Ağrı və iztirab insan həyatının qaçılmaz həqiqətlərindəndir. İnsan dünyaya göz açdığı andan etibarən müxtəlif çətinliklərlə, itkilərlə, xəyal qırıqlıqları ilə qarşılaşır. İlk baxışda ağrı mənfi, arzuolunmaz və qaçılmalı bir hal kimi görünür. Lakin həyatın dərin qatlarına endikcə aydın olur ki, məhz ağrı və iztirab insanın daxili aləmini formalaşdıran, onu saflaşdıran və kamilləşdirən ən güclü vasitələrdən biridir. Ağrısız bir həyat zahirən rahat görünə bilər, amma belə bir həyat insan ruhunu bərkitməz, ona səbr, mərhəmət və hikmət qazandırmaz. İnsanı böyüdən, onu yetkinləşdirən məhz yaşadığı sarsıntılar və onların öhdəsindən gəlmək bacarığıdır.

Ağrı insanı öz daxilinə baxmağa məcbur edir. Hər şey yolunda gedərkən insan çox vaxt özünü sorğulamır, həyatın mənası haqqında dərin düşünmür. Lakin iztirab anlarında insan dayanır, düşünür, suallar verir. Niyə yaşayıram. Mən kiməm. Həyatın məqsədi nədir. Bu sualların cavabını axtarmaq isə insanı mənəvi yüksəlişə aparır. Çətinliklər insanın eqosunu sarsıdır, onu təvazökar edir. Uğur və rahatlıq insanı bəzən təkəbbürə sürüklədiyi halda, ağrı onu sadələşdirir, həqiqi dəyərləri görməyə vadar edir. İnsan anlayır ki, var-dövlət, mövqe və şöhrət keçicidir, əsl dəyər isə vicdan, mərhəmət və insani keyfiyyətlərdir.

İztirab həm də səbr məktəbidir. Səbr isə kamilliyin əsas sütunlarından biridir. Səbrli insan emosiyalarının əsiri olmur, hadisələrə daha yetkin yanaşır. Ağrı çəkmiş insan başqasının ağrısını daha yaxşı anlayır. O, mərhəmətli olur, çünki özü mərhəmətə ehtiyac duyduğu anları yaşamışdır. Bu baxımdan iztirab insanı təkcə fərdi olaraq deyil, sosial baxımdan da kamilləşdirir. Cəmiyyətin ən həssas, ən anlayışlı insanları çox vaxt həyatın ağır sınaqlarından keçmiş şəxslər olur. Onlar başqalarına dəstək olmağı bacarır, çünki özləri də dəstəyə möhtac olduqları günləri unutmurlar.

Ağrı insanın iradəsini möhkəmləndirir. Hər çətinlik bir seçim qarşısında qoyur. Ya sınmaq, ya da möhkəmlənmək. Ya ümidsizliyə qapılmaq, ya da mübarizə aparmaq. İnsanın kamilliyi məhz bu seçimdə üzə çıxır. Mübarizə aparan, yıxılsa da ayağa qalxan insan daxili gücünü kəşf edir. O anlayır ki, düşündüyündən daha qüvvətlidir. Bu dərk isə ona özünə inam qazandırır. İztirab insanın potensialını üzə çıxarır, gizli qalan gücünü oyadır. Əgər insan heç vaxt çətinliklə qarşılaşmasa, öz gücünün sərhədlərini də bilməz.

Bununla yanaşı, ağrı insanı həyata daha bağlı edir. İztirabdan keçmiş insan sevincin dəyərini daha yaxşı anlayır. Çətin günləri yaşamış şəxs kiçik xoşbəxtlikləri belə qiymətləndirir. Günəşin doğuşu, bir dostun səmimi sözü, ailənin varlığı onun üçün daha mənalı olur. Çünki o bilir ki, həyat hər an dəyişə bilər. Bu şüur insanı daha şükürlü edir. Şükür isə daxili rahatlığın və mənəvi kamilliyin mühüm şərtidir.

Ağrı həm də insanın imanını və mənəvi dayaqlarını sınayır. Çətin anlarda insan ya inancını itirir, ya da daha da möhkəmləndirir. Sınaqlardan alnıaçıq çıxan insanın inancı daha şüurlu və daha dərin olur. O, anlayır ki, həyat təkcə zahiri rahatlıqdan ibarət deyil, həm də ruhun tərbiyə olunduğu bir məktəbdir. Bu baxış bucağı insanı daha müdrik edir. Müdriklik isə kamilliyin ən ali mərhələsidir.

Nəticə olaraq demək olar ki, ağrı və iztirab insan həyatının qaçılmaz, lakin mənalı tərəfidir. Onlar insanı sındırmaq üçün deyil, formalaşdırmaq üçün vardır. Hər sınaq insan ruhunda yeni bir qapı açır. Əsas olan ağrının qarşısında təslim olmamaq, onu bir dərs kimi qəbul etməkdir. Ağrıdan qaçmaq mümkün deyil, amma ondan öyrənmək mümkündür. Məhz bu öyrənmə prosesi insanı kamilliyə aparır. İztirabdan keçərək saflaşan, səbr və mərhəmət qazanan insan həqiqi mənada yetkinləşir. Deməli, ağrı və iztirab insanın düşməni deyil, onun kamilliyə aparan gizli müəllimidir.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist.