RAHAT OLURAM

Həmişə belə susqunam,

Özümlə, rahat oluram...

İmkan vermir ki, udqunam -

Gözümlə, rahat oluram...

Nə vaxt ki, havam korranır,

Gözlərim sanki torranır...

Ocağım səssiz qorranır -

Közümlə , rahat oluram...

Duz yükü deyilki, şələm,

Yaşamağa dəyər hələm!

Sirr vermir kağıza qələm -

Dözümlə , rahat oluram

Fərəh səpir sanki, bu Dan

Ruhdu məni kövrək tutan !

Ay könlümə ümid, fidan -

Sözünlə , rahat oluram!

Şeirin Bədii Təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun "Rahat oluram" şeiri insanın daxili aləminə çəkilməsini, sükutun və səbrin fəlsəfəsini tərənnüm edən lirik bir nümunədir.

Şeirin əsas mövzusu tənhalıq, özüylə baş-başa qalmaq və daxili hüzurdur. Müəllif cəmiyyətdən və səs-küydən uzaqlaşaraq öz daxili dünyasında tapdığı rahatlığı təsvir edir. Şeirin ideyası insanın ən ağır anlarında belə öz daxili gücünə, səbrinə və mənəviyyatına sığınaraq sağala biləcəyini göstərməkdir.

Şair hisslərini oxucuya çatdırmaq üçün müxtəlif bədii vasitələrdən ustalıqla istifadə etmişdir:

"Ocağım səssiz qorranır", "Havam korranır" ifadələri insanın ruh halını, daxili gərginliyini və yanğısını təbii hadisələrlə bənzətmə vasitəsilə canlandırır.

"Duz yükü deyil ki, şələm" misrasında həyatın çətinlikləri ağır bir yükə bənzədilir, lakin bunun dözülməz olmadığı vurğulanır.

"Kövrək ruh", "Səssiz ocaq" kimi ifadələr şeirin emosional rəngini tündləşdirir.

Şeir klassik aşıq yaradıcılığına yaxın olan qoşma tərzində, 11 hecalı ölçüdə yazılmışdır. Bu da ona axıcılıq və xalq dilinə yaxınlıq qazandırır.

Şeirdə "susqunam, udqunam, gözümlə, közümlə, dözümlə" kimi qafiyələr musiqililiyi təmin edir. Hər bəndin sonunda "rahat oluram" rədifinin işlənməsi şairin mənəvi axtarışındakı əsas məqsədi – hüzuru qabardır.

Xarici dünyanın "korranan havası" ilə daxili dünyanın "közü" və "dözümü" arasında bir qarşıdurma yaradılıb.

Şeirdəki lirik qəhrəman səbrli, müdrik və həssas biridir. O, dərdi kənarda deyil, öz içində əritməyə üstünlük verir ("Sözünlə rahat oluram"). Qələmin kağıza sirr verməməsi isə qəhrəmanın bəzi ağrıları yalnız ruhunda daşıdığından xəbər verir.

Nəticə olaraq, bu şeir insanın özü-özünə təsəllisi, sükutun səsdən daha çox şey ifadə etməsi haqqında incə bir poetik etirafdır.

Qaranquş

("Bağ-baxca " ŞEİRLƏRİMDƏN)

Dinlədiyim səslərin

İçində səsin təkdi...

O səs mənim ruhuma

İlıq bir sığal çəkdi -

Qaranquş!

Budaqlar arasından

Süzülüb gələn səda...

Görməmişəm sevgidə -

Nə belə naz, nə əda -

Qaranquş!

Dinlədikcə duyuram

Candan qopur bu nida...

Fikrə noqtə qoyuram -

Səs " xoş gəldin, səs "vida" -

Qaranquş!

Bu bir payız nəğməsi,

Bu bir bahar sovqatı...

Səsin mənə yaşatdı -

Bax, belə bir ovqatı -

Qaranquş!

Şeirin Bədii Təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun "Qaranquş" şeiri təbiət mənzərəsi fonunda insanın daxili aləmini, duyğu və həyəcanlarını əks etdirən lirik bir nümunədir.

Şeirin əsas mövzusu təbiətin oyanışı və ya dəyişməsi zamanı şairin duyduğu estetik zövqdür. Qaranquşun səsi burada sadəcə bir quşun oxuması deyil, həm də ruhu sakitləşdirən, ona "ılıq sığal çəkən" bir ümid və sevgi simvoludur. İdeya olaraq, təbiət ilə insan ruhu arasındakı qırılmaz bağlılıq, saflıq və gözəlliyin tərənnümü ön plana çıxır.

"Səsin ruhuma ılıq bir sığal çəkməsi" ifadəsi səsin insanda yaratdığı mənəvi rahatlığı olduqca təsirli şəkildə ifadə edir.

"Ilıq sığal", "payız nəğməsi", "bahar sovqatı" kimi ifadələr şeirin bədii təsir gücünü artırır, oxucuda xoş bir emosional fon yaradır.

Müəllif "xoş gəldin" və "vida", həmçinin "payız" və "bahar" anlayışlarını qarşı-qarşıya qoyaraq həyatın dövranını, həm sevinci, həm də kədəri eyni anda duyduğunu göstərir.

Şeir axıcı və sadə dildə yazılıb. Hər bəndin sonunda "Qaranquş!" xitabının təkrarlanması əsərin musiqiliyini təmin edir və diqqəti əsas simvol üzərində cəmləyir. Bu xitab həm bir müraciət, həm də heyranlıq nidası kimi səslənir.

"Qaranquş" şeiri oxucuda xoş bir nikbinlik və eyni zamanda dərin bir həzinlik yaradır. Şair quşun səsində həm sevgini, həm naz-ədadan uzaq bir səmimiyyəti tapır. Bu səs həm gəlişi ilə sevindirir, həm də gedəcəyi üçün "vida" kədərini xatırladır.

Gülümsəyir dan yeriylə bərabər,

Elə bil ki, heç yatmayıb bu Xəzər...

Sahilinə gələnlərə qol açıb -

Gülə -gülə qarşılayır bu səhər!

Ləpələrin pıçıltısı bir muğam,

Qağayılar qatır bir az hərarət...

Qəlb oxşayır, ruh ovudur, İlahi -

Xəzərdəki bu möcüzə məharət!..

Gözlərimi mən sərirəm üstünə

Xəyalımı suya çəkir həvəslə...

Tuş gəlirəm bir xatirə dəstinə -

Bu sahildə aldığım hər nəfəslə!..

Mən dənizə oxuduğum duanı

Sevdiyimə məktub kimi yazmışdım.

Yadımdadı, unutmuram o anı -

Suyuna da and içib, əl basmışdım!

Bu gün yenə dua etdim , səsimin

Titrəyişi ləpələri kövrəltdi...

Danmıram ki," Xəzər - Bakı" sevgisi -

Mənə , eşqə sədaqəti öyrətdi!

Şeirin Bədii Təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun "Xəzər sədaqəti" şeiri dəniz obrazı vasitəsilə insan ruhunun, sevginin və vəfanın tərənnümünə həsr olunmuş lirik bir nümunədir.

Şeirin əsas mövzusu Xəzər dənizinin gözəlliyi və onun insan duyğuları ilə həmahəngliyidir. Müəllif dənizi sadəcə təbiət hadisəsi kimi deyil, sadiq bir dost, sirdaş və sevginin simvolu kimi təqdim edir. İdeya ondan ibarətdir ki, təbiət, yəni Xəzər insana mənəvi saflığı və eşqə sədaqəti öyrədən ən böyük müəllimdir.

"Möcüzə məharət", "kövrək ləpələr" kimi ifadələr dənizin emosional mənzərəsini yaradır.

"Xəyalımı suya çəkir", "Gözlərimi mən sərirəm üstünə" ifadələri lirik qəhrəmanın dənizlə olan dərin mənəvi bağlılığını bədii şəkildə ifadə edir. Xəzərin "yatmaması", "qol açması", "gülə-gülə qarşılaması" ona insani xüsusiyyətlər qazandırır, dənizi canlı bir varlıq kimi oxucuya sevdirir.

Ləpələrin pıçıltısının "muğama" bənzədilməsi şeirə milli ruh və musiqili bir hava qatır.

Şeir klassik heca vəznində və sadə, axıcı bir dildə yazılıb. Müəllif "Xəzər-Bakı" vəhdətini ön plana çəkərək, oxucuda doğma şəhərə və onun dənizinə qarşı nostalji hisslər oyadır. "Duanı məktub kimi yazmaq" detalı lirik qəhrəmanın daxili dünyasının təmizliyindən xəbər verir.

"Xəzər sədaqəti" şeiri insan və təbiət münasibətlərinin bədii inikasıdır. Şair Xəzəri vəfalı bir sevgiliyə bənzədərək, ondan sədaqət dərsi aldığını vurğulayır.