Hava soyuq idi. Noyabrın ortası, amma içəridə daha soyuq idi. Həsən pensiyanı alıb birbaşa ərzaq mağazasına gedirdi. Satıcı onu görən kimi gülümsəyib dedi:

Hacı kişi, yenə un?

Həsən heç nə demirdi. Sadəcə başını tərpədib 50 kiloluq un kisəsinə baxırdı.

Evdə un bitmişdi ?

Yox, bitməmişdi. Amma Həsən üçün un kisəsi evdə olmasa müharibə bitməmişdi deməli .

1942-ci ilin qışı... O vaxt Həsənin 14 yaşı vardı.

Üç gün idi ki bir tikə çörək yeməmişdilər

Anası axırda köhnə arpanı suyla qaynadıb şorbasını içirtdi uşaqlara.

Acından ölməyin, heç olmasa mədəniz yanmasın dedi.

Sonra eşiyə cıxıb carqatının ucu ilə göz yaşını sildi.

O gecə anası yatmadı. Gecə boyu sobanın qırağında oturdu, od sönəndə də tərpənmədi. Səhərə az qalmış.. Həsəni yuxudan oyatdı. Əlində köhnə parç var idi.

. Oğlum, dayıngilə get.

Utansan da, amma get. De ki, bu gecə bacım acdı. Bir qabca un versin. Sabah verərəm.

Həsən onda 14 yaşında oğlan idi, amma o yaşda adamın üzü qızarmazdı.

Getdi.

Dayısıgil qapı ağzında idi.qonşu idilər .

İçəri girdi.

Taylar böyür-böyürə söykənmişdi, içəridən çörək qoxusu gəlirdi.

Həsən astadan dedi:

Xala, anam dedi... bir qabca un...

Dayısı arvadı üzünə də baxmadı.

Əlində qaşıq, qazanın dibini qaşıyırdı.

Yoxdur unumuz... dedi. Özümüzə də çatmir.

Qapı örtüldü.

Həsən qapının ağzında bir dəqiqə durdu. O bir dəqiqədə uşaqlıq bitdi.

Əliboş qayıdanda anası heç nə soruşmadı. Sadəcə gözlərinə baxdı. Həsən başını aşağı saldı. Anası da başını aşağı saldı. İkisi də başa düşdü: qohumun qapısı ən soyuq qapı imiş.

Səriyyə o gecə öldü. 7 yaşlı bacısı. Bir səhər oyandı, nəfəsi gəlmədi.

Anası “yəqin yuxulayır” dedi axşamacan. Axşam başa düşdülər ki, yuxu deyil, aclıqdı. Ölümdür.

Həsən o gündən sonra çörəyi dişləyə bilmirdi. Hər tikədə boğazında Səriyyənin adı ilişirdi.

Üçüncü gecə anası Həsənin yatağının yanına gəldi. Əlində köhnə qab vardı. O gecə bunu oğlunun əlinə verib dayı qapısına göndərdiyi həmin qab.

“Oğlum... səni qapıdan əliboş qaytaran mən oldum...” dedi.

“Mən getməliydim. Mən deməliydim acıq... Amma utandım oğlum. Qardaşımın arvadının üzünə baxa bilmədim. Səni göndərdim ki, rədd etsələr, günah məndə qalsın, sən uşaqsan.”

Həsən qalxdı, anasını qucaqladı. Yekə kişi idi, amma o qucaqda 14 yaşlı uşaq kimi ağladı. Ana da ona qoşuldu.

“Bağışlamaq nədi ana... Sən ac qalmayım deyə özünü öldürürdün.”

İllər keçdi. Müharibə bitdi. Həsən böyüdü, işlədi, ev-eşik sahibi oldu. Bir gün eşitdi ki, dayısıgil kasıblaşıb. Dayısı rəhmətə gedib, arvadı xəstə düşüb, evin qapısında borc yığılıb.

O gün Həsən maşına mindi. Arxa oturacaqda 2 kisə un, bir kisə şəkər, bir kisə düyü vardı. Əlində də pul olan zərf.

Qapını döydü.

Qapını açan qadın onu tanımadı əvvəl. 40 il keçmişdi. Sonra gözləri böyüdü: “Sən... sən Həsən deyilsən?”

Həsən heç nə demədi. Kisələri içəri qoydu, zərfi masanın üstünə qoydu.

Qadın ağlamağa başladı: “Həsən, o gecə... o gecə unumuz yox idi, vallah yox idi...”

Həsən başını tərpətdi. Səsi içində boğuldu:

“Bilirəm xala. Mən də o gecədən sonra heç vaxt ‘yoxdur’ demədim.”

Və çıxdı getdi. Heç nəyi üzə vurmadı. Heç intiqam almadı. Sadəcə o boşluğun yerini doldurdu.

İndi pensiya günü gələndə babam sevincək olmurdu. Sanki məhkəmə günü idi. Gedirdi, pulunu alırdı, un alırdı, borcunu ödəyirdi. 60 ildir ödəyir. Ödəyə bilmir.

Evdə nəvələr “Baba, niyə bu qədər un alırsan?” deyəndə o gülür. Acı-acı gülür.

“Yeyin, bala. Mən artıq doymuşam.”

Doymamışdı. Sadəcə qorxurdu. Qorxurdu ki, bir gecə yuxuda yenə o səhər gəlsin. Rəf boş olsun. Səriyyə “acam” desin, o isə cavab verə bilməsin.

Yara bağlanmamışdı. Bağlansa da, hər pensiya günü yenidən qanamaya başlayırdı.

Çünki adamı ən çox öldürən güllə deyil, “yoxdur” cavabıdır.

Və bəzən adamın içindəki ən dərin yara bağışlandığını deyil, bağışladığını bilməkdir.

İçi xatirə qəbiristanlığı olan adamlar çoxdur. Orada itənlərin adı bəlkə də yoxdur.

Amma səsi... qoxusu... soyuq gecəsi qalır.