdın qarşıma,

Nə ağrılar yaşadım mən o anda.

Bu günümdən dünənimə boylandım

Boynubükük dayanmışdın qarşımda.

Bir zamanlar sevgi dolu gözündə

Bu günümün səadətin görmədim.

Etinasız baxışlarım üzündə

Mən sadəcə əllərimi yellədim.

Üz çevirib səndən getdim harasa,

Xoşbəxtliyin harayını duymadan.

Mən səadət axtardıqca hardasa,

Səadətim boylanırmış arxadan.

Biz heç nəyi görmürük ki, vaxtında

Ömrümüzə min xəyanət edirik.

Gözümüzün önündəykən çox zaman

Səadətdən üz çevirib gedirik.

Ayaz Arabaçı - İstambul ofisimdən..

Sun, 06 Sep 2026 14:27:42 +0000

Əsrlərin yaddaşında yaşayan kifayət qədər möhtəşəm abidələr var. Həm gözəl, həm tarixə meydan oxuyan, həm də heyrətamiz..

Belə abidələrdən biri də İstanbulun qəlbində, əsrlərin nəfəsini öz divarlarında yaşadan Ayasofiyadır.

O, İstanbulun simvollarından biri olmaqla yanaşı, Şərqlə Qərbin, xristianlıqla İslamın, Bizansla Osmanlı dünyasının kəsişdiyi nadir məkanlardan biridir.

Mən onu ziyarət edərkən tarixi mənbələri bir az araşdırdım. Onun barəsində müəyyən bilgilər əldə etdim.

Ayasofiyanın ilk böyük tikilisi imperator I Yustinianın dövründə inşa edilmiş və 537-ci ildə ibadət üçün açılmışdır. Memarlar Antemios və İsidoros tərəfindən yaradılan bu möhtəşəm tikili öz dövrü üçün qeyri-adi mühəndislik nailiyyəti idi. Nəhəng günbəz sanki daş üzərində deyil, göylərin altında dayanırmış kimi təsir bağışlayırdı.

Ayasofiyanın tarixində 1453-cü il xüsusi yer tutur. İstanbulun Osmanlılar tərəfindən fəthindən sonra məbəd məscidə çevrildi. Sonrakı əsrlərdə onun ətrafında minarələr, mədrəsə və digər memarlıq elementləri meydana gəldi. Beləliklə, Ayasofiyanın görünüşündə Bizans və Osmanlı memarlıq ənənələri bir-birinə qarışdı.

Məlumat üçün onu da deyim ki, məbədin içinə giriş pulludur və bizim pulla 50 manat civarındadır.

Divarlarda xristian dövründən qalan mozaikalar, İslam dövrünün xəttatlıq nümunələri və nəhəng dairəvi lövhələr yanaşı mövcuddur. Sanki müxtəlif əsrlər burada bir-birinə düşmən yox, bir yaddaşın ayrı-ayrı səhifələri kimi yaşayır.

Ayasofiyanın günbəzi insanı heyrətləndirən əsas xüsusiyyətlərindəndir. Aşağıdan baxanda onun böyüklüyü insana zamanın qarşısında nə qədər kiçik olduğunu hiss etdirir. Bəlkə də memarların yaratdığı ən böyük möcüzə yalnız daşları və sütunları birləşdirmək deyil, insanda heyrət hissi yaratmaq olub.

Ayasofiya təkcə İstanbulun deyil, bütün bəşəriyyətin mədəni irsinin mühüm parçalarından biridir. Onun taleyi imperiyaların yüksəlişini və süqutunu, dinlərin və mədəniyyətlərin bir-birinə inteqrasiyasını şəhərlərin və insanların dəyişməsini özündə əks etdirir.

Bu gün Ayasofiyanın qarşısında dayananda ağlıma qəribə bir fikir gəldi, İstanbul dəyişib, imperiyalar dəyişib, insanlar dəyişib, amma Ayasofiya olduğu kimi qalır.

Ayasofiya mənim üçün sadəcə tarixi abidə deyil. O, zamanın susaraq danışdığı bir kitabdır. Hər sütunu bir əsr, hər mozaikası bir xatirə, hər daşının üzərindəki iz isə keçmişdən gələn bir səsdir.

Və insan onun qarşısında dayananda anlayır ki, tarix yalnız kitablarda yazılmır. Bəzən tarix qarşında dayanır, sənə baxır və səni əsrlərin içindən keçirib bu günə gətirir. Ayasofiya məhz belə bir tarixdir.

Şövkət Qulam qızı Horovlu- Tək gedəcəm özüm

Sun, 06 Sep 2026 15:26:20 +0000

Acılı , şirinli xatirələrim,

Vaxt keçir sizlərdən ayrılmaq olmur.

Tək gedəcəm özüm

Mən sənin ömrünün baharı idim,

Baharın saralıb hardan biləsən?

Bir vaxt oxşadığın şəvə saçların ,

Üstünü qar alıb,hardan biləsən?

Açsan ürəyimin qapılarını,

Görərsən hər bürcü xatirələrdir.

Bir gün xatirənlə baş-başa qalsan ,

Onda anlayarsan darıxmaq nədir.

Eşqinlə dolandım dəlilər kimi,

Ahımı yollara səpdim bilmədin,

Xəyalını nurtək süzüb badəyə,

Hər gecə başıma çəkdim, bilmədin.

Vurğun könlüm,dünya yalan dünyadı,

Karvan da dayanıb yol ayrıcında.

Əlvida əvəzi gəl əlimdən tut,

Əllərim ovunsun barı ovcunda.

Bu sevgi yükünü tək daşımışam,

Canımda qalmayıb nə tab,nə dözüm.

Bil ki ,hər əzəlin bir sonu olur,

Sona da elə tək gedəcəm ,özüm.

Əlirza HƏSRƏT - ÇİÇƏK RÖYASI

Sun, 06 Sep 2026 13:59:45 +0000

Dağların göz yaşı selə bax,selə,

Ahımla sığal çək pərişan telə.

Havada quş kimi uçsan da elə,

Yaxandan çəkdisə qəmin,yerdəsən.

Sən sevda arısı,könlüm pətəyin,

Çiçək röyasıdır güllü ətəyin.

Əlim pərdəsinə yatmır tütəyin,

Ay zalım,yenəmi həmən yerdəsən?

Meylimi salanı qızaran dana,

Hələ bir cüt ulduz axır yan-yana.

Gözümə dəyirsən baxsam hayana,

Az qalır deyəm ki,sən min yerdəsən.

Şakir Xanhüseyinli - GÖY ÜZÜ DƏ BİR LÖVHƏDİ

Sun, 06 Sep 2026 14:00:18 +0000

https://www.facebook.com/shakirkhanhuseynli?cft[0]=AZgZJH-tk5ZQBZm3DdJZDhHNM0Xgo8HKof6FnO9JKgjQ3dmdscEusjXBsZjbUb5man6LkhZMCovz7Zswd7LmN_3t5pLkZnkXfZ9ROABg94BRd-ntQLl0crq9f3iyjPYSkL6Fp-mwat0z0dxMSeN-aPF92m5UcmnpTlminAVwddLsItxkQaWPbF9m&tn=-UC%2CP-R" role="link" tabindex="0">Şakir Xanhüseynli

https://www.facebook.com/shakirkhanhuseynli/posts/pfbid0GhzGa8mkFMGy3K78uVrFgTYoc6NyPUxyEkgMpTCaU2zSqMMwYCjLTs9KMGvv2EhQl?__cft__[0]=AZgZJH-tk5ZQBZm3DdJZDhHNM0Xgo8HKof6FnO9JKgjQ3dmdscEusjXBsZjbUb5man6LkhZMCovz7Zswd7LmN_3t5pLkZnkXfZ9ROABg94BRd-ntQLl0crq9f3iyjPYSkL6Fp-mwat0z0dxMSeN-aPF92m5UcmnpTlminAVwddLsItxkQaWPbF9m&__tn__=%2CO%2CP-R" role="link" tabindex="0">İndicə ·

Baxıram rənglərə bir-bir,

ağ hansı, qara hansıdı.

Göy üzü də bir lövhədi,

orda buludlar yazıdı...

Quşlar ötən nəğmə bəlkə

o sözlərdi, işıq saçır;

Durna dəsi göy üzündə,

bax, qatar-qatar yazıdı...

Fikrimiz elə hey göydə,

daşımız yerdə ağırdı...

Tanrıya bağlı qəlblərdə

sanki ümidlər yazıdı...

Yer başıbütöv bir səsdi

göyün sükutuna əvəz...

Əlimiz yazmayan, ancaq

göz görən nə var, yazıdı...

Həm ay, həm də ulduzların

bu lövhədə yeri nurdu...

Üfüqboyu bir qızartı,

ürəkdə qubar, yazıdı...

O sözlər ki, danışılmır,

sönən bir ulduz misalı

İşığı illərlə qalan,

tamam sehir, sirr yazıdı...

Qürub çağı göy qurşağı

rəng boyalı kəlmələrdi;

Fırça ilə yazılan söz--

bu axar-baxar yazıdı...

Ey külək, hansı qorxudan

əsməcə tutubdu səni;

Sətir-sətir yağan yağış,

lapar-lapar qar, yazıdı...

Daha ayağım torpaqda--

özümü endirdim yerə;

Gördüm dizlərimdə yara,

ovcumda qabar, yazıdı!.

Bəhram Bilaloğlu - Biri getdi,biri gəldi,,,,

Sun, 06 Sep 2026 13:38:48 +0000

Bəzi tarixlər var, təqvimdə bir rəqəm kimi görünür, amma insanın yaddaşında bütöv bir ömrə çevrilir. Hər il həmin tarix yetişəndə zaman geriyə dönür, xatirələr oyanır, insan öz içində illər əvvəl yarımçıq qalmış söhbətləri yenidən yaşayır.

5 sentyabr mənim üçün belə bir gündür.

Bu gün babamın dünyadan köçdüyü gündür.

Həm də oğlum Kənanın dünyaya göz açdığı gün...

Taleyin qəribə yazısıdır — biri həyatdan köçdü, biri həyata gəldi.

Birinin gedişi ilə evimizə sükut çökdü, digərinin gəlişi ilə həmin sükutun içindən yeni bir nəfəs doğdu. Biri gözlərimizin önündən əbədiyyətə çəkildi, o biri ilk nəfəsi ilə bizi həyata bir az da bağladı.

Elə bil həyat həmin gün mənə özünün ən böyük sirrlərindən birini pıçıldadı:

Heç bir gediş həyatın sonu deyil, heç bir gəliş də sadəcə başlanğıc deyil. İnsan gedir, amma onun sevgisi qalır. İnsan gəlir, özü ilə yeni bir ümid gətirir.

Artıq neçə ildir ki, 5 sentyabr gələndə duyğularım özünə yer tapa bilmir.

Vəhşi külək kimi gah dənizlərə səpələnir, gah da dağların başına qalxır. Bəzən kiminsə ürəyini sərinlədir, bəzən ləpələr kimi sahilə çırpılıb “mən varam” deyir.

Bəlkə də mənim ruhum həmin gün iki istiqamətə bölünür.

Bir tərəfim babamın ardınca keçmişə boylanır, bir tərəfim Kənanın üzünə baxıb gələcəyə sarı addımlayır.

Babama baxanda dünənimi görürəm, Kənana baxanda sabahımı.

Biri mənə keçmişdən miras qalan xatirədir, digəri gələcəyə əmanət etdiyim ümiddir.

Babama olan bağlılığım ölümün qarşısında dayanır. Çünki bəzi insanlar torpağa tapşırılsa da, yaddaşa tapşırılmır. Onların səsi susur, amma öyrətdikləri danışmağa davam edir. Əlləri soyuyur, amma başımıza çəkdikləri əlin hərarəti illərlə ürəyimizdə qalır.

Kənana olan bağlılığım isə həyatın özünədir.

Onun hər gülüşündə sabahı, hər addımında gələcəyi, hər baxışında özümün davamını görürəm. Övlad insanın yalnız bu gününü deyil, gələcək arzularını da özündə daşıyır.

Ona görə 5 sentyabr mənim üçün nə yalnız kədərdir, nə də yalnız sevinc.

Bu tarix mənim həyatımın iki sahilidir.

Bir sahildə babam dayanıb — xatirələri ilə, duası ilə, yoxluğu ilə...

O biri sahildə Kənan dayanıb — gülüşü ilə, arzuları ilə, gələcəyi ilə...

Mən isə bu iki sahilin arasında, zamanın axdığı yerdə dayanmışam.

Bir əlim keçmişə uzanır, bir əlim gələcəyə.

Bir gözüm yaşarır, o biri gözüm gülümsəyir.

Bəlkə də həyatın özü budur — itirdiklərinin ağrısını ürəyində daşıya-daşıya sahib olduqlarının sevincinə sarılmaq.

Bu gün babam üçün ürəyimdən bir dua keçir:

Allah rəhmət eləsin. Ruhu şad olsun.

Kənan üçün isə bir atanın ən böyük arzusu keçir ürəyimdən:

Allah ona can sağlığı, uzun və mənalı ömür, uğur, müvəffəqiyyət və işıqlı bir tale nəsib etsin.

Və hər 5 sentyabrda mən bir daha anlayıram:

Bəzi insanlar həyatımızdan gedirlər, amma ürəyimizdən gedə bilmirlər.

Bəzi insanlar isə həyatımıza gəlirlər ki, bizi həyata yenidən bağlasınlar.

Biri mənim keçmişimdir, biri gələcəyim.

Biri ruhumda yaşayır, biri gözlərimin önündə böyüyür.

Mən hər ikisinə ruhən bağlıyam.

Və 5 sentyabr gələndə içimdə qəribə bir sükut yaranır...

O sükutda babamın xatirəsi danışır, Kənanın nəfəsi eşidilir.

Mən isə zamanın bu iki qapısı arasında dayanıb həyata baxıram.

Bir qapıdan ayrılıq çıxıb, o biri qapıdan həyat girib.

Bəlkə də taleyin mənə verdiyi ən böyük dərs elə budur:

Həyat bəzən bir əli ilə göz yaşımızı silir, o biri əli ilə ürəyimizə ümid qoyur.

5 sentyabr mənim üçün məhz həmin ümiddir.

Babama rəhmət, Kənana ömür...

Biri üçün dua edirəm, biri üçün dua ilə yaşayıram.

Və hər ikisini ürəyimdə daşıyıram.

Sabunçudakı 170 nömrəli tam orta məktəbdə NƏ BAŞ VERİR

Sun, 06 Sep 2026 10:55:25 +0000

Redaksiyamıza daxi olmuş "ŞİKAYƏT MƏKTUBU"-nu heç bir müdaxilə etmədən , necə deyərlər nöqtə- vergülünə toxunmadan olduğu kimi təqdim edirik!

Azərbaycan Respublikasının Təhsil naziri cənab Emin Əmrullayevə

Sabunçu rayonu, 170 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi

Yaqubova Pərinisə Rəfail qızı

tərəfindən

ŞİKAYƏT MƏKTUBU

Hörmətli Emin müəllim!

Məlumat üçün bildirirəm ki, mən, Yaqubova Pərinisə Rəfail qızı, 1997-ci ildən Bakı şəhəri 170 nömrəli tam orta məktəbdə müəllim işləyirəm. Artıq 30 ilə yaxındır ki, pedaqoji fəaliyyətlə məşğulam. Bu müddət ərzində öz vəzifə borclarımı vicdanla və məsuliyyətlə yerinə yetirmiş, hər hansı qanun pozuntusuna və ciddi intizam qüsuruna yol verməmişəm.

Lakin son dövrlərdə məktəbdə mənə qarşı münasibətdən ciddi narahatlıq keçirirəm. Xüsusilə qeyd etmək istəyirəm ki, sertifikasiya imtahanında bir çox müəllim və müəllimələrdən daha yüksək nəticə göstərməyimə baxmayaraq, dərs bölgüsü zamanı mənə az dərs saatı verilir. Bununla yanaşı, məktəb rəhbərliyi tərəfindən işdən azad olunmağım barədə hədələyici ifadələrin səsləndirilməsi məndə ciddi narahatlıq yaradır. Telefon nömrəmi kimlərəsə verməklə, başıma oyun açmaqla hədələyir.

Məktəb direktoru Ülviyyə Salam qızı Aslanova müəllimlərin haqlı irad və müraciətlərinə münasibəti də təəssüf doğurur. “Hara istəyirsiniz, şikayət edin” kimi ifadələrin səsləndirilməsi müəllimlərin problemlərinin obyektiv şəkildə araşdırılmasına deyil, əksinə, onların narahatlıqlarının diqqətdən kənarda qalmasına səbəb olur.

Mən heç bir müəllimin iş yerinə və çörəyinə göz dikmirəm. Heç kimin işdən çıxarılmasını da tələb etmirəm. Mənim istəyim və tələbim yalnız bundan ibarətdir ki, dərs bölgüsü zamanı bütün müəllimlərə obyektiv və ədalətli münasibət göstərilsin, hər bir müəllimin əmək stajı, təcrübəsi, peşəkarlığı və sertifikasiya nəticələri nəzərə alınsın.

Bununla yanaşı, ailə vəziyyətimin də qeyd olunmasını vacib hesab edirəm. Həyat yoldaşım Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı və müharibə veteranıdır. Oğullarımın biri Aprel döyüşlərində, digəri isə 44 günlük Vətən müharibəsində iştirak edib. Mən bütün bunları kimdənsə üstün olduğumu göstərmək üçün demirəm. Sadəcə, Vətən qarşısında öz borcunu yerinə yetirmiş bir ailənin üzvü və iki övladını Vətən müdafiəsinə göndərmiş bir ana kimi mənə qarşı göstərilən münasibətin ədalətli olmasını istəyirəm.

Mən uzun illər ərzində öz əməyim və müəllimlik fəaliyyətimlə bu məktəbə xidmət etmişəm. İstəyim çox sadədir: əməyimin, təcrübəmin və peşəkar fəaliyyətimin obyektiv şəkildə qiymətləndirilməsi və digər müəllimlərlə bərabər, ayrı-seçkisiz münasibət göstərilməsi.

Hörmətli Emin müəllim, Sizdən bir müəllim kimi, eyni zamanda Vətənin dar günündə onun müdafiəsinə iki oğul göndərmiş bir ana kimi müraciətimin şəxsi nəzarətinizə götürülməsini, məsələnin obyektiv araşdırılmasını və hüquqlarımın təmin olunmasına köməklik göstərməyinizi xahiş edirəm.

Ümid edirəm ki, müraciətimə həssaslıqla yanaşılacaq və yaranmış vəziyyət ədalətli şəkildə həll olunacaq.

Hörmətlə,

Yaqubova Pərinisə Rəfail qızı

Redaksiyadan: - Qarşı tərəfin də məsələyə münasibətini təqdim edə bilərik.

Şəhid ailəsindən Lökbatan bələdiyyəsinə minnətdarlıq

Sun, 06 Sep 2026 11:54:15 +0000

Şəhid ailəsinə göstərilən ehtiram — Vətən uğrunda canından keçənlərə verilən dəyərin ən ali ifadələrindən biridir.Şəhid ailəsi şəhid qədər dəyərli və əzizdir.

Qarabağ müharibəsi şəhidi Amil Əliyevin atası Novruz Əliyev Lökbatan Bələdiyyəsinin sədri Tahir Abbasovun və bələdiyyə rəhbərliyinin şəhid ailəsinə göstərdiyi diqqət və qayğıdan razılığını ifadə edib, göstərilən münasibətə görə minnətdarlığını bildirib.

Novruz Əliyev bələdiyyə rəhbərliyinin şəhid ailələrinə münasibətini, onların müraciətlərinə həssas yanaşmasını və gündəlik qayğılarının diqqətdə saxlanılmasını yüksək qiymətləndirib. O bildirib ki, şəhid ailəsinə göstərilən hər bir diqqət, əslində, Vətən qarşısında borcunu canı ilə ödəmiş bir insanın müqəddəs xatirəsinə göstərilən ehtiramdır.

Şəhid ailəsi üçün qayğı yalnız hər hansı problemin həllindən, bir müraciətin cavablandırılmasından və ya konkret məsələyə köməklik göstərilməsindən ibarət deyil. Bəzən bir qapının döyülməsi, bir telefon zəngi, səmimi bir hal-əhval, dərdin dinlənilməsi belə şəhid ailəsinin qəlbində böyük mənəvi dəyər yaradır,çünki şəhid ailəsi üçün əsas olan yalnız maddi dəstək deyil, unudulmadığını, şəhidinin xatirəsinin yaşadıldığını və ailəsinin yanında insanların olduğunu hiss etməkdir.

Novruz Əliyevin sözlərinə görə, övladının-şəhid Amil Əliyevin adının ehtiramla çəkilməsi, onun müqəddəs xatirəsinə hörmət göstərilməsi, ailəsinin qayğılarının dinlənilməsi və imkan daxilində həllinə çalışılması onlar üçün xüsusi mənəvi məna daşıyır.

Şəhid gedir, amma onun adı, xatirəsi və ailəsinə olan mənəvi borc yaşayır. Bu borc nə zamanla azalır, nə də illər keçdikcə öz əhəmiyyətini itirir. Əksinə, hər göstərilən qayğı, hər səmimi münasibət şəhidin ailəsinə deyil, bütövlükdə Vətənə olan sədaqətin ifadəsinə çevrilir.

Lökbatan Bələdiyyəsinin fəaliyyətində vətəndaş müraciətlərinə həssas münasibət, sosial məsələlərin araşdırılması və sakinlərlə canlı ünsiyyətin möhkəmləndirilməsi mühüm istiqamətlərdən biri kimi diqqət çəkir. Şəhid ailəsinin razılığı isə bu münasibətin sadəcə söz olaraq deyil, insan taleyində öz əksini tapan real bir dəyər olduğunu göstərir.

Novruz Əliyevin minnətdarlığı bir daha xatırladır ki, şəhid ailələrinə ehtiram yalnız bayram günlərində söylənilən xoş sözlərlə məhdudlaşmamalıdır. Əsl ehtiram onların qapısını döyməkdə, dərdlərini dinləməkdə, qayğılarını bölüşməkdə və mümkün olan hər bir məsələdə yanlarında olmaqda özünü göstərir,çünki Vətən uğrunda canından keçən şəhidin ailəsinə göstərilən hər bir qayğı — şəhidin müqəddəs xatirəsinə göstərilən ehtiramdır.

Bu baxımdan Lökbatan Bələdiyyəsinin rəhbərliyinə, xüsusilə sədr Tahir Abbasova, şəhid ailələrinə göstərdiyi diqqət və həssas münasibətə görə təşəkkürümüzü bildiririk.

Şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, onların əziz xatirəsini daim uca tutan hər kəsə minnətdarlığımızı ifadə edirik.

İdris Şükürlü, Əməkdar jurnalist

Ibülfət Mədətoğlu - İYUN ŞEİRLƏRİ

Sun, 06 Sep 2026 13:59:57 +0000

Titrəyən dodaqlar, gizlənən gözlər!..

Yuxumu didərgin , özümü dəli

Edib , mənim kimi dözümü, dəli!

Deyəcəm hər yerdə sözümü , dəli -

Titrəyən dodaqlar, gizlənən gözlər!..

Ahım ayaq altda, günüm ələkdə

Ruhum qundaq kimi donur bələkdə...

Heç nə hiss etdirmir susan mələkdə -

Titrəyən dodaqlar, gizlənən gözlər!..

Qəlbimi etsən də həsrətə daxma

Dolan buludları üzünə taxma!..

Adımı söyləmə, şəklimə baxma -

Titrəyən dodaqlar, gizlənən gözlər!..

Yolum kəsişmədə, izim keçitdə

Ürək yorulubdu, ömür keçib də!

Məni ta görməzsən bizim keçitdə -

Titrəyən dodaqlar, gizlənən gözlər!..

Heç nə...

Donub bütün istəklər

Qalmayıb isti heç nə...

Altda hər şey maraqlı -

Tay onun üstü...heç nə!..

Adımı andırmadı

Eşqə inandırmadı!..

Od ki, əl yandırmadı -

Tay oldu tüstü...heç nə!..

Çox yüyürdük, çox qoşduq

Keçmədi xoşa-xoşluq!

Ölümdən o yan boşluq -

Deməli qəsdi heç nə!

Aşağı...

Gözümə yük olan yorğunluğumu

Çırpdım kipriyimdən yaxam aşağı...

Səni göy üzündə axtardığımdan -

Çəkindim nə vaxtsa baxam, aşağı!..

Əyildi üstümə həm duman , həm çən

Çiləndi ömrümə nöqtə, nöqtə dən...

İstədim özümü uca nöqtədən -

Qaldırıb başıma , çaxam aşağı!

Çırpıntı içində yaralı Qu tək...

Qalıb öz-özüylə Əbülfət - bu, tək!

Bacara bilmədim, bir damcı su tək -

Sızıb qayalardan axam aşağı!..

Vaxtı...

Gecəm qara, gündüzüm də dumanlı

Ümidimin özü belə gumanlı...

Ətrafımda neçə cürə imanlı -

Öz -özümlə anlaşmadım, heç vaxtı...

Sən xəyala çox da dalma, amandı

Ürək andır sızıldayan kamandır...

İndi elə bir qəribə zamandır -

Heç bilmirsən nə vaxt gəlir , köç vaxtı...

Dağ dərəyə kölgə salmır - küsübdü

Dərə dağdan tay əlini üzübdü...

Qədər sənin , son badəni süzübdü -

Ay Əbülfət, götür-qoy et, seç vaxtı..

Əbədi ayrılığın ağısı

Yorur məni fikir çəkmək, ah çəkmək

Heç bilmirəm necə çıxım quyudan....

Həsrət edib ürəyimi lap lək-lək -

Tənhalıqdı əllərimi soyudan...

Düşündükcə dönməyəcək anları

Həyat düşür damcı kimi gözümdən!..

Mən canımdan qopub gedən canları -

Qaytarmağa yol tapmıram özümdən!..

Günahını yumuram da kiminsə

Qədərimin şələsidi çiynimdə...

Etiraf da eləmərəm , bilinsə -

Çəkdirdiyin yaraşıqdı əynimdə!..

Əzablıdı dörd divarla danışmaq

Dilim bəzən heydən düşür, söz itir...

Qaçılmazdı axirətlə barışmaq -

Orda axı söz gücsüzdü...söz bitir!

Dünənki gecənin ŞEİRİ

Qoymadım ki, yuxu sərsin üstünə

Kipriyimdən yenə asdım gecəni...

Səhərəcən dayanaraq qəsdinə -

Çözdüm min yol , mən ağlımdan keçəni...

Ulduzların minidən ötən sayını

Ay elə ki, bədirləndi - itirdim...

Düyün saldım fikirlərin yayını -

Bu gecəni "qaç-qov" ilə bitirdim!..

Gizlədərək ürəyimin ağrısın

Gözlərimin kökünəcən sıxıldım...

"Dözüm" adlı Allahın son sarğısın -

Daşıyaraq dizinəcən...yıxıldım!..

Bu gecənin arxasınca su atıb

Səhərində gün görməyi ummadım....

Yorulubdu, qolumda saat yatıb -

Bu gecə mən, heç gözümü yummadım!..

Dünən daha bir əzizimi, doğmamı 60-a çatmamış qəfil İTİRDİM... Namərd ÜRƏK... Namərd ÖLÜM!..

ÖLÜM

De, bəlkə küləksən anidən əsən

Ya daşsan sürüşüb qəfil yol kəsən...

Olanlara inanmaq olmur bəzən -

Ölüm?!.

Fərq qoymur kimdi, ya hansı təbəədi,

Dəyişmir heç vaxt ünvanı, məbədi!

Varsan bütün zamanlarda əbədi -

Ölüm!

Bütün göz yaşların, səsləri udur

Səbrini həmişə gizlində tutur!..

Hər kəsə deyir ki, sakitcə otur! -

Ölüm...

Varlığı bəllidi, yerini bilən

Yoxdur ki, hay salsın "Ölüm"- dü gələn...

Hamıya, mənə də sonuncu gülən -

Ölüm!

Cavabsız sual

Üstümə kölgə düşüb -

Kədərdi...

Kədər donun dəyişib -

Qədərdi...

Günün calağı yoxdu,

Yoxun balağı yoxdu!..

Ayla talağı yoxdu -

Hədərdi...

Yola verib cüməni

Tikdimm bu boş küməni...

Görməyibsə kim məni -

Nə dərdi!..

Ömrün budağı əylib

Dilin dilçəyi yeylib...

Nə vardı hamsı deyilib -

Nətərdi?!

MƏN

Çəkilib getdi hər kəs

Bir təklik qaldı, bir də mən...

İçimdə titrədi bir səs -

Hələ ki, təkəm , yerdə mən!

Bu ömür küt getmiş fətir

Bir az da tər hopmuş ətir...

Misra-misra, sətir - sətir -

Bir az varam şeir də , mən...

Salıb həsrət məni atdan

İbarətəm quru addan...

Sim-simi çıxartdın yaddan -

Batıb qaldım , o sirdə mən!

İçimdə oxunan ŞEİR

("Bir Qadına" silsiləsindən )

Oxşayıb ləpələri

Pıçıldadım adını...

İstədim dəniz duysun -

Qız, adının dadını !

İçimdəki duyğunu

Hördüm saçın uyğunu...

Qarışdırma yuxunu -

Həyatımın QADINI!

Sən möcüzə etmisən

Muradına yetmisən !

Tilsimləyib getmisən -

Bir şair Həyatını!

ANLAŞILMAZLIQ

Sabahın xeyir şeir,

Sabahın xeyir qələm !

Bu yağışlı gecədə

Olmuşam bələm - bələm -

Fikirlərə...

Ulduz kölgə salmayıb

Ay xəyala dalmayıb...

Tay ümidim qalmayıb,

Bu yağışlı gecədə -

Zikirlərə...

Təklikdən sıxıldığım

Sirr deyil yıxıldığım...

Öpərək sığındığım ,

Bu yağışlı gecədə -

Şəkillərə...

Axşamın xeyir qələm

Axşamın xeyir şeir....

Bu açılan sabaha

Hər kəs istəyin deyir -

Bənd olma vəkillərə...

Dənizə yağan yağış

Dənizə yağan yağış

Səni sular udacaq...

Şipşirin dadını da -

bu dəniz unudacaq...

Bircə balıqlar səni -

Muncuq kimi sayacaq...

Sənin damlalarınla -

Üz-gözünü yuyacaq...

Qağayılar havada

Tutmağa cəhd edəcək...

Damlalar dimdiklərdən -

Yayınıb yan gedəcək...

... Sən suların yanağın

Həsrətli tək öpürsən...

Qovuşmaqçün sevginə -

Yağış, qurban gedirsən!..

ÜRƏYİM

Sıxıntısı hiss olunmur duyulmur-

Təkliyinə bükülübdü ürəyim.

Elə bilmə daşlaşıbdı - soyulmur -

Neçə yerdən sökülübdü ürəyim!..

Heç adımı eşitmədim dilindən

De nə çəkdin sən mən adlı dəlindən?

Ovcundaydı, elə sıxdın əlindən-

Çiliklənib tökülübdü ürəyim!t

Həmsöhbətəm sorağınla, sədanla

Buna görə nə inci sən, nə danla!..

Gecə, gündüz baxışınla, ədanla -

Şumlanıbdı, əkilibdi ürəyim...

Kipriyimi suya salır bu gilə

Varlığımı hisslərinə yurd elə...

Bu manqalın közü çoxdu, su çilə -

Artıq şişə çəkilibdi ürəyim!

Yaşayıram...

Ümidlənib səslə, mehlə

Üz-gözümü yudum şehlə...

Bir az "ah"-la, bir az "eh"-lə -

Yaşayıram...

Dərd əbədi -qarı düşmən,

Yarı dostdu, yarı düşmən!

Bilə həsrət - barı, düşmən -

Yaşıyıram...

Əridikcə ünüm- ündə,

İtib -batır günüm gündə!..

Bilən yoxdu hansı gündə -

yaşıyıram!

Boşdu ömür qalaçası,

Qalaların balacası!..

Baxır gözün alacası -

yaşıyıram!..

Güc qalmayıb hay salmağa

Selbə atıb - pay salmağa....

Dəyərmi, belə qalmağa-

yaşıyıram?!

Dan üzünün pıçıltısı

Göy üzü gülümsəyir -

Üzümə gözlərin tək...

Bu səhər sürmə deyil -

Göy üzün gözünə çək!

Qanadlanan ruhumun-

İzi hopur səmaya...

Gözündən atəş damır -

Həm Günəşə, həm Aya!..

Bu cazibə dalğası

Buludları üşüdür...

Bunun var bir xatası -

Səsi - ürək eşidir!

Baxışının sehrində

Bir sevgiyə gülürsən...

Bu ipucu mehrində -

Ölüm də var, bilirsən!..

Ümidli ŞEİR

Ürəyimi tilsimləyən baxışın

Bircə anda lal elədi dilimi..

Dünya ilə kaş düz gəlsin naxışın -

Dua üçün mən açmışam əlimi!

Gözlərimdə gəzdirdiyim şəkilin -

Talehimin sənə bəlli "Sim-simi"!

Allah özü olub sənin vəkilin -

Onun isə heç kim bilmir tilsimin!

Xoşbəxtəmki, varlığına sevinib

Bu dünyada görə bildim Cənnəti!

Yaradanım özü səni pir edib -

Buna şübhə etmirəm də mən qəti!

Layiq bilsən sinəmdəki taxtını

Qollarımda yellənçəyin qurular...

Biz birlikdə bu sevginin baxtını -

Yaşadıqca, bulanlıqlar durular!

ƏHATƏ DAİRƏNDƏ

Çəkilib bir kənarda oturanda

O qədər də maraqlı olmur adam...

Mən səni düşünəndə görürəm ki,

Bu qədər yaxınam, o qədər yadam -

Əhatə dairəndə...

Gördüyüm iş ,yazdığım sözlər kimi

Bütün sıralarda sonun sonunda...

Mən tarın əlavə edilmiş simi -

Səsi xoşgəlmir kiməsə onun da -

Əhatə dairəndə!

Varlığım yoxluğumu kölgələyir ,

Yoxluğum da varlığımı açıqca...

Üz - gözümə nəfəs yox, kölgə dəyir -

Bunu da hiss etdirirəm , acıqca -

Əhatə dairəndə...

Dörd divara, bir tavana, bir yerə

Bağlamışam diqqətimi, gözümü...

Mən sevirəm gecə, gündüz - bir belə -

Amma görə bilmirəmki, özümü -

Əhatə dairəndə!

Düşübdü

(Bağ şeirlərindən)

Dolu elə budayıb ki, ləcəklər

Xəlbirlənib üzü üstə düşübdü...

Boy göstərən körpə şüylər, pöhrələr -

Budanıbdı - dizi üstə düşübdü!..

Sel suları bənd, bərəni dağıdıb

Qarşısına nə çıxıbsa axıdıb!...

Buludların yelinləri sağılıb -

Kimlər isə qorxub, xəstə düşübdü...

Zamanında sən etsən də nə niyyət

Cəzasını qəfil verir təbiət...

Bircə anda çalxalandı kəmiyyət -

Zil gedənlər, yenib pəstə düşübdü!

Sevil Azadqızı - ƏXLAQIN TƏMƏLİ SEVGİ İLƏ BAŞLAYIR

Sun, 06 Sep 2026 14:00:29 +0000

İnsanı insan edən, onu digər varlıqlardan fərqləndirən ən ali dəyər onun əxlaqıdır. Lakin əxlaq öz-özünə yaranmır, onun bir qaynağı, bir ruhu vardır, bu da sevgidir. Sevgi, insan varlığının mənəvi qidasıdır. Hər bir əxlaqi davranışın, hər bir nəcib hərəkətin arxasında sevgi dayanır. Əgər insan sevməyi bacarırsa, o artıq mərhəmətin, şəfqətin, səxavətin və ədalətin yoluna qədəm qoyur. Sevgisiz əxlaq, susuz torpağa səpilən toxum kimidir, görünüşcə toxum var, amma o cücərmir, yaşatmır, bəhrə vermir.

Əxlaqın başlanğıcı insanın öz içindədir. İnsan əvvəlcə özünə sevgi və hörmət bəsləməlidir ki, başqasına da eyni duyğunu göstərə bilsin. Özünə hörməti olmayan bir insan başqalarına hörmət edə bilməz. Özünü sevməyən, öz ruhunu qiymətləndirməyən bir insan başqasının ağrısını, sevincini və ehtiyacını da anlaya bilməz. Beləcə, əxlaq, sevginin insandan insana keçən təzahür formasıdır. Bir uşaq valideynin şəfqətindən, bir tələbə müəllimin qayğısından, bir xəstə həkimin mərhəmətindən əxlaqı öyrənir. Bütün bunlar sevginin fərqli görünümləridir.

Əgər cəmiyyətdə sevgi azalırsa, orada kobudluq, soyuqluq və laqeydlik artır. İnsanlar bir-birinə yadlaşır, qəlblər arasına məsafələr düşür. Hər kəs yalnız öz mənfəətini düşünür, bu zaman əxlaq zəifləyir, mənəvi dəyərlər arxa plana keçir. Amma sevginin hökm sürdüyü yerdə, insanın davranışları ilıq, sözləri yumşaq, niyyətləri saf olur. Sevgi insanın daxilindəki mənəvi gücü oyadır, onu başqalarının xoşbəxtliyini arzulamağa vadar edir. Əslində, əxlaq sevgidən doğan məsuliyyətdir,insan sevdiyinə zərər verməz, onun haqqına girməz, onu incitməz.

Sevgi həm də bağışlamağı öyrədir. Əxlaqlı insan səhv edənə kinlə yox, anlayışla yanaşır. Çünki o, bilir ki, hər kəs yanılır, hər kəsin qəlbi zərif bir məxluqdur. Bağışlamaq sevgidən doğan ən yüksək əxlaqi mərhələdir. Bu mərhələyə çatan insan artıq mənəvi azadlıq qazanır, qəlbində nifrətin yerini mərhəmət tutur. Sevgi həm də insanın ədalət hissini möhkəmləndirir. Sevgisiz ədalət sərt qanun kimidir, o qorxudur; amma sevgi ilə dolu ədalət insanı maarifləndirir, düz yola yönəldir.

Əxlaqın təməlində sevgi dayanır, çünki sevgi insanı öz “mən”indən uzaqlaşdırıb, “biz” anlayışına yaxınlaşdırır. İnsan artıq yalnız özünü deyil, başqalarını da düşünür. Bu düşüncə forması cəmiyyətin inkişafına, birlik və harmoniya yaranmasına gətirib çıxarır. Sevgisiz cəmiyyətlərdə isə insan ruhu zəifləyir, mənəvi dəyərlər tənəzzülə uğrayır.

Əxlaq həm də Tanrıya olan sevgidən başlayır. İnsan Yaradanı sevdikcə, Onun yaratdıqlarına da sevgi ilə yanaşır. Bu sevgi insanın içində məsuliyyət hissi yaradır, o, bilir ki, hər bir canlıya zərər vermək, bir ürəyi qırmaq, bir göz yaşına səbəb olmaq əxlaqsızlıqdır. Tanrı sevgisi insanın qəlbinə nur salır, o nuru isə davranışlarına çevirir. Sevgisiz iman, ruhsuz bədən kimidir; sevgisiz əxlaq isə dəyərsiz formadır.

Əxlaqın təməli, mahiyyəti və ruhu sevgidir. Sevgisiz insan nə qədər bilikli, nə qədər varlı, nə qədər nüfuzlu olsa da, mənəvi baxımdan kasıbdır. Sevgini yaşadan isə anlayış, şəfqət və mərhəmətdir. Hər bir cəmiyyətin, ailənin, fərdin mənəvi dirəyi sevgidir. Əgər biz bu sevgini qoruyub yaşatsaq, əxlaq da yaşayacaq, insanlıq da yüksələcək. Çünki insanın kamilliyi onun sevmə gücü ilə ölçülür; sevməyi bacaran insan — əxlaqın ən uca pilləsinə qalxmış insandır.

Adil Şirin - NECƏ UNUDUM

Sun, 06 Sep 2026 13:59:13 +0000

Mən səni düşünürəm,

Necə unudum səni?

O bədəni, o təni

Necə unudum, neçə?

Röyamdasan hər gecə...

Gözlərinin rəngini,

Səsinin ahəngini.

Ürkək təbəssümünü,

Çiçək təbəssümünü

Göyərçin əllərini,

Xınalı tellərini,

Necə unudum, gülüm?

Bu sevdalı könlümü

Necə ovudum, gülüm?..

Adil Şirin

Könül Nuriyeva - Bəlkə bu qədər naşükür olmaya insanlar ayrılanda?

Sun, 06 Sep 2026 10:55:18 +0000

Deyə ki,—çox sağ ol ki, şeirlərimə misra oldun. Sonra əlini sıxa onun, sakitcə baxa simasına.

Deyə ki, —nə yaxşı səni tanıdım, nə yaxşı ki, həyatımdan keçdin, nə yaxşı bir müddətlik qəlbimə köçdün. Sonra baxa gözlərinə, özünü axtara orda.

Deyə ki, —sən bir dənizdin, bir neçə il batdım dərinliyində. Sən sahildin, mənə gözləməyi öyrədən ilk adam olsun. Sən milyonlarla qum dənəsindən biri idin, fərqlənmək necə olur, ilk dəfə səndə gördüm. Sonra qucaqlayasan onu, bir dost kimi, müharibəyə yola saldığın qohumun kimi, tələbə yoldaşın kimi…

Bəlkə bu qədər acısözlü olmaya insanlar ayrılanda?

Deyə ki, —səninlə öyrəndim böyüməyi. Məsələn, bildim ki, hər düşündüyümü dilə gətirə bilmərəm, artıq uşaq deyiləm. Sonra bir hədiyyə verə ona. Deyə ki, gözəl günlərimizi unutma.

Bəlkə bu qədər şübhəçi olmaya insanlar birlikdə olanda?

Bəlkə bu qədər sevməyə bir- birini insanlar. Məsafə qoya, sərhəd qoya, qızıl orta yadlarına düşə…

Bəlkə bir- birini ilk dəfə görəndə, bir- birinə ilk xoş sözləri deyəndə, dənizi, sahili, qum dənələrini şahid tutalar?

Bəlkə onda qızarar simaları davranışlarından?

Ağaevli Əli Hacı - Dur,öz yolunu yeri

Sun, 06 Sep 2026 13:59:19 +0000

Dur,öz yolunu yeri

Tanrı yola gün sərib !

Mən,bu yurdda özünə

Yol gedib azan qərib !

Eşq adında dinim var,

Dilini bilənəm yar !

Dağ götürən sinəm var,

Dərdimi günə sərib !

Olmağım-haqqın özü,

Andım bildim hər sözü !

Asıb sözündən özün,

Mən,sözü yozan qərib

DİRİLİM YAR BUSƏSİNƏ - Sevinc Qərib

Sun, 06 Sep 2026 13:59:36 +0000

Bu nə dəli darıxmaqdı,

alıb başımın üstünü.

Bir mən, bir də Tanrı görür,

köksümdən qalxan tüstünü.

Darıxır əlim-ayağım,

saçlarım da incik düşür.

Xəyalımdan lent sayağı

ömrümün Səni ötüşür.

Darıxır dualı ovcum,

əllərimə həsrət çökür.

Bu xiffət insafsız ovçu

ürəyimə tətik çəkir.

Gözümün çəkdiyi yola

nəm kirpiyim naxış salır.

Yenə hicranla qol-qola

səbrimin boyu qısalır.

Yeriməyə yox həvəsim

sənə gəlmir ki, yollarım...

Canıma sığmır nəfəsim

qoynumu boğur qollarım.

Sən çağır, harayla gəlim.

qüssə yenilsin səsinə.

Öldürdü darıxmaq- ölüm

dirilim yar busəsinə.

"Kəlbəcər suyunun təqdim edilməsi həm də rəmzi məna kəsb edir" –Tahir Rzayev, millət vəkili

Sun, 06 Sep 2026 15:25:47 +0000

“Prezident cənab İlham Əliyevin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti ərəfəsindəki görüşü çox səmimi görüntülərlə yadda qaldı. İlk növbədə, bu görüş iki ölkə arasında dostluq münasibətlərindən və gələcək münasibətlərin yaxşılaşmasından qaynaqlanır. İran Prezidentinin Azərbaycana, dövlətimizin rəhbərinə sağlam münasibəti də bunu göstərir”.

Yenises.az xəbər verir ki, bu barədə mətbuata millət vəkili Tahir Rzayev danışıb.Millət vəkili vurğulayıb ki, cənab İlham Əliyev bu gün İranla münasibətlərin yaxşılaşdırılmasına çox böyük önəm verir və bunu görüş zamanı bir daha söylədi: “Qeyd etdi ki, İranda yaranmış vəziyyətin sülh və danışıqlar yolu ilə həllinin tərəfdarıdır. Eyni zamanda, İrana humanitar yardımın göstərilməsi və əməkdaşlığın bundan sonra da genişləndirilməsi üçün zəruri tədbirlər görülməlidir. İran Prezidenti də öz çıxışında Azərbaycana göstərilən humanitar yardıma görə təşəkkürünü bildirdi və İranın Azərbaycanla münasibətlərin genişləndirilməsində maraqlı olduğunu qeyd etdi. Əlbəttə ki, bu, çox vacib məsələdir. Çünki Azərbaycan–İran münasibətlərinin yaxşılaşması nəinki iki dövlət üçün, həm də regionda sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından əhəmiyyətlidir”.

Millət vəkili hesab edir ki, dostluq və səmimi münasibətlər bir çox şəkillərlə ifadə edə bilər. Ölkə Prezidentinin İran Prezidentinə Kəlbəcərin İstisu suyunu təqdim etməsi də bu baxımdan yaddaqalan oldu və bir çox fikirlər, mülahizələr doğurdu: “Su saflıq, təmizlik, dostluq və səmimiyyət rəmzidir. Qonşu dövlətin prezidentinə İstisu suyunun təqdim edilməsi sağlam münasibətlərdən, gələcəyə böyük ümidlərdən qaynaqlanır və bu münasibətlərə verilən dəyəri göstərir”.

Millət vəkili vurğulayıb ki, Kəlbəcər suyunun təqdim edilməsi həm də rəmzi məna kəsb edir – 30 il işğal altında qalan torpaqlarımız artıq azaddır. Azərbaycanın suverenliyi tam təmin olunub. Biz yeraltı və yerüstü sərvətlərimizin sahibiyik mesajını veririk.

Tahir Rzayev bildirib ki, Məsud Pezeşkianın prezidentliyi dövründə İran–Azərbaycan münasibətlərinin yaxınlaşmasına doğru inamlı addımlar atılıb və İran Prezidenti daim Azərbaycanla əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, münasibətlərin yaxşılaşdırılmasına önəm verir.

Şəhid polkovnik Füzuli Cavadovun 60 illik yubileyi keçirildi

Sun, 06 Sep 2026 13:00:15 +0000

Zirədə Şəhid polkovnik Füzuli Cavadovun 60 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib

Zirə Mədəniyyət MərkəziEko Parkda Ivə II Qarabağ müharibəsi iştirakçısı, Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin polkovniki, şəhid Füzuli Cavadovun 60 illik yubileyinə həsr olunmuş anım tədbiri keçirilib.

Tədbir Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb. Daha sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Tədbirin aparıcısı, Zirə Cümə Məscidinin axundu Hacı Qədir Nəcəfzadə çıxış edərək Bakının Zirə qəsəbəsində doğulan, böyüyüb boya başa çatan Füzuli Cavadovun keçdiyi şərəfli ömür yolundan danışıb.

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Elşən Salahov çıxışında şəhid Füzuli Cavadovun Azərbaycan Ordusunun möhkəmləndirilməsində xidmətləri olan peşəkar zabitlərdən biri olduğunu bildirib.

Elşən Salahov Azərbaycanın müstəqilliyinin və dövlətçilik ənənələrinin gücləndirilməsindəUlu Öndər Heydər Əliyevin müstəsna rolunu vurğulayıb.O, qeyd edib ki, 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan hərbçilərinin göstərdiyi şücaət və fədakarlıq xalqımızın tarixi Zəfərinin əsas amillərindən olub.

Milli Məclisin 14 saylı Xəzər–Pirallahı seçki dairəsi üzrə deputatı Günay Əfəndiyeva çıxışında Füzuli Cavadovun xatirəsinin Azərbaycan dövlətinin və xalqının yaddaşında hər zaman yaşayacağını bildirib.

Günay Əfəndiyeva vurğulayıb ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin qüdrətli rəhbərliyi nəticəsində ölkəmiz bu gün öz gücü, ordusu, dövlətçiliyi və milli birliyi ilə dünyada öz sözünü deyən bir dövlətdir.

Deputat Şəhidlərimizin, qazilərimizin fədakarlığının, hərbçilərimizin və ümumiyyətlə, bütün dövlət qulluqçularımızın sədaqətli xidmətinin dövlətimizin gücünün əsas dayaqlarından olduğunu geyd edib.

Tədbirdə Füzuli Cavadovun hərbi xidmət yoldaşı, Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin polkovniki Vüsal Bağırov çıxış edərək Şəhid Füzuli Cavadovla bağlı xatirələrini bölüşüb.

Ailəsi adından çıxış edən Şəhid polkovnikin qızı Nərmin Ağayeva atasının xatirəsinin ehtiramla yad edilməsinə və ailəsinə göstərilən diqqətə görə tədbir iştirakçılarına təşəkkürünü bildirib. O, atasının həyatının və Vətənə xidmət yolunun ailəsi üçün daim qürur mənbəyi olduğunu qeyd edib.

Tədbirdə Füzuli Cavadovun ədəbiyyata və poeziyaya bağlılığı, Zirə qəsəbəsində keçirilən ədəbi məclislərin təşkilində aktiv iştirakı vurğulanıb.

Tədbirin bədii hissəsində böyük şair və mütəfəkkir Məhəmməd Füzulinin qəzəlləri və Şəhid Füzuli Cavadovun nəvələri tərəfindən şeirlər səsləndirib. Muğam Televiziya Müsabiqəsinin qalibi Vüqar Əbilovun ifasında, tarzən Şahin Babayev və kamança ustası Fərrux Haşımlının müşayiəti ilə muğam nümunələri təqdim edilib.

2021-ci il noyabrın 30-da Qaraheybət hərbi təlim poliqonunda baş vermiş helikopter qəzası nəticəsində şəhid olan polkovnik Füzuli Cavadova həsr olunan tədbirdə dövlət və ictimaiyyət nümayəndələri, şəhid ailələri, hərbçilər, qazilər, ziyalılar və rayon sakinləri iştirak ediblər.

“SÜNİ İNTELLEKT” KİTABI AZƏRBAYCAN DİLİNDƏ

Sun, 06 Sep 2026 14:00:42 +0000

Dünya elminə yeni nəzəriyyələr verən, kitabları dünyanın məşhur universitetlərində tədris olunan, tanınmış universitetlərin professoru seçilən Rafiq Əliyevin rəhbərliyi ilə “Süni intellekt” kitabı azərbaycanca da nəşr olundu.

Bu gün süni intellekt texnologiyalarının həyatımızın hər bir sahəsinə daxil olduğunu görürük. Süni intellekt sahəsindəki nailiyyətlər bu gün sənaye üçün ağıllı idarəetmə və qərar qəbuletmə sistemlərinin inkişafından tutmuş tibbə qədər geniş sahələrdə tətbiq olunur. Bu kitabda süni intellekt problemləri ardıcıl şəkildə təqdim olunur və geniş mövzuları əhatə edir: problem həllindən maşın öyrənməsinə və təbii dil emalına, məlumatların və biliklərin hasilatından Soft komputinqə qədər.

Kitabda təqdim olunan material Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin Süni intellekt ixtisasının hazırlanması üçün ayırdığı qrant əsasında hazırlanmış kurikulumlar və sillabuslan əhatə edir. Bir çox ölkələrin universitetlərinin tədris planlarına uyğundur və toplanmış beynəlxalq təcrübəni, mürəkkəb və iqtisadi cəhətdən əhəmiyyətli problemlərin həlli üçün süni intellekt nəzəriyyəsinin inkişafındakı mövcud tendensiyalan ehtiva edir. İntellektual əmək bazarında tələbat olan süni intellekt menecerləri, analitikləri və yüksək ixtisaslı yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanmasını nəzərdə tutur.

Kitab süni intellekt və kompüter elmləri ixtisasları üzrə təhsil alan universitet tələbələri, professor-müəllim heyəti, tədqiqatçılar və praktiklər üçün faydalı ola bilər.

Rəfail TAĞIZADƏ

Səyyad Əlizadə — Doya Bilmədim

Sun, 06 Sep 2026 14:49:35 +0000

https://www.youtube.com/embed/QjYYHUoR5Bs" width="640">

Rəfail Tağızadə - Baxışın keçmişdən danışır

Sun, 06 Sep 2026 14:00:10 +0000

Baxışın keçmişdən danışır,

duruşun İlahidən.

Sol əlin sağ əlimə yapışıb.

Sağ əlindən göyərçinlər ümid dənləyir.

Gözlərin xatirə danışır,

üzündə təbəssüm.

Sən necə də doğmasan,

köhnə Bakı kimi.

Şairliklə şəhidliyin qovuşduğu ünvan

Sun, 06 Sep 2026 14:16:34 +0000

Tural ADIŞİRİN

AMEA-nın Şəki Regional Elmi Mərkəzinin

“Ədəbi-mədəni mühit və folklor” şöbəsinin elmi işçisi

(Şəhid şair Müzəffər Məmmədoğlunun şeirləri haqqında)

Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi azadlıq, vətənpərvərlik və milli müstəqillik uğrunda canından keçmiş sənətkarların — döyüşçü-şairlərin şərəfli salnaməsi ilə zəngindir. Sözlə əməlin, qələmlə silahın eyni mənəvi müstəvidə birləşdiyi bu qəhrəmanlıq irsi xalqımızın tarixi taleyinin poetik yaddaşıdır. Azərbaycan poeziyasında şəhid şairlərimiz müxtəlif tarixi mərhələlərdə xalqın azadlıq hayqırtısını, torpaq və vətən sevgisini öz qanları və misraları ilə tarixləşdirmişlər.

20 Yanvar faciəsinin işıqlı simaları, milli azadlıq hərəkatının gənc fədailəri Ülvi Bünyadazadə və böyük şairimiz Mikayıl Müşfiqin doğma əmisi nəvəsi olan Cavad İsmayılov (Cavad Qəmli) poeziyamıza şəhadət məqamının ilk müqəddəs möhrünü vurdular. Birinci Qarabağ müharibəsinin alovlu illərində torpaqlarımızın müdafiəsinə qalxan Nizami Aydın, Fuad Əsədov kimi şairlərimiz, eyni zamanda odlu nöqtələrdən həqiqəti xalqa çatdırarkən şəhidlik zirvəsinə ucalan telejurnalist və şair Alı Mustafayev milli poeziya salnaməmizə silinməz səhifələr yazdılar. Zəfərlə başa çatan 44 günlük Vətən müharibəsində isə Murad Nağıyev, Teymur Rəsulov və Elzamin Təhməzov kimi şəhid şairlərimiz öz gənc ömürlərini və poetik istedadlarını Vətənin ərazi bütövlüyü uğrunda fəda edərək şəhidlik poeziyasının müasir zəfər mərhələsini formalaşdırdılar.

Bu şərəfli bədii-tarixi xəttin nakam simalarından biri də şəhid şair Müzəffər Məmmədoğludur. Xatırladım ki, may ayında Zaqatalanın Yeni Suvagil kəndində folklor ekspedisiyasında olarkən bu istedadlınakamşairimizin yaradıcılığıyla tanış oldum. MənəMüzəffər Məmmədoğlunun şeirlər kitabını bağışladılar.

Qısa tanıtım:Müzəffər Məmmədoğlu - 1975-ci ildə Zaqatalanın Yeni Suvagil kəndində anadan olub. I Qarabağ müharibəsi gedən ərəfədə Müzəffər 1992-ci ildə orta təhsilini başa vurub. Hərbi xidmət yaşı çatdıqda orduya getmək istəyib, tək qardaşı hərbi xidmətdə olduğundanonun bu arzusu təxirə salınıb. Yalnız qardaşı hərbi xidməti bitirib döyüş bölgəsindənqayıtdıqdan sonra, 1995-ci ilin mart ayında hərbi xidmətə çağırılıb. Tam döyüş hazırlığı keçdikdən sonra Füzuli bölgəsinə göndərilib. Kəşfiyyat qrupunda xidmət edən Müzəffər növbəti döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən düşmən minasına düşüb və 1996-cı il noyabrın 2-də Füzuli rayonu ərazisində şəhid olub. Müzəffər subay idi, ondan qalan yeganə yadigar 2006-cı ildə Mustafa Camalın redaktorluğuyla işıq üzü görən “Mən ölsəm də, sən yaşa Vətən” adlı şeir kitabıdır.

Müzəffər Məmmədoğlunun bədii irsinə xalq poeziyası gələnəyinin sadəcə passiv davamı və ya mexaniki təkrarı kimi yanaşmaq doğru sayılmaz. Bu poeziya Şah İsmayıl Xətainin irfani sədasından, Molla Pənah Vaqifin dünyəvi poetik incəliyindən və Aşıq Ələsgərin ustad kökündən bəhrələnən poetik yaddaşın fərdi şüur süzgəcindən keçərək yenidən doğulmasıdır. Gələnəkdən gələn arxetiplər və ritorik fiqurlar Müzəffərin fərdi duyumunda müasir ruha uyğunlaşaraq yeni məzmuni semantika kəsb edir.Onun yaradıcılığını fərqləndirən əsas cəhət şeirlərindəki səmimiyyət, mənəvi təmizlik, eksistensial sarsıntılar və ən başda öz taleyini — şəhadət məqamını — bədii dillə əvvəlcədən duyub misralara həkk etməsidir.

Müzəffər Məmmədoğlunun şeirlərində aparıcı bədii forma Azərbaycan xalq şeirinin sütunu sayılan qoşma və gəraylı janrıdır. Şəhid şairin qoşmaları 11 hecalıq ölçüsündə (əsasən 4+4+3 və ya 6+5 təqtili ilə) yazılmışdır. Müəllif bənd quruluşunda klassik aşıq poeziyasının dəqiq qafiyə sisteminə (a-b-v-b, ç-ç-ç-b) ardıcıl olaraq riayət edir. Xüsusi qeyd edək ki, bu bölgülər yalnız formal-ritmik funksiya daşımır; eyni zamanda sintaktik və semantik vahidlərin misra daxilində yerləşdirilməsini, poetik fikrin müəyyən intonasiya pillələri üzrə inkişafını şərtləndirir.

Şairin poeziyasında həmçinin rədif mühüm struktur-semantik məna daşıyan diqqətçəkici detaldır. Müzəffərin istifadə etdiyi rədiflər silsiləsi ("Olur", "Eyləməz", "Görünməz", "Ağlaram", "Olmaz-olmaz", "Eylərsən", "Yaraşmır", "Hərdən", "Belə olmaz", "Eylər", "Bizləri", "İnciyər", "Kimisən", "Bir baxışınla") bədii düşüncənin dinamikasını təmin edir. Rədifin təkrarı şairin poetik mətnində ritmik-sintaktik paralelizm yaradır və misralar arasında semantik əlaqəni möhkəmləndirir. Eyni söz və ya ifadənin müxtəlif kontekstlərdə təkrar olunması onun ilkin leksik mənasını aşaraq əlavə emosional-semantik çalarlar qazanmasına səbəb olur.

Cümlə ay camallı yığışsa bəhsə,

Günəş camalına tay olmaz-olmaz.

Qələm-qaş gözəllər çoxdu dünyada,

Ancaq səninkitək, yay olmaz-olmaz.

Misralardan göründüyü kimi, şair şeirlərində klassik qoşma janrının daxili musiqisini və ritmik axıcılığını qoruyub saxlaya bilir. Nümunədə diqqəti çəkən digər mühüm cəhət klassik təşbeh sisteminin qoşma poetikası daxilində funksionallaşdırılmasıdır. “Günəş” və “yay” obrazları gözəlliyin müxtəlif komponentlərini – camal və qaşları – poetik müqayisə yolu ilə konkretləşdirir. “Camal–günəş” və “qaş–yay” semantik paralelliyi Azərbaycan klassik və folklor poetik düşüncəsinin ənənəvi obrazlar sisteminə söykənsə də, şairin fərdi lirik intonasiyası daxilində yeni emosional məzmun qazanır.

Şəhid şairin poeziyasında mərdlik, vəfa, etibar və halallıq əsas əxlaqi-fəlsəfi dayaqlardandır. Şair üçün insan mənəviyyatı ən ali dəyərlərdəndir. Bu baxımdan "Olur" şeiri milli əxlaq kodeksinin poetik bəyannaməsi kimi səslənir:

Uca dağların başında,

Duman olur, duman olur.

Namərdlərin tənə sözü,

Yaman olur, yaman olur.

Xəstənin görmürsə gözü,

Saralıbsa gülər üzü,

Mərdlərin bir kəlmə sözü

Dərman olur, dərman olur.

Dad olmaz haram aşında,

Etibar var mərd başında,

Vəfalılar hər yaşında,

Qurban olur, qurban olur.

Şeirin ikinci bəndində "mərd sözünün dərman olması" metaforası folklor təfəkküründən süzülüb gələn mənəvi gücün ifadəsidir. Şair namərdliyi cəmiyyətin və insanın ən böyük faciəsi kimi qiymətləndirir, halal zəhməti və etibarı insani kamilliyin şərti sayır. Şeirin ideya yükünü ən yüksək səviyyəyə çatdıran son iki misradır. Vəfalılar hər yaşında/Qurban olur, qurban olur – misralarında məhz Müzəffər Məmmədoğlunun şəhidlik taleyi boylanır, bu iki misra xüsusi retrospektiv semantika qazanır: Bu misraları 'şair öz şəhidliyini əvvəlcədən xəbər verirdi' şəklində qəti bir hökm kimi təqdim etmək elmi-filoloji metodologiya baxımından tam dəqiq sayıla bilməz. Burada daha əsaslandırılmış yanaşma ondan ibarətdir ki, müəllifin sonrakı şəhadət faktı bu şeirlərin 'vəfa' və 'qurban' semantikasını retrospektiv (keçmişə yönəlik) şəkildə dərinləşdirir və onlara yeni məna qatı bəxş edir.

Müzəffər Məmmədoğlunun poeziyasında ən maraqlı və elmi baxımdan diqqətçəkici detal digər şeirlərində də öz taleyini və şəhidliyini əvvəlcədən duyma halıdır. Şairin "Eyləməz" və "Ağlaram" şeirlərində yer alan ifadələr sadə bir poetik mübaliğə olmayıb, real həyat faktı ilə üst-üstə düşən bədii proqnozdur:

Adın dönüb həsrətimə,

Həkk olubdur ürəyimə,

Yüz güllə dəysə qəlbimə,

O adı bərbad eyləməz.

Və yaxud:

Təqsirim nə idi, nə böyük oldu,

Didələrim abu-leysan tək oldu.

Bir gün eşidərsiz, güllərim soldu,

Cavan ömrüm bada gedər, ağlaram.

Göründüyü kimi, 'cavan ömrün bada getməsi' və 'qəlbə güllə dəyməsi' kimi obrazlar müəllifin daxili hissiyyatının, Vətən uğrunda hər an canından keçməyə hazır olan döyüşçü psixologiyasının bədii təzahürüdür. Bu misralar şairin mistik bir uzaqgörənliyindən daha çox, onun müharibə dövrünün gəncində formalaşan fədakarlıq hissini və şəhadətə ruhi-mənəvi hazır olma məqamını filoloji cəhətdən əsaslandırır.

Müzəffər Məmmədoğlunun məhəbbət lirikası da zəngin bədii boyalarla işlənmişdir. “Görünməz”, “Bizləri”, “Kimisən” kimi şeirlərində sevgilinin portreti klassik Şərq poetikasının estetik kanonlarına uyğun olaraq təsvir edilir: "sədəf dişlər", "yay qaşlar", "ceyran baxışlar", "şahmar zülflər". Bununla yanaşı, şair lirik aşiqliyi mistik-irfani müstəviyə qaldırır:

Nagahından yolum bu yana düşüb,

Gözlərim sataşıb ceyrana düşüb,

Öldürər sözlərin dəhanə düşüb,

Mənsur kimi çəkmə dara bizləri.

Şeirdəki “Mənsur kimi çəkmə dara bizləri” misrası klassik sufi ədəbiyyatında Həllac Mənsur arxetipinə edilən göndərişdir (reminisensiyadır). Şair aşiqin məşuq yolunda əzab çəkməsini, canından keçməsini Mənsurun "Ənəl-Həqq" fəlsəfəsi ilə eyniləşdirir.

Müzəffərin şeirlərində zamana eksistensial münasibət də maraq doğurur. 1992-ci ilin mürəkkəb ictimai-siyasi və hərbi şəraiti fonunda yazdığı “Eylər” şeiri fərdi hissin hüdudlarını aşaraq zamanın yaratdığı mənəvi böhranı poetik şəkildə ümumiləşdirir.

Fələyin bu tərs işləri,

Mərdi namərd, həm qul eylər.

Haqqı nahaqqın odunda,

Yandırar onu kül eylər.

Bu şeir Qarabağ müharibəsinin ən gərgin mərhələsində qələmə alınmış və dövrün sosial-siyasi dramatizmini, fələyin ədalətsizliyini fəlsəfi müstəvidə ümumiləşdirmişdir. Şair dünyadakı nizamın pozulmasından, "mərdin namərdə qul olmasından" və "haqqın nahaqq odunda yanmasından" dərin mənəvi əzab çəkir. Bu eksistensial kədər müəllifin şəxsi taleyi ilə yanaşı, mənsub olduğu xalqın faciələrindən doğan ağrının poetik əksidir.

Müzəffər Məmmədoğlunun şeir dili canlı xalq danışığı ilə klassik folklor frazeologiyasının sintezindən ibarətdir. Şair şeirlərinin bədii təsir gücünü artırmaq üçün zəngin troplar sistemindən istifadə etmişdir.

Ah çəkib eyləsən nalə,

Küy düşər, dağlar inciyər.

Gözüm yaşı Göy-göl olar,

Çağlayar çaylar inciyər.

Şair burada kədərin və göz yaşının miqyasını milli coğrafi toponim olan Göygöl ilə əlaqələndirərək böyüdür. Olduqca unikal yanaşmadır: nümunənin semantik strukturunda insan duyğusu ilə təbiət hadisəsi arasında metaforik-ekspressiv əlaqə yaradılır. “Dağlar inciyər” ifadəsində personifikasiya, “Gözüm yaşı Göy-göl olar” misrasında isə metaforik transformasiya və mübaliğə bir-birini tamamlayır.

Nəticə olaraq qeyd edə bilərik ki, şəhid şair Müzəffər Məmmədoğlu Azərbaycan aşıq poeziyası ənənələrinə, xüsusilə qoşma janrının daxili qanunauyğunluqlarına və ritmik-qafiyə sisteminə dərindən bələd olmuş və onu özünəməxsus şəkildə inkişaf etdirmişdir. Müzəffər Məmmədoğlunun bədii irsi, Ülvi Bünyadazadə, Cavad İsmayılov, Nizami Aydın, Fuad Əsədov, Alı Mustafayev, Murad Nağıyev, Teymur Rəsulov, Elzamin Təhməzov və.b şəhid şairlərimizin yaradıcılığı ilə ideya-estetik və mənəvi-poetik müstəvidə səsləşərək Azərbaycan poeziyasının unikal və əbədi bir halqasını təşkil edir.

Şəfahət Şəfi - İÇİMDƏKİ QARANLIQDAN SƏNƏ DOĞRU

Sun, 06 Sep 2026 11:35:17 +0000

ALƏMZƏR SADİQQIZININ “BAĞIŞLA” ŞEİRİNƏ

Romantik-lirik esse

Bəzən ən böyük sevgilər işıqlı günlərdə deyil, həyatın ən qaranlıq çağlarında doğulur. Bəzən insan sevgiyə gülə-gülə deyil, yaralarını gizlədə-gizlədə gəlir. Ürəyində neçə ilin ağrısını, neçə ayrılığın izini, neçə yarımçıq ümidin sükutunu gətirir. Sonra bir insan çıxır qarşısına və bütün o qaranlığın içində uzaqdan görünən bir işığa çevrilir.

Mənim üçün o işıq sənsən.

Bilirəm, mən səni bəzən incidirəm. Bəzən sözüm sərt olur, bəzən susmağım sözümdən də ağır gəlir. Bəzən özüm də bilmədən sənin o həssas qəlbinə toxunuram. Sonra gecənin ən sakit saatında etdiklərimi bir-bir xatırlayıram və içimdə yalnız bir söz qalır: bağışla...

Bağışla məni.

Səni sevmədiyim üçün deyil. Əksinə, bəlkə də həddindən artıq sevdiyim üçün. İnsanın ən çox qorxduğu şey bəzən ən çox sevdiyini itirmək olur. Mən də səni itirmək qorxusunu içimdə o qədər böyütmüşəm ki, hərdən öz qorxularımın kölgəsini sənin üstünə salıram.

Mən sənə təkcə özümü gətirməmişəm. Keçmişimi də gətirmişəm. Aldandığım günləri, yarımçıq qalan arzularımı, dost deyib könlümü etibar etdiyim insanların açdığı yaraları, doğma bildiyim adamlardan gördüyüm soyuqluğu da gətirmişəm.

Tale məni bir dəfə vurmadı.

Dəfələrlə vurdu.

Hər dəfə də ayağa qalxanda elə bildim ki, artıq heç nə məni incidə bilməz. Amma insanın ruhu daş deyil. Hər zərbə orada görünməyən bir iz qoyur. Mən də illər keçdikcə həmin izlərlə yaşamağa öyrəşdim. Gülümsədim, danışdım, insanların arasında oldum, amma içimdə həmişə kimsəsiz qalan bir yer vardı.

Oraya heç kimi buraxmadım.

Sən gələnədək.

Sən o qapını döymədin belə. Sadəcə gəldin və mən özüm onu sənin üzünə açdım. Çünki ruhum səni tanıdı. Mənim illərlə lal qalan ürəyim sənin yanında danışmağa başladı.

Bəlkə buna görə deyirəm:

“Səninlə dil açan lala bağışla...”

Mən dünyaya qarşı danışa bilirdim, amma öz içimdə susurdum. İnsanlara çox söz söyləyirdim, amma ən dərin hisslərimi heç kimə deyə bilmirdim. Sən isə mənim demədiyim sözləri də eşitdin. Mən susanda sükutumu oxudun. Mən gülümsəyəndə gözlərimin arxasında gizlənən kədəri gördün.

Bəlkə də sevgini böyük edən məhz budur.

Bir insanın söylədiklərini yox, söyləyə bilmədiklərini duymaq.

Mənim içimdə uzun illərin qışı var. Həsrətin üşütdüyü bir dünya, dumanlı yollar, gecikmiş baharlar var. Bəzən sənin sevgində isinmək istəyərkən belə həmin qışın soyuğu məni geri çəkir. Sənə sarılmaq istəyirəm, amma keçmişim qolumdan tutur. Sənə hər şeyi demək istəyirəm, amma içimdəki köhnə qorxular dilimi bağlayır.

Elə o anlarda məni yanlış anlama.

Mən səndən uzaqlaşmıram.

Mən sadəcə öz qaranlığımla mübarizə aparıram.

Çünki insanın keçmişi bəzən arxada qalmır. Bəzən bizimlə birlikdə yol gedir. Biz yeni bir həyata başlamaq istəyirik, o isə köhnə yaraları qarşımıza çıxarır. Mən də hər dəfə sənin yanında başqa bir insan olmaq istəyərkən keçmişimin sınmış parçaları ayaqlarıma dolaşır.

Amma bütün bunların arasında dəyişməyən bir həqiqət var:

Mən səni sevirəm.

Bu sevgi sakit bir sevgi deyil.

İçində saz havası var.

Kaman iniltisi var.

Tarın titrəyən simləri var.

Yanıqlı bir neyin uzaqlardan gələn səsi var.

Mənim sevgim bəzən sözlə danışmır. Bir musiqi kimi ruhumdan qalxıb gözlərimə dolur. Mən sənə baxanda həmin musiqi başlayır. Sən yanımda olmayanda isə sanki kamanın bir simi qırılır, tarın səsi yarımçıq qalır, ney daha yanıqlı səslənir.

Çünki mənim könlümün səninlə davası da sevgidəndir.

Sənə küsməyim də.

Səndən inciməyim də.

Səni qısqanmağım da.

Səni gözləməyim də.

Hər şeyin sonunda yenə sənə tərəf dönürəm.

İnsan bəzən bütün dünyadan qaça bilir, amma ürəyindən qaça bilmir. Mən də nə qədər uzağa getsəm, nə qədər özümü susmağa məcbur etsəm, yolum yenə sənin adına çıxır.

Çünki içimdə sənin adınla yaşayan bir dünya var.

Orada başqa heç kim yoxdur.

Bilirəm, mənimlə yol getmək asan deyil. Mən rahat bir hekayə deyiləm. Mənim səhifələrimdə sevinc qədər kədər, ümid qədər qorxu, işıq qədər kölgə var.

Amma bir şeyi bilməyini istəyirəm: mən sənə yalan bir ürəklə gəlməmişəm.

Sənə qırılmış, amma həqiqi bir ürək gətirmişəm.

Bəlkə həmin ürəyin bəzi yerləri hələ də qanayır. Bəlkə bəzən həmin ağrıların səsi sənə qədər çatır. Bəzən səni də yaralayır. Buna görə ən çox özüm üzülürəm. Çünki mənim həyatın vurduğu yaraları sən çəkməməlisən.

Sən mənim qaranlığımın səbəbi deyilsən.

Sən o qaranlıqda yanan işıqsan.

Bunu heç vaxt unutma.

İçimdə bir “dar ağacı” daşıdığımı deyəndə ölümə deyil, hər gün içimdə asdığım qorxulara, ümidsizliklərə, keçmişdən qalan ağrılara işarə edirəm. Mən neçə dəfə öz ümidlərimi həmin dar ağacından asmışam. Neçə dəfə “artıq heç kimə inanmayacağam” demişəm. Neçə dəfə ürəyimin qapısını bağlayıb açarını özüm də unutmuşam.

Sonra sən gəldin.

Və mən yenidən inanmağa başladım.

Bir insanın gəlişi dünyanın bütün qanunlarını dəyişə bilərmiş.

Sənin gəlişin mənim üçün elə oldu.

İndi içimdəki dar ağacının kölgəsində belə bir çiçək bitir. Onun adı sənsən.

Bəlkə mənim ən böyük qorxum da elə budur: həyatın bir gün həmin çiçəyi də məndən alması.

Ona görə bəzən səni həddindən artıq qorumaq istəyirəm. Bəzən səni itirmək ehtimalının özü məni dəli edir. Onda sevgim qorxuya, qorxum incikliyə, incikliyim sözə çevrilir.

Sonra başa düşürəm ki, sən mənim düşmənim deyilsən.

Sən mənim sığınacağımsan.

Mənim savaşım səninlə deyil.

Öz keçmişimlədir.

Öz yaralarımladır.

Öz qorxularımladır.

Səndən istədiyim yalnız budur: məni həmin savaşın ən ağır anlarına görə mühakimə etmə.

Əlimdən tut.

Bəzən heç nə demə.

Sadəcə yanımda qal.

Çünki mənim üçün insanın “qalması” sevgidə deyilən ən böyük sözdür.

Hamı gözəl günlərdə qala bilər. Əsl sevgi insanın ruhuna gecə düşəndə, sözləri qarışanda, gözlərində kədər görünəndə də yanında qala bilməkdir.

Mən səni yalnız gülüşümə deyil, sükutuma da çağırıram.

Al məni könlünə.

Dinlə məni.

Amma təkcə sözlərimi yox.

Susduğum yerləri də dinlə.

Gözlərimin dərinliyində yarımçıq qalmış cümlələri oxu. Mən “yaxşıyam” deyəndə səsimdə gizlənən yorğunluğu hiss et. Səndən uzaq dayananda belə içimdə sənə necə yaxın olduğumu bil.

Çünki mənim cümlələrimin bitdiyi yerdə sənə olan sevgim başlayır.

Sözün çatmadığı yerdə.

Sükutun danışdığı yerdə.

İnsanın yalnız ürəyi ilə eşidə bildiyi yerdə.

Orada mənim içimdə bir Leyli yaşayır.

Məcnun kimi çöllərə düşməsə də, öz səhrasını ürəyində gəzdirən bir Leyli. Sevgisini səssizcə daşıyan, həsrətlə yaşayan, yarasına belə sevgilisinin adını verən bir ürək.

O ürək sənindir.

Qırıqdır, amma sənindir.

Yorğundur, amma sənindir.

Bəzən ağrılıdır, bəzən səbirsiz, bəzən susqun, bəzən də bir saz havası qədər kövrəkdir.

Amma bütün döyüntülərində sən varsan.

Əgər bir gün məndən “Məni nə qədər sevirsən?” deyə soruşsan, bəlkə sənə ölçə biləcəyim bir cavab verə bilmərəm.

Sadəcə deyərəm:

İçimdə nə qədər qaranlıq varsa, hamısının sonunda sənə çıxan bir yol var.

Nə qədər yara varsa, hamısı sənin əlinin istiliyini axtarır.

Nə qədər susmuş söz varsa, hamısı sənin adını söyləmək istəyir.

Nə qədər ömrüm varsa, içində sənə ayrılmış bir yer var.

Məni bağışla...

Əgər sevgimin ağırlığı bəzən çiyinlərinə düşübsə, bağışla.

Əgər keçmişimin kölgəsini sənə də hiss etdirmişəmsə, bağışla.

Əgər səni sevə-sevə incitmişəmsə, ən çox buna görə bağışla.

Mən səndən keçmişimi sağaltmağını istəmirəm.

Sadəcə gələcəyimdə qalmağını istəyirəm.

Çünki mən artıq qaranlıqdan çıxmaq üçün bir istiqamət tapmışam.

O istiqamət sənsən.

Mənim bütün yollarım, bütün sükutlarım, bütün nəğmələrim, bütün dualarım içimdə bir ünvana doğru gedir.

Sənə doğru.

Və əgər bu yorğun ürəyin bütün səhvlərindən sonra ona yenə bir yer ayıracaqsansa, mənim üçün dünyanın ən gözəl sözü yenə də bu olacaq:

Bağışla...

Sonra isə gəl.

Heç nə danışmadan yanımda otur.

Qoy kaman öz-özünə inləsin, tar öz dərdini söyləsin, yanıqlı ney gecənin sükutuna qarışsın.

Mən isə başımı könlünün üstünə qoyub ilk dəfə bütün qorxularımı unudum.

Çünki bəlkə də mən bütün ömrüm boyu məhz bunu axtarmışam:

Dünyadan gizlənə biləcəyim bir yer deyil,

özümü gizlətməyə ehtiyac duymayacağım bir ürək.

O ürək də sənsən.

İNSAN TARİXİNİN GÖRÜNMƏYƏN SÜTUNU SEVGİDİR

Sun, 06 Sep 2026 13:59:59 +0000

İnsan tarixinin böyük bir hissəsi daşlara həkk olunub, kitablara yazılıb, abidələrdə yaşadılıb. Müharibələrin tarixləri, hökmdarların adları, dövlətlərin yaranması və süqutu, böyük kəşflər, elmi ixtiralar və siyasi hadisələr haqqında saysız-hesabsız mənbələr mövcuddur. Lakin insan tarixinin başqa, daha səssiz və daha dərin bir tərəfi də var. Bu tərəf rəsmi sənədlərdə həmişə görünmür, salnamələrdə hər zaman qeyd olunmur, abidələrdə isə bəzən heç bir iz buraxmır. Buna baxmayaraq, insan həyatının istiqamətini dəyişdirən, nəsilləri bir-birinə bağlayan və bəşəriyyətin mənəvi varlığını qoruyan əsas qüvvələrdən biri məhz sevgidir. Buna görə də “İnsan tarixinin görünməyən sütunu sevgidir” fikri yalnız poetik ifadə deyil, insanın keçmişinə və bu gününə baxmaq üçün dərin fəlsəfi yanaşmadır.

İnsan dünyaya gəldiyi andan etibarən müəyyən münasibətlər sisteminin içində formalaşır. Heç bir insan tamamilə tək və əlaqəsiz şəkildə böyümür. Uşağın ilk təhlükəsizlik hissi, ilk etimadı, ilk sevinc və ilk bağlılığı başqa bir insanla münasibətdə yaranır. Ana və atanın övladına qayğısı, ailənin uşağı qoruması, müəllimin şagirdinə inamı, dostların bir-birinə dayaq olması, bütün bunlar insanın şəxsiyyətinin görünməyən təməlini yaradır. İnsan tarixində ailələrin, nəsillərin və icmaların davamlılığını təmin edən mexanizmlərin arxasında məhz bu bağlılıq dayanır.

Tarixi hadisələrə yalnız nəticələr baxımından yanaşanda onların arxasındakı insan duyğularını görmək çətinləşir. Məsələn, bir insanın illərlə elm üzərində işləməsinin səbəbi yalnız şöhrət qazanmaq olmaya bilər. O, gələcək nəsillərin həyatını yaxşılaşdırmaq istəyində ola bilər. Bir müəllimin onlarla il ərzində şagird yetişdirməsi yalnız peşə borcundan ibarət deyil. Burada gələcəyə inam və insana verilən dəyər də var. Bir həkimin yorğun halda belə xəstəsinin yanında qalması yalnız vəzifə deyil, başqa bir insanın həyatına biganə qalmamaqdır. Belə nümunələr göstərir ki, tarix yalnız hadisələrdən deyil, həmin hadisələri doğuran niyyətlərdən də ibarətdir.

Sevginin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun həmişə səs-küylü olmamasıdır. Bəzən sevgi böyük sözlər söyləmir. O, gündəlik həyatın adi görünən hərəkətlərində yaşayır. Bir insanın xəstə yaxınını gecə yarısı tək qoymaması, valideynin övladının gələcəyi üçün illərlə çalışması, yaşlı bir insanın öz təcrübəsini gənc nəslə ötürməsi, müəllimin bir şagirdin bacarığına inanaraq onu ruhlandırması, bunların hər biri tarix kitabına düşməyən, lakin insan həyatını dəyişən hadisələrdir.

Məhz buna görə sevgi insan tarixinin “görünməyən” sütunu adlandırıla bilər. Sütun binanı daşıyır, amma özü həmişə diqqət mərkəzində olmur. Sevgi də insan münasibətlərini, ailəni, dostluğu, həmrəyliyi və mənəvi məsuliyyəti daşıyan dayaqlardan biridir. Onun təsiri görünən nəticələrdə üzə çıxır, özü isə çox vaxt kölgədə qalır.

İnsan tarixində nəsillər arasında əlaqənin qorunması da sevgi ilə bağlıdır. Əgər əvvəlki nəsil öz təcrübəsini, xatirələrini, dilini, adət-ənənələrini və mənəvi dəyərlərini sonrakı nəslə ötürməsəydi, hər nəsil sanki hər şeyi yenidən başlamaq məcburiyyətində qalardı. Nənənin nəvəsinə danışdığı bir xatirə, babanın öz uşaqlıq hekayələrini bölüşməsi, valideynin övladına ailəsinin keçmişindən danışması kiçik görünə bilər. Lakin həmin kiçik söhbətlər insanın “mən kiməm?” sualına cavab tapmasına kömək edir.

Yaddaş da sevginin qoruduğu dəyərlərdən biridir. İnsan sevdiyi insanları, yerləri və hadisələri unutmaq istəmir. Buna görə şəkillər saxlayır, məktubları qoruyur, köhnə əşyaları atmağa qıymır, ailə hekayələrini danışır. Bəzən maddi baxımdan heç bir dəyəri olmayan bir əşya bir ailə üçün çox qiymətli olur. Çünki həmin əşya keçmişdə yaşamış bir insanı xatırladır. Deməli, sevgi təkcə insanları bir-birinə bağlamır, həm də keçmişi bu günə gətirir.

Tarixdə insanın insana göstərdiyi mərhəmət də sevginin daha geniş formasıdır. Mərhəmət yalnız tanıdığımız insana qarşı hiss edilmir. İnsan bəzən heç vaxt görmədiyi bir şəxsin ağrısına da biganə qala bilmir. Təbii fəlakət zamanı yardıma ehtiyacı olanlara kömək etmək, aclıq çəkən insan üçün ərzaq toplamaq, kimsəsiz uşaqlara dəstək olmaq, ehtiyacı olan insanın əlindən tutmaq, bunlar fərdi sevgidən daha böyük bir anlayışa, insan sevgisinə aparır.

Bəşəriyyətin inkişafında xeyriyyəçilik və könüllülük kimi fəaliyyətlərin böyük əhəmiyyət daşıması da təsadüfi deyil. İnsan yalnız öz rahatlığını düşünəndə cəmiyyət parçalanır. Başqasının ağrısını öz ağrısı kimi hiss etmək isə həmrəyliyin yaranmasına səbəb olur. Həmrəylik gücləndikcə cəmiyyət çətinliklər qarşısında daha davamlı olur.

Sevgi insanı fədakarlığa da aparır. İnsan özünə aid olan vaxtı, enerjini, imkanları və bəzən rahatlığı başqa bir insanın naminə sərf edə bilər. Valideyn övladının gələcəyi üçün öz arzularının bir hissəsindən keçə bilər. Müəllim şagirdinin uğuru üçün əlavə vaxt ayıra bilər. Dost dostunun çətin günündə öz rahatlığını ikinci plana keçirə bilər. Bu fədakarlıqların çoxu heç bir mükafat tələb etmir. Onların dəyəri də məhz buradadır.

İnsan tarixində böyük dəyişikliklərin arxasında bəzən belə fədakarlıqlar dayanıb. Bir insanın başqa bir insan üçün etdiyi kiçik yaxşılıq zəncirvari şəkildə çoxsaylı insanların həyatına təsir göstərə bilər. Bir müəllimin bir şagirdə verdiyi inam həmin şagirdi gələcəkdə yaxşı həkimə, alimə, sənətkara və ya başqa insanların həyatını dəyişən bir mütəxəssisə çevirə bilər. Beləliklə, sevginin təsiri bir insanla məhdudlaşmır; gələcək nəsillərə qədər uzana bilir.

Sevgi yalnız keçmişi qoruyan qüvvə deyil, gələcəyi yaradan qüvvədir. İnsan gələcəyə ümid edirsə, deməli, gələcəkdə yaşanacaq həyatı dəyərli hesab edir. Övlad sahibi olmaq, məktəb tikmək, ağac əkmək, kitab yazmaq, elmi araşdırma aparmaq, yeni bir sənət əsəri yaratmaq kimi fəaliyyətlərin bir çoxunda gələcəyə münasibət dayanır. İnsan bəzən bəhrəsini özü görməyəcəyi bir iş görür. Bunun arxasında gələcək insanlara olan inam və sevgi dayanır.

Ağac əkmək bu baxımdan gözəl simvoldur. İnsan illərlə böyüyəcək ağacı əkərkən onun kölgəsində kimin oturacağını bilməyə bilər. Lakin buna baxmayaraq ağac əkir. Çünki onun düşüncəsində yalnız bu gün deyil, sabah da var. İnsan gələcək nəsilləri düşünəndə öz ömrünün sərhədlərini aşır. Sevgi də insanı məhz belə bir mənəvi genişliyə aparır.

Təhsil də sevgidən ayrı düşünülə bilməz. Həqiqi təhsil yalnız məlumat ötürmək deyil, insana inanmaqdır. Müəllim şagirdinə “sən bacara bilərsən” dedikdə bəzən onun həyatında dönüş nöqtəsi yaradır. İnsan özünə inamını itirdiyi anda başqasının ona inanması böyük güc verir. Buna görə yaxşı müəllimlərin təsiri yalnız dərs proqramı ilə ölçülə bilməz. Onlar bəzən bir insanın bütün gələcəyinə təsir edirlər.

Elmə münasibətdə də sevginin xüsusi rolu var. Elmə sevgi, həqiqətə sevgi, öyrənməyə sevgi insanı uzun və çətin araşdırmalara sövq edir. Hər bir elmi kəşfin arxasında yalnız zəka və zəhmət deyil, həm də bilinməyənə qarşı maraq dayanır. İnsan həqiqəti sevdiyi üçün onu axtarır. Bu axtarış bəzən illərlə davam edir və nəticəsini başqa insanlar istifadə edir.

Sənət isə sevginin insan tarixindəki ən aydın izlərindən biridir. Rəssam kətan üzərində öz hisslərini, yazıçı sözlər vasitəsilə insanın daxili dünyasını, bəstəkar səslərlə duyğularını gələcəyə ötürür. Əsərin yaradıcısı artıq həyatda olmasa belə, onun yaratdığı hisslər sonrakı nəsillərdə yaşaya bilir. Deməli, insanın sevgisi və duyğuları zamanın sərhədlərini aşa bilir.

Bir mahnının illər sonra insanlarda eyni duyğunu oyatması, bir şeirin nəsillər dəyişsə də təsirini itirməməsi, qədim bir sənət əsərinin bu gün insanı düşündürməsi sevginin zamana qalib gələn tərəfini göstərir. İnsan öz hisslərini yaradıcılıq vasitəsilə gələcəyə ötürür. Bu baxımdan sənət həm də insanın “mən burada olmuşam və hiss etmişəm” deməsinin bir yoludur.

Sevginin digər mühüm xüsusiyyəti onun insanı dəyişdirməsidir. İnsan sevdiyi zaman yalnız qarşısındakı insana münasibətini dəyişmir, öz daxilində də dəyişiklik yaşayır. Daha məsuliyyətli, səbirli, diqqətli və anlayışlı olmağa çalışır. Çünki sevgi insana “mən”dən başqa “biz” anlayışını da öyrədir. İnsan yalnız öz maraqlarını deyil, başqasının ehtiyaclarını da nəzərə almağa başlayır.

Cəmiyyətin formalaşmasında “biz” düşüncəsinin böyük əhəmiyyəti var. Bir toplum yalnız eyni ərazidə yaşayan insanların toplusu deyil. Cəmiyyətin möhkəmliyi insanlar arasında qarşılıqlı etimaddan, məsuliyyətdən və həmrəylikdən asılıdır. İnsanlar bir-birinin sevincinə və ağrısına laqeyd qalmadıqda sosial bağlar güclənir.

Sevginin əksinə isə laqeydlik dayanır. Laqeydlik insanın başqasının ağrısını görməməsinə səbəb olur. Bir cəmiyyətdə insanların bir-birinə biganəliyi artdıqca tənhalıq, inamsızlıq və mənəvi uzaqlaşma da artır. Buna görə sevgi yalnız gözəl hiss deyil, həm də cəmiyyətin mənəvi sağlamlığını qoruyan dəyərdir.

Bununla belə, sevgini yalnız romantik münasibətlərlə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Romantik sevgi insan həyatının mühüm hissəsidir, lakin sevginin dairəsi bundan daha genişdir. Ana sevgisi, ata sevgisi, övlad sevgisi, dostluq sevgisi, vətən sevgisi, təbiətə sevgi, elmə və sənətə sevgi, insana və həyata hörmət, bunların hər biri insan tarixində fərqli izlər qoyur.

Xüsusilə təbiətə sevgi insanın gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təbiəti yalnız istifadə ediləcək resurs kimi görən insan gələcəyin ehtiyaclarını nəzərə almır. Təbiətə bağlılıq isə insanı qorumağa, qənaət etməyə və məsuliyyətli davranmağa sövq edir. Bir insanın bir ağacı qoruması kiçik addım kimi görünə bilər, lakin milyonlarla insanın eyni məsuliyyət hissini daşıması böyük dəyişiklik yarada bilər.

Sevgi insanın dünyaya münasibətini də dəyişir. İnsan sevdiyi şeyə qarşı diqqətli olur. Sevdiyi insana, yaşadığı şəhərə, doğma torpağa, təbiətə və cəmiyyətə qarşı məsuliyyət hiss edir. Buna görə sevgi yalnız emosional bağlılıq deyil, qayğı göstərmək bacarığıdır. Qayğı olmayan yerdə sevginin söz olaraq qalmaq təhlükəsi var.

Əsl sevgi yalnız xoş anlarda deyil, çətin vaxtlarda özünü göstərir. İnsanların münasibətləri rahat günlərdə asan görünə bilər. Lakin xəstəlik, yoxsulluq, uğursuzluq, itki və ümidsizlik zamanı yanında qalan insanın dəyəri daha aydın hiss olunur. Çətinliklər sevgini sınaqdan keçirir və onun həqiqi mahiyyətini üzə çıxarır.

İnsan tarixinin ən ağır dövrlərində belə bir-birinə dayaq olan insanların hekayələri bu baxımdan çox qiymətlidir. Müharibələr, köçlər, təbii fəlakətlər və sosial böhranlar zamanı insanlar yalnız fiziki təhlükə ilə mübarizə aparmırlar; həm də mənəvi dağılmaq təhlükəsi ilə üzləşirlər. Belə məqamlarda bir insanın digərinə “yanındayam” deməsi bəzən böyük bir maddi yardım qədər əhəmiyyətli olur.

Sevgi insanın qorxu qarşısında dayanmasına da kömək edir. İnsan özündən çox sevdiyi birini düşünəndə bəzən əvvəllər bacarmayacağını düşündüyü şeyləri etməyə güc tapır. Valideyn övladını qorumaq üçün, insan dostunu xilas etmək üçün, həkim xəstəsinə yardım etmək üçün qorxusunu dəf edə bilər. Bu mənada sevgi cəsarətin mənəvi mənbələrindən birinə çevrilir.

Lakin sevginin gücü onun sərhədsiz və düşüncəsiz olması demək deyil. Həqiqi sevgi məsuliyyət, hörmət və azadlıqla birlikdə olmalıdır. Başqasını sevmək onun üzərində hökmranlıq etmək hüququ vermir. Əksinə, sevgi qarşı tərəfin şəxsiyyətinə hörmət etməyi tələb edir. Sağlam münasibətdə insan digərinin azadlığını, seçimlərini və sərhədlərini qəbul etməyi bacarmalıdır.

Bu baxımdan sevgi ilə sahiblik hissini bir-birindən ayırmaq vacibdir. Sahiblik insanı nəzarət etməyə, məhdudlaşdırmağa və öz istəyini qarşı tərəfə qəbul etdirməyə sövq edə bilər. Sevgi isə qarşı tərəfin yaxşılığını düşünür. Sevən insan bəzən öz istədiyinin deyil, qarşı tərəfin ehtiyac duyduğu şeyin daha doğru olduğunu qəbul edə bilir.

İnsan tarixində bağışlamaq da sevginin mühüm təzahürlərindən biridir. Bağışlamaq edilən səhvi təsdiqləmək deyil. Bəzən bağışlamaq insanın öz daxilində daşıdığı yükdən azad olmasıdır. Kin insanı keçmişə bağlayır, bağışlama isə gələcəyə doğru hərəkət etməyə imkan verir. Buna görə bağışlama şəxsi münasibətlərdən kənarda da sülh və barış proseslərinin mühüm mənəvi əsaslarından biri ola bilər.

Sülhün özündə də sevginin bir izi vardır. Sülh yalnız silahların susması deyil. Sülh insanın digər insanın həyatını öz həyatı qədər dəyərli hesab etməsidir. Qarşı tərəfin ağrısını görmək, fərqliliklərə hörmət etmək və münaqişəni dialoq yolu ilə həll etməyə çalışmaq insan sevgisinin daha geniş ictimai formasıdır.

İnsanlar fərqli dillərdə danışa, müxtəlif mədəniyyətlərə sahib ola, müxtəlif həyat tərzləri seçə bilərlər. Lakin ağrı, sevinc, qorxu, ümid, itki və bağlılıq kimi hisslər insanları bir-birinə yaxınlaşdırır. Sevgi bu ümumi insanlıq hissinin ən güclü ifadələrindən biridir. O, insanlara fərqliliklərin arxasında ortaq bir insan təbiətinin olduğunu xatırladır.

Müasir dövrdə texnologiyanın inkişafı insanları bir-birinə əvvəlkindən daha sürətli bağlayır. Dünyanın müxtəlif yerlərində yaşayan insanlar saniyələr ərzində əlaqə saxlaya bilirlər. Lakin texniki əlaqənin çoxalması həmişə mənəvi yaxınlığın artması demək deyil. İnsan yüzlərlə insanla əlaqədə olub yenə də özünü tənha hiss edə bilər. Deməli, əlaqə yaratmaqla həqiqi münasibət qurmaq arasında fərq var. Həqiqi münasibət diqqət, anlayış və qayğı tələb edir.

Rəqəmsal dünyada sevginin ən böyük sınaqlarından biri də insanı ekrandakı bir ada çevirməməkdir. Qarşısındakı insanın həqiqi hisslərini dinləmək, onunla göz-gözə danışmaq, ehtiyac duyduğu zaman yanında olmaq texnologiyanın əvəz edə bilmədiyi dəyərlərdəndir. İnsan nə qədər texnoloji inkişaf etsə də, mənəvi yaxınlığa olan ehtiyacını itirmir.

Sevgi insanın özünə münasibətində də mühüm rol oynayır. Özünü sevmək eqoizm demək deyil. Öz dəyərini bilmək, səhvlərini qəbul etmək, özünü inkişaf etdirməyə çalışmaq və özünə qarşı mərhəmətli olmaq insanın daxili tarazlığı üçün vacibdir. Özünə qarşı amansız olan insanın başqalarına qarşı davamlı mərhəmət göstərməsi də çətinləşə bilər.

Lakin özünə sevgi ilə özünü hər kəsdən üstün görmək arasında böyük fərq var. Sağlam özünəhörmət insanı başqalarını alçaltmağa yox, öz potensialını düzgün qiymətləndirməyə aparır. İnsan öz dəyərini bildiyi zaman başqasının dəyərini də daha asan qəbul edə bilir.

İnsan tarixinin görünməyən sütunu kimi sevginin başqa bir mühüm tərəfi də onun səssiz qəhrəmanlar yaratmasıdır. Tarix kitablarında hər bir yaxşılığın adı qeyd olunmur. Bəzən bir insan bütün ömrü boyu ailəsinə, şagirdlərinə, xəstələrinə, qonşularına və cəmiyyətinə fayda verir, lakin heç bir mükafat almır. Onun adı böyük tarix hadisələrində görünməyə bilər. Amma onun təsir etdiyi insanların həyatında izi qalır.

Bəzən bir insanın həyatını dəyişən ən mühüm hadisə böyük bir tarixi hadisə deyil, doğru zamanda eşitdiyi bir cümlədir. “Sən bacararsan”, “Mən sənə inanıram”, “Tək deyilsən”, “Sənin yanındayam” kimi sadə sözlər insanın özünə baxışını dəyişə bilər. Belə sözlərin müəllifi tarixə düşməsə də, həmin insanın yaddaşında uzun illər yaşaya bilər.

Deməli, tarixin yalnız böyük hadisələrdən ibarət olduğunu düşünmək insan həyatının əhəmiyyətli hissəsini nəzərdən qaçırmaqdır. Tarix həm də milyonlarla insanın gündəlik seçimlərindən yaranır. İnsan necə danışır, necə davranır, kimə kömək edir, kimə qarşı mərhəmətli olur, hansı dəyərləri övladına ötürür bütün bunlar cəmiyyətin gələcək simasına təsir edir.

Bir ailədə sevgi və hörmətlə böyüyən uşaq həmin davranışları öz həyatına da daşıya bilər. O, gələcəkdə öz övladlarına eyni qayğını göstərə bilər. Beləliklə, bir nəslin münasibət mədəniyyəti digər nəslə keçir. Bu, sevginin tarixdə necə “görünmədən” hərəkət etdiyini göstərən ən sadə nümunələrdən biridir.

İnsan tarixində bəzi dəyərlər qanunlarla qorunur, bəziləri isə insanın vicdanında yaşayır. Qanun müəyyən davranışları məcburi edə bilər, amma heç bir qanun insanı ürəkdən mərhəmətli olmağa məcbur edə bilməz. İnsan qanundan qorxduğu üçün deyil, başqa insanın ağrısını hiss etdiyi üçün yaxşılıq etdikdə həmin yaxşılığın mənəvi dəyəri daha böyük olur.

Buna görə sevgi ilə ədalət arasında da əlaqə mövcuddur. Başqasının haqqını tanımaq, zəifin hüququnu qorumaq və ayrı-seçkiliyə qarşı çıxmaq insanı yalnız hüquqi deyil, mənəvi məsuliyyətə də gətirir. Ədalət sevgidən ayrı düşünüldükdə soyuq qaydaya çevrilə bilər; sevgi isə ədalətsiz tətbiq edildikdə yanlış mərhəmətə çevrilə bilər. Hər ikisinin balansı insan cəmiyyətinin sağlamlığı üçün vacibdir.

Sevgi insanın səhvlərinə münasibətini də dəyişə bilər. İnsan sevdiyi şəxsin səhvini görməzliyə vurmamalıdır. Əksinə, bəzən həqiqəti demək də sevginin bir formasıdır. Doğru sevgi yalnız təsəlli vermir, insanın inkişafına kömək edir. Lazım gəldikdə xəbərdarlıq edir, məsuliyyət tələb edir və insanın daha yaxşı olmasına inanır.

Bu səbəbdən sevgi zəiflik deyil. Bəzən sevgi böyük dözüm tələb edir, bəzən cəsarət, bəzən isə “xeyr” demək bacarığı. İnsan sevdiyi birinin yanlış yola getdiyini görürsə, susmaq asan ola bilər. Lakin onun yaxşılığını düşündüyü üçün doğru sözü demək daha çətin, amma daha məsuliyyətli seçimdir.

Sevginin insan həyatında yaratdığı ən böyük dəyişikliklərdən biri də mənaya ehtiyac yaratmasıdır. İnsan yalnız yaşamaq deyil, nə üçün yaşadığını da bilmək istəyir. Sevdiyi insanlar, gördüyü iş, yaratdığı əsərlər və gələcəyə verdiyi töhfələr onun həyatına məna qazandıra bilər. Buna görə sevgi insanın varlığını təsadüfi hadisələr toplusundan məqsədli həyata çevirən mənəvi qüvvələrdən biridir.

İnsan çox şeyə sahib ola bilər, lakin mənəvi bağlılıqları yoxdursa, bütün bunlar daxili boşluğu doldurmaya bilər. Əksinə, maddi imkanları məhdud olan insan da sevdikləri ilə zəngin mənəvi həyat yaşaya bilər. Bu, sevginin maddi ölçülərlə tam ölçülə bilmədiyini göstərir.

Sevginin ən böyük möcüzələrindən biri də onun paylaşdıqca azalmaq əvəzinə artmasıdır. Maddi sərvət bölündükcə azalır, lakin qayğı, mərhəmət və yaxşılıq çoxaldıqca başqa insanlara da keçir. Bir insan digərinə yaxşılıq edir, həmin insan başqa birinə kömək edir və beləliklə, görünməz bir mənəvi zəncir yaranır.

İnsan tarixinin ən qiymətli miraslarından biri də məhz bu görünməz zəncirdir. Biz bu gün sahib olduğumuz bir çox mənəvi dəyərləri bizdən əvvəl yaşamış insanların davranışlarından öyrənmişik. Onların bir hissəsinin adını bilmirik. Amma onların göstərdiyi mərhəmət, yaratdığı əsərlər, öyrətdiyi biliklər və qoruduğu dəyərlər bu gün də həyatımızda yaşayır.

Sevgi insanın ölümü ilə də həmişə bitmir. İnsan həyatdan gedə bilər, amma onun sevdiyi insanlara verdiyi tərbiyə, öyrətdiyi dəyərlər və yaratdığı yaxşılıq davam edə bilər. Bir ata öz övladına dürüstlük öyrədir, övlad bunu öz uşaqlarına ötürür. Bir müəllim şagirdində elmə maraq yaradır, həmin şagird gələcəkdə başqa insanlara bilik verir. Beləliklə, bir insanın sevgisi onun ömründən daha uzun yaşayır.

Bu mənada sevgi zaman anlayışını da dəyişir. İnsan yalnız yaşadığı dövrün deyil, keçmişin və gələcəyin bir parçasına çevrilir. Keçmişdən aldığı sevgini gələcəyə ötürür. Beləliklə, nəsillər arasında görünməz bir mənəvi körpü yaranır.

İnsan tarixinin görünməyən sütunu olan sevgi bəzən ən adi insanlarda özünü göstərir. Övladını məktəbə yola salan valideyndə, xəstəsinə gecə boyu nəzarət edən tibb işçisində, şagirdinin uğuruna sevinən müəllimdə, qonşusunun probleminə kömək edən insanda, küçədə yaralı heyvana su verən şəxsdə, təbiəti qoruyan könüllüdə, yaşlı insanın əlindən tutan gəncdə sevginin müxtəlif formalarını görmək mümkündür.

Bütün bunlar göstərir ki, insanlıq yalnız böyük qəhrəmanların fəaliyyəti ilə yaşamır. İnsanlıq milyonlarla adi insanın hər gün etdiyi kiçik yaxşılıqların hesabına da yaşayır. Dünya bəzən məhz bu kiçik yaxşılıqların sayəsində daha yaşanılan yerə çevrilir.

Əgər insan tarixindən sevgini çıxarsaq, geriyə yalnız hadisələrin xronologiyası qala bilər. Hansı dövlət nə vaxt yaranıb, hansı müharibə nə zaman baş verib, hansı ixtira hansı ildə edilib, bunları bilmək vacibdir. Lakin insanın niyə yaşadığını, niyə yaratdığını, niyə qoruduğunu və niyə fədakarlıq etdiyini anlamaq üçün yalnız faktlar kifayət etmir. Bunun üçün insanın daxili dünyasına baxmaq lazımdır.

Sevgi həmin daxili dünyanın ən mühüm açarlarından biridir. İnsan sevdiyi üçün qoruyur, sevdiyi üçün yaradır, sevdiyi üçün bağışlayır, sevdiyi üçün xatırlayır, sevdiyi üçün gələcəyi düşünür. Bəzən insanın ən böyük qərarlarının arxasında heç bir rəsmi sənəddə qeyd olunmayan bir hiss dayanır.

Ona görə də insan tarixini yalnız görünən sütunlarla izah etmək mümkün deyil. Saraylar, qalalar, yollar, məktəblər, kitabxanalar və şəhərlər maddi sütunlardır. Onların arxasında isə insanın yaratmaq, qorumaq və gələcəyə ötürmək arzusu dayanır. Bu arzunun ən güclü mənbələrindən biri sevgidir.

Sevgi olmasaydı, insanın başqasının həyatına məsuliyyət hiss etməsi çətinləşərdi. Ailə bağları zəifləyər, nəsillər arasındakı mənəvi əlaqə qırılar, cəmiyyətin həmrəylik gücü azalardı. İnsan yalnız öz mənfəətini düşünən varlığa çevrilərdi. Belə bir dünyada texniki inkişaf mümkün olsa da, mənəvi inkişafın davamlı olması çox çətin olardı.

Buna görə gələcəyin insanı üçün ən böyük ehtiyaclardan biri texnologiya qədər mənəvi dəyərlərin qorunmasıdır. Süni intellekt, rəqəmsal sistemlər, yeni tibbi texnologiyalar və elmi kəşflər həyatımızı dəyişə bilər. Lakin bütün bu imkanlardan necə istifadə ediləcəyi insanın dəyərlərindən asılıdır. Güclü texnologiya mərhəmətli insanın əlində faydaya, dəyərlərdən uzaq insanın əlində isə təhlükəyə çevrilə bilər.

Deməli, gələcəyin inkişafı yalnız daha sürətli, daha ağıllı və daha güclü sistemlər yaratmaqdan ibarət deyil. Daha anlayışlı, daha məsuliyyətli və daha mərhəmətli insan yetişdirmək də inkişafın əsas şərtidir. Sevgi burada insanı texniki imkanların arxasında itməkdən qoruyan mənəvi kompas rolunu oynayır.

İnsan tarixinin görünməyən sütunu sevgi olduğu kimi, insanlığın gələcək dayaqlarından biri də sevgi olaraq qalacaq. Çünki texnologiyalar dəyişəcək, şəhərlər dəyişəcək, həyat tərzi dəyişəcək, peşələr dəyişəcək. Lakin insanın sevilmək, anlaşılmaq, qorunmaq və kiməsə dəyər vermək ehtiyacı dəyişməyəcək.

Bəlkə də insan həyatının ən böyük paradoksu budur: insan tarixdə iz qoymaq istəyir, lakin ən dərin izlərini çox vaxt özü fərqinə varmadan qoyur. Bir uşağa verilən sevgi, bir dost üçün edilən yaxşılıq, bir şagirdə göstərilən inam, bir ehtiyac sahibinə uzadılan əl və gələcək üçün əkilən ağac illər sonra başqa insanların həyatında görünə bilər. Bu izlərin müəllifi isə bəzən heç vaxt bilməz ki, onun kiçik davranışı nə qədər böyük nəticəyə səbəb olub.

Buna görə sevginin dəyərini yalnız böyük hadisələrlə ölçmək olmaz. Bəzən tarixin istiqamətini dəyişən ən böyük qüvvə bir insanın başqa bir insana göstərdiyi qayğıdır. Sevgi insanı insan edən, insanı başqa insanlara bağlayan və onun özündən daha böyük bir bütövün parçası olduğunu hiss etdirən mənəvi qüvvədir. “İnsan tarixinin görünməyən sütunu sevgidir” fikri insan həyatının ən dərin həqiqətlərindən birini ifadə edir. Tarixdə görünən hadisələrin arxasında görünməyən hisslər, seçimlər və fədakarlıqlar dayanır. İnsanlar ailələr qurduqları, övlad yetişdirdikləri, bilik öyrətdikləri, sənət yaratdıqları, xəstələrə kömək etdikləri, təbiəti qoruduqları, dostlarına dayaq olduqları və gələcək nəsilləri düşündükləri üçün bəşəriyyət davam edir. Bütün bunların içində sevginin müxtəlif üzlərini görmək mümkündür.

Sevgi insanı keçmişlə bağlayır, bu günü mənalandırır və gələcəyə yönəldir. O, yaddaşı qoruyur, mərhəməti yaşadır, fədakarlığa güc verir, insanı məsuliyyətli olmağa çağırır və cəmiyyətin görünməyən bağlarını möhkəmləndirir. Sevgi olmasa, tarix sadəcə hadisələrin ardıcıllığına çevrilərdi, sevgi olduqda isə tarix insan talelərinin, ümidlərinin və mənəvi dəyərlərinin hekayəsinə çevrilir.

Əslində, insanlığın ən böyük abidələri yalnız daşdan tikilənlər deyil. Bir insanın digərinə verdiyi ümid, bir valideynin övladına ötürdüyü dəyər, bir müəllimin şagirdində oyatdığı inam, bir insanın digərinə etdiyi yaxşılıq və bir nəslin gələcək nəslə buraxdığı mənəvi miras da insanlığın abidəsidir. Bu abidələrin çoxunun nə adı, nə ünvanı, nə də müəllifi məlumdur. Amma onlar insanların qəlbində yaşayır.

Bəlkə də buna görə sevgi insan tarixinin ən möhkəm, lakin ən az görünən sütunudur. Onu gözlə görmək olmur, ölçmək mümkün deyil, hər zaman sənədləşdirmək də mümkün deyil. Lakin onun olmadığı yerdə insan münasibətlərinin, ailənin, dostluğun, həmrəyliyin, mərhəmətin və gələcəyə inamın yaşaması çətinləşir. Sevginin olduğu yerdə isə insan yalnız öz ömrünü deyil, özündən sonrakı insanların həyatını da düşünməyə başlayır.

İnsan tarixinin görünən səhifələrini dövlətlər, müharibələr, kəşflər və böyük şəxsiyyətlər yazmış ola bilər. Lakin həmin səhifələrin arasında insanlığın ruhunu qoruyan görünməz mürəkkəb vardır. O mürəkkəbin adı sevgidir. Və insanlıq var olduqca, nəsillər bir-birinə əl uzatdıqca, insanlar bir-birinin ağrısını hiss etdikcə, yaxşılıq yaxşılıq doğurduqca bu görünməyən sütun da tariximizi daşımağa davam edəcəkdir.

https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/te2/1/16/270d.png" style="height:16px; width:16px" /> Sevil Azadqızı

03.09.2026

Ağamir CAVAD - POEZİYAMIZIN AKASİYA ƏTRİ

Sun, 06 Sep 2026 10:54:33 +0000

SƏRRAF TALIB - 70

Təbiətin gözəlliyi, harmoniyası ilə insanın həm zahiri, həm də mənəvi dünyası arasında İlahi bir vəhdət var. Sərt iqlim şəraitində yaşayanların təbiətən sərt, mülayim iqlimdə yaşayanların isə adətən sakit təbiətli olması hamıya məlumdur. Gözəllik içində böyüyən gözəl arzularla yaşayır. Şair Şəkər Aslan necə də gözəl deyib: "Gül içində yaşayan gül kimi gözəl olar". Təbiətlə insan dünyasının vəhdətini metafizik şəkildə duyan, bu ilahi gözəlliyi obrazlı şəkildə canlandıran mənən Allaha ən yaxın olan yaradıcı insanlar şairlərdir. Məhz şairlərin diliylə doğma torpağda bitən hər hansı bir ağac, gül, çiçək insan kimi obrazlaşaraq müqəddəsləşir, yurdun milli simvoluna çevrilir. Sakura ağacı yaponların, ağcaqayın ağacı rus şairlərinin, çinar Azərbaycan şairlərinin, dəmirağac Lənkəranın simvoluna çevrildiyi kimi. Doğma Lənkəranın simvoluna çevriləcək ağaclardan biri isə məhz akasiyadır - yetişdiyi torpağın, yurdun adını özündə daşıyan Lənkəran aksiyası. Bəlkə, aksiyaya əvvəllər də şeir yazan olub, amma şair Sərraf Talıbın yazdığı "Aksiya" şeirində ağacın gözəlliyi ilə doğma insanların mənəvi aləmi vəhdət təşkil edərək simvollaşır.

Çiçəklərin saçaq-saçaq açılıb,

Sanki çilçıraqdı günəşdən asılıb,

Park boyu dayanmısan, akasiya.

Çiçəklərin bihuş edir adamı,

Ətrindən bihal olub hamı,

Ağa, yaşıla boyanmısan,

akasiya.

Xırda-xırda yarpaqların ipəkdi sanki,

Ağac deyil bu, ağac boyda

pətəkdi sanki!

Kölgən doğma, kölgən sərin,

Dünyanın ən gözəl sırğasıdır çiçəklərin.

Sən bu yurdun yaşıl donlu qızımısan,

gəlinimisən, akasiya,

Sən ürək kimi səmimisən, akasiya.

Haçansa, hardasa adın gələndə,

Lənkəran deyirəm, akasiya.

Hardasa səni görəndə,

Ətrindən Lənkəranı duyuram, akasiya.

Göründüyü kimi bu şeirdə akasiya ağacı konkret bir təbiət obrazından çıxaraq Lənkəranın, doğma yurdun və yaddaşın rəmzinə çevrilir. Şeirin İlk bəndində akasiyanın zahiri gözəlliyi və ətri təsvir olunur. İkinci bənddə isə təsvir daha poetik və obrazlı xarakter alır: ağac artıq sadəcə ağac deyil, “ağac boyda pətək”, “dünyanın ən gözəl sırğası”, “yaşıl donlu qız”, “gəlin” kimi təqdim edilir. Son bənddə isə bu gözəllik coğrafi və emosional assosiasiyaya çevrilərək diqqəti cəlb edir: “Lənkəran deyirəm, akasiya" misrası şeirin əsas poetik düyünü kimi səslənir. . Şair üçün akasiya Lənkəranın bir növ vizual və qoxusal nişanəsinə çevrilir.

Şeirin ən güclü cəhətlərindən biri akasiyanın insaniləşdirilməsidir. “Sən bu yurdun yaşıl donlu qızımısan, gəlinimisən, akasiya” misralarında ağac qadın obrazı kimi canlandırılır. Burada “qız”, “gəlin”, “don” sözləri akasiyaya milli və yerli kolorit verir. Bu, sadəcə gözəllik metaforası deyil. “Qız” və “gəlin” sözləri yurdla ağac arasında qohumluq əlaqəsi yaradır. Akasiya Lənkəranın təbiətində bitən bir ağac olmaqdan çıxıb, sanki həmin torpağın övladına çevrilir. Şeirdə akasiya yalnız görülmür, həm də duyulur:

Son bənddə: “Ətrindən Lənkəranı duyuram, akasiya,"- misrası şeirin ən emosional qatıdır. Çünki qoxu insan yaddaşında məkanla bağlı çox güclü assosiasiya yarada bilir. Şair üçün akasiyanın qoxusu Lənkəranın qoxusudur. Beləliklə, son bənd əvvəlki iki bənddəki təbiət təsvirinə şəxsi yaddaş və vətən duyğusu əlavə edir.

“Sən ürək kimi səmimisən, akasiya.”- misrasında isə akasiyanın zahiri gözəlliyindən onun mənəvi keyfiyyətinə keçid edilir. “Səmimi” sözü əslində ağaca aid deyil. Bu, şairin ağaca münasibətidir. Deməli, akasiya şair üçün o qədər doğmadır ki, onun haqqında insan xarakterinə məxsus “səmimiyyət” anlayışı ilə danışır. Burada canlandırma açıq şəkildə görünür.

Şair şeirin son dörd misrasında əsərin ideyasını tamamlayır:

“Haçansa, hardasa adın gələndə,

Lənkəran deyirəm, akasiya.

Hardasa səni görəndə,

Ətrindən Lənkəranı duyuram, akasiya.” -

Burada isə artıq söhbət akasiyadan çox doğma yer haqqında xatirədən gedir.

Maraqli məqam budur ki, əvvəlki bəndlərdə Lənkəran akasiyanı müəyyənləşdirirdisə, son bənddə əksinə, akasiya Lənkəranı müəyyənləşdirir.

Bu şeirin zahiri mövzusu akasiya, daxili mövzusu isə Lənkəran və doğmalıqdır.

Əslində şair akasiyaya müraciət edir, amma oxucu tədricən anlayır ki, müraciətin arxasında doğma şəhərə, uşaqlığın yaddaş məkanına və yurdun təbiətinə bağlılıq dayanır.

Akasiyanı görmək — Lənkəranı xatırlamaq;

akasiyanın ətrini duymaq — Lənkəranı duymaqdır. Bu baxımdan şeir təbiət lirikasından yurd lirikasına keçən səmimi bir mətn təsiri bağışlayır. Ümumiyyətlə, Sərraf Talıb nədən yazırsa yazsın, mövzuya ictimai, lazım gələrsə, siyasi məna verməyi bacarır.

"Akasiya" şeiri bizə doğmadır. Sərraf Talıbla bir yerdə akasiya ağacının kölgəsində oturub bu şeirin doğulmasının şahidi olmuşam. Akasiyaya daha sonra üç şeir o, üç şeir də mən yazmışam. Yəqin bundan sonra da Qurbaninin "Bənövşə"si kimi akasiyaya çoxlu şeir yazılacaq. Bu şeir isə öz gözəlliyini heç vaxt itirməyəcək. Poeziyamızın akasiyası kimi ətrini həmişə qoruyacaq.

Əsasən ictimai-siyasi və təbiət mövzusunda şeirlər yazan Sərraf Talıb həm də gözəl məhəbbət şairidir. Onun həm rus dilində, həm də Azərbaycan dilində qələmə aldığı sevgi şeirləri oxucuları tərəfindən həmişə xüsusi rəğbətlə qarşılanıb, sevilə-sevilə oxunub. Bu gün ömrünün ahıl yaşında onun sevgiyə münasibəti də ahıllaşıb, müdrikləşib. Gənclikdə yazdığı sevgi şeirlərindən fərqli olaraq bu günkü məhəbbət şeirlərində fəlsəfi lirika üstünlük təşkil edir. Qadına müraciətlə qələmə aldığı "Mən hələ diriyəm" şeirində şairin qadınla və sevgiylə bağlı fəlsəfi düşüncələrinin şahidi olur, müdrikanə münasibətini görürük.

Mən hələ diriyəm, ölü deyiləm,

Özünü üstümə sallayan, qadın!

Adəmi cənnətdən, məni özümdən,

Bu fani dünyaya yollayan, qadın!

Bu şeir sevgi şeirindən daha geniş məna daşıyır. “Mən hələ diriyəm” mətnində qadın konkret sevgili obrazından çıxaraq insanın özünü tanımasının, eşqin, zamanın, ölümün və Tanrıya doğru mənəvi yolçuluğun simvoluna çevrilir.

Şeirin başlanğıcı diqqəti dərhal cəlb edir:

“Mən hələ diriyəm, ölü deyiləm...”

Bu, təkcə fiziki həyat haqqında deyil. Buradakı “dirilik” mənəvi oyanıqlıqdır. Qadın şairi “özündən” ayırır, onu əvvəlki mənliyindən çıxarır. “Adəmi cənnətdən, məni özümdən” paraleli ilə fərdi eşq hadisəsi bəşəri mifə bağlanır. Beləcə qadın həm cazibə, həm sınaq, həm də dəyişdirici qüvvə kimi təqdim edilir.

Şeirin əsas fəlsəfi xətti “sən”lə “mən” arasındakı sərhədin getdikcə itməsidir. Xüsusilə:

Sənəmi vuruldum, yoxsa özümə,

Səninlə aramda varmı bir kimsə?

və yaxud:

Hər sevgi özgəyə deyil, bəlkə də,

Mənə əksim kimi qayıdan, qadın!”-

misralarında sevginin əslində insanın özünü axtarması ola biləcəyi düşüncəsi meydana çıxır. Qadın burada güzgüyə çevrilir: şair onda öz əksini, öz həqiqətini axtarır.

Şeirdə eşq və ölüm daim yanaşı gedir. “Nə eşq son mənzildir, nə hicran sonluq” fikri bu baxımdan əsas fəlsəfi tezislərdən biridir. Sevgi nə başlanğıcın, nə də sonun özü kimi qəbul edilir. İnsan davamlı bir yolçudur:

“İnsan bir yolçudur özünə sarı...”

Bu misra bütün mətnin açarlarından biridir. Şairin yolunun son ünvanı qadın deyil, özüdür. Qadın isə həmin yola çıxaran qüvvədir.

Mifoloji və mistik qat da şeirin mühüm xüsusiyyətidir. Adəm, Tanrı, Simurq, Cəbrayıl, Əzrayil kimi obrazlar fərdi eşqi kosmik və dini miqyasa yüksəldir. Xüsusilə:

“Bitmədim, külümdən qalxıb əl etdim”

misrasında Simurq motivi ölümdən sonra yenilənmə, külündən doğulma ideyasını ifadə edir. Əzab insanı məhv etməkdən çox, başqa bir mənə çevirmək funksiyası daşıyır.

Son bənd isə şeirin ən mistik və iddialı nöqtəsidir:

Mən hələ diriyəm, demə ölüyəm,

Bir az sayğı göstər, dəli, doluyam.

Məndən sənə gələn Tanrı yoluyam,

Cəbrayıl, Əzrayil doğulan, qadın!

Burada qadın artıq sadəcə sevgili deyil. O, Tanrı ilə insan arasında metafizik keçidə çevrilir. Cəbrayıl və Əzrayilin yanaşı çəkilməsi də təsadüfi deyil: biri ilahi xəbərin, digəri keçidin və ölümün simvoludur. Beləliklə, qadın həm həyata gətirən, həm öldürən, həm də yenidən doğulmağa səbəb olan qüvvə kimi ümumiləşdirilir.

İnsan bəzən bir başqasına vurulduğunu düşünür, amma həmin sevginin dərinliyinə endikcə əslində özünü, ölümünü, varlığını və Tanrı ilə münasibətini axtardığını anlayır.

Mətnin ən güclü cəhəti də budur: qadın obrazı getdikcə sevgilidən simvola, simvoldan isə metafizik varlıq sərhədinə yüksəlir.

Şairin fikrincə, həqiqi söz hazır olanda yazılmır — insanın içində doğulur. O söz doğulana qədər şair öz nəfsi, düşüncəsi və susqunluğu ilə mübarizə aparır.

Bu səbəbdən yaradıcılıq mətn olmaqla yanaşı, həm də daxili təmizlənmə və mənəvi özünəhesabatdır. "Söz" şeirində şair yazır:

Yatmadım bütün gecəni,

Ağ şəfəqlər gələnəcən.

Yüyürdüm, dayanmadım heç,

İçimdə nəfs ölənəcən.

...Başımı verdim yarmağa,

Əlimi verdim durmağa.

Gecə çəkildim çarmıxa

Dilimdə söz gülənəcən.

Birinci bənddəki :“Yüyürüb dayanmadım heç,

İçimdə nəfs ölənəcən", - fikri şeirin mənəvi mərkəzidir. Buradakı “nəfs” sözü çox geniş məna daşıyır. O, sadəcə istək və ehtiras deyil; insanın daxilindəki eqo, rahatlıq, özünü təsdiqləmək ehtiyacı, mənəvi zəifliklər kimi anlaşılır. Şair demək istəyir ki, sözə çatmaq üçün əvvəlcə nəfsindən keçməlisən. Bu, sufiyanə düşüncə ilə də səsləşir: həqiqi sözə çatmaq üçün “mən”in susması lazımdır. Ona görə “nəfsin ölməsi” əslində fiziki ölüm yox, eqonun mənəvi olaraq yox olmasıdır.

İkinci bəndindəki “Gecə çəkildim çarmıxa” misrası isə şeirdə ən güclü misra kimi səslənir. Bu misra həm obrazlı, həm də məna baxımından şeirin zirvəsidir. Çünki əvvəlki “nəfs”, “baş”, “əl” kimi obrazları bir nöqtədə birləşdirir: şair söz naminə özünü qurban verir.Son misra isə həmin qurbanın məqsədini açıqlayır: “Dilimdə söz gülənəcən ." Burada “söz” sadəcə danışıq vahidi deyil. Şeirin kontekstində ilham, həqiqət, daxili etiraf, poetik fikir mənalarını daşıyır. Çox vacib məqam budur ki, şair “söz yazanadək” demir, “dilimdə söz gülənəcən” deyir. Bu ifadə sözü əvvəlcə daxildə doğulan, sonra yazıya çevrilən canlı bir varlıq kimi göstərir. Söz əvvəlcə dilə gəlir, sonra qələmə.

Mən "Lənkərandan bu dünyaya yol gedən" Sərraf Talıbı ötən əsrin səksəninci illərindən tanıyıram. O zaman Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı Lənkəran Zona Şöbəsinin məsul katibi olan tanınmış yazıçı Məmmədhüseyn Əliyev ilk görüşlərin birində mənə Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib yenicə Lənkərana qayıdan Sərraf Talıb haqqında yüksək fikirlər söyləyib, gənc yazarlar arasında müasir şeiri duyan ən güclü şairlərdən biri olduğunu demişdi. Mətbuatda "Qaynaqçı qız", "Lənkərandan bu dünyaya gedən yol" şeirləri ilə qiyabi tanıdığım bu gözəl şairlə Yazıçılar İttifaqında keçirilən ədəbi görüşlərdə əyani tanışlığım sonradan əbədi dostluğa çevrildi. Onunla Ayıqlıq Cəmiyyətində, Lənkəran Radio Verilişləri Redaksiyasında işləyərkən tez-tez saxladığımız əlaqələr, Lənkəran "Cənub TV" şirkətində, AMEA Lənkəran Regional Elm Mərkəzində birgə işlədiyimiz illər bizi bir-birimizə daha da bağladı. Aramızda olan ədəbi müzakirələr, deyişmələr bu gün də bitmir. Yazdığımız əsərləri ilk dəfə çox zaman bir-birimizə oxuyur, fikir mübadiləsi aparırıq. Hal-hazırda Sərraf Talıb AMEA Lənkəran Regional Elm Mərkəzinin ədəbiyyat və azsaylı xalqların folkloru şöbəsinin müdiridir. Üç kitab müəllifidir. "Bu yerin üstü də məni tanımır" kitabında müxtəlif illərdə qələmə aldığı şeirləri toplanmışdır. "Sonuncu sağlıq" kitabına isə dünya ədəbiyyatından etdiyi tərcümələr daxil edilib. Onun rus şairlərindən Anna Axmatova, Boris Pasternak, İosif Brodski, Amerika şairlərindən Emili Dikinson, Tomas Eliot, Çarlz Bukovski, Çin şairi Ay Tsin, dünyanın məşhur yazıçılarından Aqata Kristi, Uilyam Folkner, Nadin Qordimet, Qabriel Qarsia Markes, Nodar Dumbadze, Çingiz Aytmatov, Tatyana Tolstaya və başqalarından etdiyi tərcümələr oxucuları tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb.

Sərraf Talıbın elmi və ədəbi tənqidi məqalələri isə "Ədəbi varislik zənciri: Lənkəran ədəbi mühiti Azərbaycan ədəbiyyatı müstəvisində" adlı üçüncü kitabında yer alıb.

Gözəl şair, tərcüməçi, publisist, elmi məqalələr müəllifi olan Sərraf Talıbın 2026-cı ilin sentyabr ayının 4-də 70 yaşı tamam olur. Yorulmaq bilmədən çalışan, hər gün yeni əsərləri ilə bizi sevindirən qələm dostumuzu yubileyi münasibətilə təbrik edir, ona cansağlığı və yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.

Ağaevli Əli Hacı - Dar ağacına oxşayır kipriklərim

Sun, 06 Sep 2026 13:59:16 +0000

Dar ağacına oxşayır kipriklərim,

Asıb göz yaşlarımı özündən !

Ağrılarımı görməsinlər deyə,

Göz yaşlarıma yol tapılmadı üzümdən !

Göy üzü,

buludları öldürür yerin eşqinə,

Yer üzü,

and evi tikir göyün adına !

Gün yandırır ağrılarımı,

Ağrılarımın dərisini soyub,

Dərisi üstündə məktub yazıram bir qadına !

Çəkimi dərmansız,türkə-çarəsiz atdım

Acıları yaşamağın üzünə !

Halım olmadı yavanlığa bal yeyəm,

Halımı yedim,dilimin hər sözünə !

Yalın-yalın günlərimin,

Sıxdı ayaqqabısı ayaqlarımı !

Susuz səhraların türküsü oldum,

Susuz böyütdüm uşaqlarımı !

Çiçək görsən,dərmə oğlum

Başqaları da görsün ki,həyat-sağmış !

Dünya da ağrı içindədir,

Dünyanı ovutmaq-onu yaşamağmış !

Elnur Uğur-İndi alverlərin rəngi dəyişib

Sun, 06 Sep 2026 13:59:55 +0000

İndi alverlərin rəngi dəyişib,

Adam adət edib adam satmağa.

Adamlar o qədər şeytanlaşıb ki,

Şeytan adam tapmır başın qatmağa!

İndi andların da a-sı yalandır,

N-sını aramaq heç yada düşmür.

Daha sübhümüzlə dan yerində də,

Ay sağollaşır e, Günəş görüşmür.

Qaraltdı göyləri yerlərin ahı,

Adamlar adamı saldıqca gözdən.

Görək Tanrı nə vaxt üz döndərəcək,

Bizim üzüdönük bu üzümüzdən

Ayaz Arabaçı - Qalmışıq

Sun, 06 Sep 2026 14:34:05 +0000

Nə yerdən bir ümid doğur, nə göydən bir səda gəlir,

İnsafdan yetim qalmışıq, mürvətdən yetim qalmışıq.

Gözləyirsən xeyir gəlsin, bəla gəlir, qada gəlir,

Sərvətimiz ola-ola, sərvətdən yetim qalmışıq.

Sinəsində dağlar gəzir oğlum-qızım, anam-bacım,

Sərgilərdə başa çıxıb neçə ağrım,neçə acım,

Yoxdu durub bircə-bircə sadalamaq ehtiyacım,

Qoca tarix yaxşı bilir, çox vəddən yetim qalmışıq..

Ruhumuzu bulandırır mənəviyyat kifirləri,

Doldurublar hər kanala qatıqları-kefirləri,

Bircə dəfə bəs eləyir açıb-baxsan efirləri-

Görərsən ki, tamamilə mərfətdən yetim qalmışıq.

Dövran necə tərsə dönüb-"üst" nökərdi,"alt" ağadı,

Sözüm yüz-yüz qoturadı,sözüm min-min qaltağadı,

İndi hörmət alçağadı, satqınadı, yaltağadı,

Ərənliyə-kişiliyə hörmətdən yetim qalmışıq.

İt olsaydı nə vardı ki,üstümüzə çaqqal hürür,

Qəlbimizi ağır-ağır qüssə sarır,kədər bürür,

Xarabada uzaqbaşı beş-on nəfər dövran sürür,

Dərd odu ki, hamılıqla dövlətdən yetim qalmışıq.

Əlizadə Nuri - Nə yaxşı o göylər çox hündürdədi

Sun, 06 Sep 2026 13:59:49 +0000

Rastına çıxmayan o xoş günlərin,

Yel olub yanından əsə bilirsən.

Yaxşı ki, o göylər çox hündürdədi-

Başını dik tutub gəzə bilirsən.

Əgər çəkə bilsən- avar dünyadı,

Sənə kim demişdi hamar dünyadı?

Sənin qolundakı damar dünyadı-

Kəsmək istəyəndə kəsə bilirsən.

Ömür bir çuxurdu- yığılır yaşım...

Bu baş ağrısına qarışıb başım.

Dinə bilməsən də, ay "lal" qardaşım-

Sən də bu dünyada nəsə bilirsən...

Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında nə baş verir?

Sun, 06 Sep 2026 14:50:34 +0000

Əslində, bu haqda geniş təhlil yazısına ehtiyac var. Amma hələləik bunu deyə bilərəm ki, baş verənlər heç də ürəkaçan deyil. Dahi Çaplinin sözü olmasın, bu gün Kino İttifaqı kənardan baxana komediya, yaxından baxana isə faciə kimi görünür.

Geniş ictimaiyyətin marağı və media seqmentində tirajlanan sayslz-hesavsız narahatlıq və etiraz mesajları milli kinomuzun taleyi ilə bağlı bəzi məqamlara aydınlıq gətirilməsini zəruri edir.

AKİ İdarə heyyətinin son toplantısında qəbul edilən bəzi qərarları nəzərinizə çatdırıram:

Xalq artisti hörmətli Şəfiqə Məmmədova AKİ-nin konfransına qədər, müvəqqəti olaraq SƏDR vəzifəsini icra etsin.

Bu qərar, gecikmiş olda da zəruri idi. Yəni bunu çox-çox əvvəl etmək lazım idi ki, İttifaqda ikitirəlik yaranmasın, kino xadimləri bir-biriylə konfrontasiyaya getməsinlər.

Daha sonra, AKİ-nin ümumi konfransının vaxtı və yeri müəyyənləşdirildi.

İdarə heyəti Şəfiqə Məmmədovanın Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının sədri vəzifəsinə namizədliyini irəli sürdü.

Alternativsiz!

Niyə alternativsiz? Ədalətli, şəfaf və demokratik seçki keçirmək istəyən yaradıcılıq İttifaqı nədən tək bircə namizədlə konfransa getməlidir axı? Təəssüf ki, bu suala cavab verən olmadı.

4. Son bir neçə ildə kino ittifaqının yaradıcılıq həyatlnda böyük və danılmaz əməyi olan, AKİ-nin icraçı katıbi Əli İsa Cabbarovun işdən, idarə heyyətindən və üzvükükdən çıxması ilə bağlı (öz xahişi ilə...???) istefa ərizələri qəbul edildi.

Səmimi sözümdü, bu qərar, sözün əsl mənasında şok effekti yaratdı...

Niyə, nədən Ə.Cabbarov qəfildən həyatının illərini sərf etdiyi işindən, yaradıcılığından uzaqlaşdı, daha dəqiqi, uzaqlaşdırıldı? Səbəb nə idi, onu bu addımı atmağa kim, yaxud kimlər vadar elədi?.. Çox müəmmalı, o cümlədən ritorik suallar doğuran isrefa!.. Əlbəttə, bu məsələyə mütləq aydınlıq gətirilməliydi. Gətirilmədi. Sanki söhbət, dəyərli kino fədaisinin taleyindən yox, zərərli bir böcəyin tapdanıb-əzilməsindən, məhv edilməsindən gedirdi... ???

Tələm-tələsik səsə qoyuldu və ərizələr qəbul edildi. "-- Qoy getsin" dedilər. "-- Nə qədər tez getsə yaxşıdır!.." dedilər. Vəssalam! Yaradıcı, fədakar, milli kinomuz üçün canını verməyə hazır olan bir İnsanın taleyinə bunca laqeydlik və bunca kollektiv kölə təfəkkürü, şəxsən mənə, eynilə 90 il əvvəl ölkəmizdə baş verən iyrənc hadisələri xatırlatdı...

Qərarlardan biri də 87 nəfərin AKİ üzvülüyündən xaric edilməsi oldu. Bu 87 nəfər kimlərdi, onların xaric edilməsinin hüquqi əsası, obyektiv səbəbi varmı, o insanlara danışılıbmı, razılaşdırılıbmı? Məncə, bu qərar daha çox Bağdaddakı kor xəlifəni yamsılayanların qərarı idi...

Əslində, suallar çoxdur. Misal üçün, niyə indiyəcən İdarə heyyətinin yığıncağının protokolu İttifaqın saytında dərc olunmayıb?.. Niyə 87 nəfərin siyahısı açıqlanmır? Hörmətli Şəfiqə xanım niyə və nə səbəbgən müvəqqəti sədr postunun səlahiyyətlərindən istifadə edərək, tələm-tələsik Kinematoqrafçılar İttifaqının https://l.facebook.com/l.php?u=http%3A%2F%2Fxn--aki-bec.az%2F%3Ffbclid%3DIwcGRvZgVleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFIcVl0cEIwbHQ3M0lGY21vc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHliy5n-QXQZXd8oQEu6RsygE2LTZ5lKcKNUQ_cmM89B7_PwcJNYhyf65kPQh_aem_0u0Bm3W5LLYnaWgEVXzl4g&h=AUDPrG1dNHypGNBQhtYRuxZrU7AUjL87B9xIKC_N8fL2S7gOpVdl3oHNQYwXNrFmBJDBHQw6pzgpry2NWQWKw3ZrLRHP-D1H7DN3IsyZTI_ZdxE-xmiIVQtuPXfAyd5bqll3R7CnxgfuWVNj&__tn__=-UK-R&c[0]=AUCMvPLckC0Qu16z1cb73K6a2e9LXA5ow20MrqWP9kqRHrQGp43lZnU20Z7Pnd60RTj9-CF4M1DTHLK6ykA0SqvzACQYBMP4WW7KXTuzVjn5lkbQmEQBkaXm4fFHm_36g63GIG0AMX7Fgvr6n0spOBy9KAU2807v2xAlkkhpVzUBqTuiBb9vmFf4uvFTlzAxbh-CO3Studg1uJ6-A7rsWbE4Dw" rel="nofollow noreferrer" role="link" tabindex="0" target="_blank">AKİ.az saytını, Kinoyazar səhifəsini bağlatdırdı? Bu azmış kimi, o, İttifaqda fəaliyyət göstərən müxtəlif yaradıcı qruplar və gildiyaların işinə süni əngəllər yaratdı... Təəccüb doğuran idarəçilik performansı. Bu sayaq volyuntarist yanaşma, həm də acı təəssüf doğurur.

Düşünürəm ki, bütün bunlar həm Mədəniyyət Nazirliyinin, həm də ARKA-nın fəaliyyətinə də müəyyən qədər kölgə salır; çünki son zamanlar Mədəniyyət nazirliyi və ARKA Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqı ilə birgə çox uğurlu yaradıcılıq işləri, eləcə də Beynəlxalq arenada ölkəmizi tanıdan, sevdirən dəyərli kino layihələri həyata keçirirdilər.

Əziz dostlar, baxın, bizlər bir neçə gün sonra baş tutacaq konfransa bu vəziyyətdə gedirik:

Kinomuz nəhayət ki, çeşidli problemlərdən qurtulub, öz inkişaf mərhələsinə qədəm qoymaq hayında, - bəziləri isə yorğan davasında!..

Və "yorğansevərlər" unudurlar ki, hər şey bir yana, axı bu dünyada "bumeranq effekti " deyilən bir zad da mövcuddur...

Şəfiqə xanım, əzizimiz, dəyərlimiz, sevimlimiz! Düşünün... Yaxşı düşünün və Azərbaycan milli kinosunun gələcəyi olan istedadlı gənclərin yoluna işıq tutun. Yəni, Sizin üçün bundan da gözəl missiya ola bilərmi, əziz sənətkarımız?!..

Əbülfət Mədətoğlunun " Güvəndiyim vurdu məni" şerinə TƏNQİDÇİ BAXIŞI

Sun, 06 Sep 2026 13:35:06 +0000

Ümidliydim ümidlərim çiçəklər

Ümidsizlik ümidimi qaraltdı...

Mən ümidlə göyərtdiyim diləklər-

Ümidsizlik sizi sıxtı, saraltdı...

Həm gecəni, həm gündüzü tən tutdum

Hətta qəmi , iki əlli - şən tutdum!

Ömrüm boyu, göz yaşından dən tutdum -

O da mənə bu səhranı yaratdı!..

Əlim cibdə kasıblıqdan donanda

Tumurcuqlar, kipriyimə qonanda...

Hamı mənə daş atanda- son anda -

Gülü mənə, gülə gülə , yar atdı!

Ahı hördüm ötən çənə, buluda

İstədim ki, nəm yanağı quruda!

Ay Əbülfət, iş ki qaldı umuda -

Umud özü ,iç dünyamı daraltdı!

Şeirin bədii təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun bu şeiri insanın daxili sarsıntılarını, ümidin çiçəkləyib sonradan ümidsizliyə çevrilməsini və ən güvəndiyi kəsdən aldığı mənəvi zərbəni əks etdirir.

Əsərdə qəm ilə şənin, ümid ilə xəyanətin təzadı güclü metaforalar və obrazlı dillə verilir, xüsusən də ən ağır məqamda yaxının atdığı gülün daşdan daha çox incitməsi ironik və faciəvi bir ovqat yaradır. Əbülfət Mədətoğlunun bu poetik nümunəsi insanın daxili aləminin, ümidlərinin qırılmasının və ən yaxınından gələn mənəvi zərbənin dərin psixoloji mənzərəsini yaradır.

Şeir həm fəlsəfi tutumu, həm də emosional təsir gücü ilə seçilir. Şeirin ana xəttini inandığı dəyərlərdən məhrum olmaq və mənəvi tənhalıq təşkil edir. Müəllif ömrü boyu bəslədiyi ümidlərin necə puç olduğunu poetik şəkildə ifadə edir. Burada "ümid" sadəcə bir məfhum deyil, insanın yaşamaq, mübarizə aparmaq gücüdür. Lirik qəhrəmanın ən böyük faciəsi odur ki, onu yıxan kənar qüvvələr yox, daxilən güvəndiyi və sığındığı duyğuların özüdür ("Umud özü, iç dünyamı daraltdı!").

Şair hisslərin gərginliyini oxucuya çatdırmaq üçün zəngin bədii vasitələrdən və təzadlardan məharətlə istifadə edib: "Qəm" və "Şən" təzadı: "Həm gecəni, həm gündüzü tən tutdum, Hətta qəmi, iki əlli - şən tutdum!" misralarında qəhrəmanın taleyin çətinliklərinə qarşı göstərdiyi dözüm, acını belə şadlıq kimi qəbul etmək fədakarlığı görünür.

Ümidlərin "çiçəkləməsi" və ümidsizliyin onları "saraltması", göz yaşlarının "dən" (toxum) olub bir "səhra" yaratması insanın daxili quraqlığını və mənəvi boşluğunu vizuallaşdırır. "Daş" və "Gül" simvolizmi: Şeirin ən pik nöqtəsi "Hamı mənə daş atanda - son anda - Gülü mənə, gülə-gülə, yar atdı!" hissəsidir. Burada yadların atdığı daş yox, doğmanın (yarın) ironiya ilə atdığı gül lirik qəhrəmanı yaralayır. Gül sevdiyindən gəldiyi üçün daşdan daha ağır zərbəyə çevrilir.

Lirik qəhrəman taleyin ağır sınaqlarından, maddi və mənəvi yoxsulluqdan ("kasıblıqdan donanda") keçib. O, kənardan gələn hər cür çətinliyə tab gətirə bilir. Lakin ən çətin anda güvəndiyi insanın laqeydliyi və ya gizli xəyanəti onun daxili dünyasını darmadağın edir. Şair özünə müraciətlə ("Ay Əbülfət...") yekun vuraraq göstərir ki, son ümid yeri də tükənəndə insanın iç dünyası daralır və dözülməz olur. Şeir klassik aşıq və xalq yaradıcılığı ənənələrinə uyğun olaraq heca vəznində yazılıb. Dili olduqca axıcı, səmimi və xalq ifadələrinə yaxındır ("iki əlli tutmaq", "əlim cibdə donmaq").

Qafiyə quruluşu və daxili ritm oxucunu yormur, əksinə, misralardakı kədəri və musiqililiyi ön plana çıxarır. Mətndəki "gülə-gülə" və "gülü" sözlərinin eyni misrada işlədilməsi emosional effekti daha da gücləndirir. Bu şeir sadəcə fərdi bir şikayət deyil, insanın güvən axtarışının, xəyanətlə qarşılaşdığı an yaşadığı mənəvi böhranın ümumiləşdirilmiş poetik ifadəsidir.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. AJB, AYB-nin üzvü.

Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist

PAYIZ DUYĞULARI- İslam Türkay

Sun, 06 Sep 2026 14:00:07 +0000

Qəriblik bürüyüb cığırı,izi,

Köçübdü ,göllərin sonası yoxdu...

Bağların saralıb, solub bənizi,

Elə bil mənimtək anası yoxdu...

Tutulub göylərin qaşı-qabağı,

Əlləri qoynunda qalıbdı dağlar.

Meşənin çaylara yağan yarpağı,

Həsrət məktubudur,oxuyan ağlar...

Budaqlar—göylərə haykıran əllər,

Meşələr viranə şəhərdi,Allah!..

Qayalar dibində titrəşən güllər--

Qarıyan qizlardı, qəhərdi,Allah!..

Tək ağac anammı,həsrət qarımı--

Qəbirdən boy verən sədadı , bəlkə?!..

Tökülən yarpaqlar göz yaşlarımı,

Göz yaşı içində adadı ,bəlkə?!..

Hava nəmişkəndi, cığır—sürüşkən ,

Palıdlar odlara qalanıb gedir...

Səhərlər döşləri çulğalayan çən

Baharin ruhudu , dolanıb gedir...

Ağarır dağların silsilə tağı,

Qayalar dayanıb dəyanət kimi...

Göy tala -- baharın itən yaylığı,

Duman ütü çəkir, əmanət kimi...

Çaylar yavaşıyıb, sular durulub,

Ayrılıq nəğməsi çalır bulaqlar...

Elə bil vaxt susub, zaman yorulub ,

Elə bil çağırır məni uzaqlar...

Elə bil çağırır məni uzaqlar..

Şahverən Cavad - Hər səhər başlayır işığın ömrü

Sun, 06 Sep 2026 14:00:15 +0000

Böyük həqiqətlər susqun olurlar ,
Zaman da , məkan da - Allahın əmri .
Gündüzlər hər gecə ölüm yaşayır ,
Hər səhər başlayır işığın ömrü .

Əqrəblər zamanın dəyirman daşı ,
Payız novrağıtək hüsnüm sökülür .
Zaman qış ömrümü dülgərtək yonur ,
Ömrümdən vaxt deyil , yonqar tökülür .

Könlüm sərnişinsiz vağzala dönüb -
Hamı çıxıb gedib - qalanı yoxdur .
Mənim tənhalığım - təkliyim deyil, -
Kürəyim boşluğa söykənib durur .

Uşaqlığım ömrün zirzəmisində-
Sevgi məktubutək sandıqda qaldı .
Neçə dost qəlbinə çəkdiyim yolu
Ömür xəritəmdən ehtiyac sildı .

Vaxtı saatlarla ölçmüşük , zaman
ölümlə ölçürmüş hər birimizi .
Retro xatirələr-payız rüzgarı-
Nakam sevgilərtək üşüdür bizi .

SÜLEYMAN ABDULLA. - TƏNHALIĞA YOLÇULUĞUN ŞEİRİ

Sun, 06 Sep 2026 14:00:39 +0000

Dəlilərə yol verməklə,

axmaqları yola verməklə

keçdi ömrümüz.

Əl tutduğumuz əlimizi qopardı,

əl verdiyimiz barmağımızı...

Ələ saldılar mərhəmətimizdən yararlanıb,

Oysa ki, avamlıq sayırlarmış

biz səxavət bildiyimizi...

Xainlərin işidir adam ələ vermək - dedik, -

amma,

ələ verdilər bizi bəhrələnib mərdliyimizdən.

...Dəli ol el dərdini çəksin...

məsəli bizə aid deyil, dostum,

biz ağlımız itənəcən

ağıllı olmaq məcburiyyətindəyik...

Ətraf hər cür adamla dolu,

bunun gici var,

bici var,

kələkbazı var,

fələkbazı var...

Canisi,

fanisi...

Cəfakeşi,

səfakeşi var...

Şir kimi kükrəyən tülküsü,

it kimi hürən çaqqalı var.

Birinin aşağı tüpürməyə bığı,

digərinin yuxarı tüpürməyə saqqalı var.

Adam danlayan ahılı,

nadanlığını çətin anlayan cahılı var...

Üzünə salıb üzə duranı bir başqa dərd,

düzü düzdə qoymaq üçün

cürbəcür hiylə quranı bir başqa...

Sözü ayda,

gözü çayda olanlara bax,

dillərindən əməllərinə sonsuzluqdur məsafələr.

Dünyanın ən gözəl yeridir tənhalıq,

qapılmaq öz içinə,

çəkilmək öz qınına,

dalmaq öz aləminə...

Dostum,

könül rahatlığı tapmaq istəyirsənsə,

bu gözəlliyi sən də sına!

Əks halda,

dəlilərə yol,

axmaqları yola verməklə keçir ömrümüz...

03. 09. 2026.

Şakir Xanhüseynli - HEÇ NƏdən şeir

Sun, 06 Sep 2026 10:55:33 +0000

Əlimi çəkirəm heç nəyin üstə,

heç nəyə baxıram göz qırpmadan mən...

Qəlb odum şehlənir kirpiyim üstə,

düşmür ki, heç nəyin adı dilimdən...

Adam heç nəyini hər şey bilirsə,

hər söz yığınını şeir bilirsə,

Yüngülü, puçası ağır gəlirsə,

gəl də tikanını ayır gülündən...

Qamçısı havada yellənir şərin,

acısı, zəhəri şirindən şirin...

Düzünü axtarma əyri işlərin,

ucada dayanır dayaz dərindən...

Hər şeydən bir sual, cavabı heç nə,

günahı bir dünya, savabı heç nə;

Əsla düşündürmür avamı heç nə,

bir heç nədi ancaq keçən könlündən...

Heç nə də bir miras, heç kimə qaldı...

doğanağın dərdi örkənə qaldı...

Biçən biçdi, əzab əkənə qaldı,

nə barından doydu, nə bəhərindən...

Aida Adıgözəlin ŞEİRLƏRİ

Sun, 06 Sep 2026 10:54:35 +0000

Bu sabah beynimdə matəm marşları,

bütün mahnılara, günəşə küsmüş,

kədərli notlarla oyanıb qalxdım.

Bu sabah özümü sahildə yenə

yalqız köpəklərə sirdaş buraxdım.

Başım duman kimi, əlimdə tilov,

kədər yağışında leysana düşmüş,

ötən günlərimə qarmaq atıram.

Köpüklü dalğalar tanımır məni,

yenə əllərim boş, evə çatıram.

Yenə də tənhayıq xallı köpəyim,

evdə biraz şorba, quru çörək var,

yeməyə köhnədən bir şey tapılar.

Burda daşa basar laqeyd adamlar,

gedək, dörd divar var, bizi qoruyar.

Gedək. Sən hürərsən, səs-küy salarsan,

qaçaram qapıya sevinc içində,

bizim də zəngimiz guya basılar.

Bax, o şəkildəki ağ köynək adam,

əlləri çiçəkli, qapı açılar...

Yenə də musiqi, yenə ziyafət,

yenə yaxın dostlar, yenə qohumlar,

yenə mətbəxdəyəm, xoş qonaqlıqlar.

Yenə saçlarımı bir əl dağıdar,

yenə şirin cilvə, yenə danlaqlar...

***

Səndən getməyə nə var ki?

Dörd-beş xəzəl alar torpaq...

Hünərin var gəl məndən get,

ağac-ağac, yarpaq-yarpaq,

dörd fəsilin hər günündə

bütün ömrünə yağaram,

çılınçılpaq qalar dünya...

Könlünü isindirməyə

birdə nə günəş taparsan.

Yer oxundan çıxar kimi

sən də kökündən qoparsan.

Sığmazsan qalaktikaya,

mənsə ovcuna sığaram,

dolannam hər gün başına.

And iç Allaha, Tanrıya,

and iç, söz ver, unut məni.

Dağıdaram şəhərləri,

dağı, daşı, çöl, meşəni,

ömrünün ən zülmətində

gecə ömrünə doğaram,

həm də ki, necə doğaram,

əriyərsən şam tək məndə...

Hünərin var gəl məndən get!

Qəfil qonaq

Bir baxarsan qaysaqlanıb yaralar,

kimsə gəlib, könlünü qapdırmısan.

Kül tökülüb qor çınqının üstünə,

ürək çaşıb, yolunu sapdırmısan.

Gələn qonaq, astaca döy qapımı,

açmayanda pəncərəmə boylanma.

Kifirəmmi, bəxtsizəmmi söylənib

əlin zəngdə, öz özündən huylanma.

Biraz gözlə, darmadağın otağım,

səpilibdi divar boyi şəkillər.

Yığışmayıb yas evimin çadırı,

boz qəbirə döşənibdi əklillər.

Yozmamışam obaşdanlıq yuxumu,

biraz kalam, ruh əhvalım qarışıq.

Çıxmamışam təsirindən gecənin,

sərsəm kimi... gözüm hələ uyuşuq.

Qış çox erkən düşdü, hava da soyuq,

deyəsən yağacaq, hava da nəmli.

Ay gələn müsafir, bir səbrin olsun,

bu səhər kefim yox, yuxum da qəmli...

Kölgə

Sən mənə tanış gəlirsən kölgə,

bir vaxt könül evimə gələn adama oxşayırsan.

Haçansa o da belə gəlmişdi,

səs-küylü,

gözəl sözlərlə doldurmuşdu can evimi.

Ruhumdakı zəlzələdən sonra xarabalıqdır,

can evim darmadağın.

Can verir ruhumda nə varsa,

uçqunlara keşik çəkir bayquşlar.

Lütfən get,

sən də bəri başdan get,

gedənlərin ayaq səsi qulağımda.

Hələ çox işim var,

dağıntıları daşıyıb

küçələri təmizləməliyəm,

yenidən şəhər salmalı,

uca binalar tikib,

pəncərələrində işıq yandırmalıyam.

Mən sevdiyimi öldürürəm özümlə bərabər,

kimə toxunuram

yanır pərvanə kimi!

Mən 12 ballıq zəlzələyəm,

dözə bilməzsən titrətmələrimə...

Get,

sən də get,

bəri başdan get,

aftoşoklar başlamamış get...

Bu aralar hər şey təsəlli üçündür,

gülmək də, danışmaq da,

ovunmaq üçün şeir yazmaq da.

Hətta için-için ağlamaq da,

ciyərin sökülsə belə.

Yenə yadıma düşdü arzularımız,

biz nəyi yaşamaq istəmişdik,

nələri yaşadıq...

Bu aralar məni görməsən yaxşıdır,

turşumuş sirkə satır sifətim,

hər gün bir parça

bulud olmaqdır adətim,

hara gəldi yağıram, şirə boran.

Söyləməyim deyirdim,

bağışla,

istəmədən qaçdı yenə ağzımdan.

Biz nəyi yaşamaq istəməmişdik,

nələri yaşamadıq...

Bir zaman

Allahdan çox bilirdim sanırdım,

demə Allah daha çox bilirmiş.

Özümə məcbur

başqa tale yazmaq istədiyimə

xısın-xısın,

bəlkə də qəhqəhə çəkib gülürmüş...

Sən demə,

mən yazdıqca,

o nələri yazırmış,

o nələri pozurmuş.

Nəyi ki, yaşamaq istəməmişdik,

nəyi yaşamaq istəmişdik...

****

Ən nifrət etdiyim ölçüdür məsafələr...

Qulağımda

axıb gedən zaman diliminə

qurban olan

bədənimizdəki eşq hüceyrələrinin qışqırıqları,

mələfənin qırışlarında ağlayan pıçıltılar,

boynumun arxasında səngiyən

gilavar hənirtisi kimi nəfəs,

dodağımda qımışan ilıq öpüş...

Ən zəhləm gedən fəslidir qış fəsli...

niyə üşüdüyümü də bilmirəm.

Sanki içimdəki sobanı biri söndürüb getmiş gedər gəlməzə.

Yanaqlarımın ən çox islandığı fəslidir payız...

Kipriklərimin xəbəri də olmaz gözümdən düşənlərdən.

Ən sevdiyim fəslidir bahar,

hələ may...

məni xoşbəxt etmək üçün

bütün güllərin yalan danışıb

vədlərdən tələ qurduğu tilsimli görüş ayıdır may...

Otel otağının pəncərəsindən doğan həsrətə baxmaq,

Avtovağzal kafesində səhər çayından,

zəhər çayından qurtumlamaqdır.

Ən çox küsdüyüm fəslidir yay...

Ən çox dalaşdığım aylardır iyun-iyul-avqust,

ən çox yerə düşüb qırıldığım,

ən çox unudulduğum,

ən çox barışıb ayrıldığım,

içimdəki uşağın dil açıb danışdığı fəslidir bu ay...

Gənə kimi canıma daraşmış sənsizliyin

qapısında

şöngümüş ayrılığın

ilan kimi soyuq gözləri ətimi ürpəşdirir.

Demə getdikcə daralan dalanın ucunda

kiçilən,

öləziməkdə olan ümidin adıymış qaranlıq.

Ən uzaq yola götürən körpüdür fəsillər...

Ondan sevmirəm körpüləri,

çünki ən nifrət etdiyim ölçüdür məsafələr...

***

Mono

Körpə gülürdü beşiyində ,

məsum çöhrəsində təbəssüm səyriyirdi.

Hərdən dodaqları dartıllrdı yuxuda

onu güldürən nəyəsə.

Sinəsi qalxıb düşürdü,

sirli sirli nəfəs çəkməyi aparırdı adamı.

bükülmüş əli arasından çıxan barmağı isə

dünyaya nəsə göstərirdi...

× × ×

Hamıdan gizlənmişdik,

çəkilmişdik yeraltı mağaramıza.

Adamlar bizi görmürdü...

Biz özümüz yerimizi bildirdik onlara,

qar uçqunu başlayanda,

zəlzələ olanda,

vulkan püskürəndə,

sel gələndı...

× × ×

labirintə düşmüşdüm,

ömrün başına dolanırdım,

sənə rast gəldim.

Sənin başına dolanmağa başladım,

nə gizlədim,

sənin başına dolanmaq

bütün ömrün başına dolanmaqdan

daha gözəl idi.

× × ×

Kirli saçları pırtlaşıq qızcığaz

kəndir yelləncəkdə,

düşən yandırıcı

gün şüalarına baxmayaraq

üzündə nikbin təbəssümlə,

bitli başını qaşıyıraq yellənirdi.

Ac idi,

anasını gözləyirdi,

işdən gələcək,

ona yemək verəcəkdi.

Qonşu həyətdə oynayan,

nənəsi tərəfindən əzizlənən

rəfiqələrini isə

anası çoxdan günorta yeməyinə səsləmişdi.

Elnur Uğur Abdiyev - DÜŞDÜM

Sun, 06 Sep 2026 13:59:53 +0000

Əsdi külək ömrüm,

Səhralara düşdüm.

Bir qum dənəsiydim,

Dəryalara düşdüm.

Üzdüm bu sularda,

Bəxtim durular da.

Ən son sıralarda

Hardan- hara düşdüm?

Qovdu zaman ömrü,

Öpməz aman ömrü.

Canana can ömrüm,

Yoxdan vara düşdüm

Coşqun Xəliloğlu -SANATORİYA XATİRƏLƏRİ

Sun, 06 Sep 2026 12:19:47 +0000

(DODAQQAÇDI)

Əlifgilin idarələri başqa müəssisələrdən fərqlənirdi. Burada çalışanlardan yaxşı işləmələri tələb edildiyi kimi, onlara istirahət üçün də şərait yaradılmışdı. Hər il işçilərə istirahət evlərində, kurortlarında, sanatoriyalarda dincəlmək üçün göndərişlər verilirdi. Nədənsə Əlif məzuniyyət müddətində başqa yerə getməz, günlərini həyətlərindəki kiçik bağçadakı ağaclara qulluq etməklə və bazardakı çayxanada oturub “mırt” vurmaqla, domino oynamaqla keçirərdi. İnsafən, Əlif pis işçi deyildi, özü də aparıcı şöbələrdən birinin rəisi idi.

Bir gün həmkarlar komitəsinin sədri Böyükağa Əlifi yanına çağırıb dedi:

– Rəisimiz –Nahid müəllim sənin yaxşı işçi olduğunu nəzərə alıb sanatoriyaya pulsuz putyovka ilə mükafatlandırıb. Hazırlaş, bir həftədən sonra gedirsən sanatoriyaya, bu da putyovka.

Əlif əvvəl istədi etiraz etsin, sonra düşündü ki, “Yetimə qoğal haramdı?, imkan var,” gedəcəyəm.

...Əlif sanatoriyadan qayıdanda olduqca şən və gümrah görünürdü.Yaxşı dincəlmişdi. Sanatoriyada xəyalına gətirmədiyi, indiyə qədər görmədiyi istirahəti eləmişdi. Əvvəllər nisbətən qaraqabaq olsa da indi danışana macal vermirdi. Nahar fasiləsində də, avtobusda da, şöbədə də yeri gəldi- gəlmədi istirahət evindən, orada gördüklərindən danışırdı. Hətta deyilənə görə qonşularla söhbət edəndə də sanatoriyada istirahət edərkən başına gələnlərdən elə maraqlı, qəribə əhvalatlar danışırdı ki, dinləyənlər ona həsəd aparırdılar.

Bir dəfə Əlif yenə də sanatoriya xatirələrindən danşırdı. Onun söhbətlərini dinləməkdən bezənlər məcburən özlərini elə göstərirdilər ki guya Əlifi dinləyirlər.

Sözü üzə deməyi xoşlayan rəis müavini Xanəli müəllim nəhayət dözə bilmədi:

–Əlif, sanatoriyada neçə gün qaldın? –soruşdu.

–İyirmi dörd gün, –Əlif cavab verdi.

–Sanatoriyadan gəldiyin vaxtdan nə qədər keçir?

–Bir il üç ay.

–Allah sənə kömək olsun. Ömründə bir dəfə sanatoriyada olmusan.Necə olur ki, iyirmi dörd gündə gördüklərini bir il üç ay danışırsan, qurtarmır ki qurtarmır.

Əlif qızarsa da cavab vermədi. Amma onun sanatoriya xatirələrini bir daha heç kim eşitmədi.

2002-ci il

Zəlimxan Yaqub- “Dünya”

Sun, 06 Sep 2026 14:00:52 +0000

Vaxtında uzadıb kömək əlini,

Vermədin mənimlə əl-ələ, dünya!

Nəyimə gərəkdi vaxtı keçəndə,

Göydən qızıl yağdır, ləl ələ, dünya!

Acı yel üstümdən əsdikcə əsdi,

Yağan qar yolumu bağladı, kəsdi.

Gəl məni bu qədər yandırma, bəsdi,

Mən ki nə Kərəməm, nə Lələ, dünya!

Yolsuz yoxuşlarda yordum dizləri,

Ahımla qurutdum göy dənizləri.

Qaldı kürəyimdə kəndir izləri,

Dərdi dərd üstündən şələlə, dünya!

Aşılmaz dağları mən necə aşım,

Zəlimxan, fikirdən çatılıb qaşım.

O sənin daşındı, bu mənim başım,

Nə qədər istəsən, gəl ələ, dünya!