Azərbaycanın ayrı-ayrı bölgələrinin ədəbi mühitində elə şəxsiyyətlər var ki, onların yaradıcılığını yalnız yazdıqları şeirlərin, kitabların sayı ilə ölçmək mümkün deyil. Belə sənətkarların fəaliyyəti doğulduqları və yaşadıqları məkanın ədəbi yaddaşı ilə qovuşur. Onlar bir tərəfdən söz yaradır, digər tərəfdən həmin sözün keçmişini araşdırır, ədəbi irsi qoruyur və gələcək nəsillərə ötürürlər. Sərraf Talıb məhz belə çoxşaxəli yaradıcılıq yolu keçmiş söz adamlarından biridir.

Sərraf Talıbın adı Lənkəran ədəbi mühiti ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. O, 4 sentyabr 1956-cı ildə Lənkəranın Şağlaser kəndində anadan olub. 2026-cı ildə onun 70 yaşı tamam olur. Bu yetmiş il sadəcə zaman ölçüsü deyil. Bu, sözə, mətbuata, poeziyaya, tərcüməyə, elmi araşdırmaya və doğma yurda həsr edilmiş böyük bir həyat yoludur.

Sərraf Talıbın həyat və yaradıcılıq yolunun əsas xüsusiyyətlərindən biri onun doğma torpağa sədaqətidir. Bəzən insan doğulduğu yerdən uzaqlaşdıqca özünü daha böyük ədəbi mühitlərdə təsdiqləmək istəyir. Sərraf Talıbın yolu isə bir qədər fərqlidir. O, Lənkəranı tərk etməyi deyil, doğma torpağında qalaraq həmin mühitin ədəbi imkanlarını genişləndirməyi seçib.

Lənkəran onun yaradıcılığında sadəcə coğrafi məkan deyil. Bu şəhər və bu bölgə onun üçün xatirə, uşaqlıq, insan, təbiət, tarix, folklor, ədəbiyyat və mənəviyyatın birləşdiyi böyük bir dünyadır.

Onun yaradıcılığına nəzər saldıqda görürük ki, Lənkəran Sərraf Talıb üçün həm mövzu, həm yaddaş, həm də mənəvi dayaqdır.

Sərraf Talıbın ədəbi fəaliyyətinin ilk mərhələlərindən biri jurnalistika ilə bağlıdır. O, jurnalistika təhsili alıb, müxtəlif illərdə radio və mətbuat sahəsində çalışıb. Lənkəran Radio Verilişləri Redaksiyasında fəaliyyəti, jurnalistika təcrübəsi və sonralar “Yaşıl çay” jurnalının redaktoru kimi işi onun sözlə münasibətini daha da möhkəmləndirib.

Jurnalist üçün söz yalnız bədii vasitə deyil, həm də məsuliyyətdir. Hadisəni düzgün çatdırmaq, insanı olduğu kimi təqdim etmək, cəmiyyətin problemlərinə münasibət bildirmək jurnalistin qarşısında xüsusi məsuliyyət qoyur. Sərraf Talıbın yaradıcılığında da bu jurnalist məsuliyyətinin izlərini görmək mümkündür.

Onun publisistik yazılarında insan taleyi, cəmiyyət, ekologiya, tarix, mənəviyyat və bölgənin problemləri diqqət mərkəzindədir.

Lakin Sərraf Talıbın yaradıcılıq portretini jurnalist sözü ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. O, ilk növbədə şairdir.

Onun poeziyasının maraqlı xüsusiyyətlərindən biri səmimiyyətdir. Şeirlərində süni pafosdan çox, yaşanmış hisslərin, düşüncələrin və müşahidələrin poetik ifadəsinə üstünlük verir. Bəzən bir insan taleyi, bəzən doğma yurdun mənzərəsi, bəzən dost itkisi, bəzən də həyatın mənası onun şeirinin başlanğıc nöqtəsinə çevrilir.

Sərraf Talıbın şeirlərində sevgi, ayrılıq, yaddaş, dostluq, insanın mənəvi dünyası, doğma yurd və həyat fəlsəfəsi bir-birindən ayrılmır.

Onun poetik dünyasında söz həm hissin ifadəsidir, həm də insanın özünü dərk etməsinin vasitəsidir.

Sərraf Talıbın ilk şeir kitabının 66 yaşında oxucuya təqdim olunması da maraqlı faktdır. “Bu yerin üstü də məni tanımır” adlı kitab 2022-ci ildə nəşr olunub. Kitabda müxtəlif illərdə yazılmış şeirlər və “Bu dünyaya gedən yol” adlı lirik poema yer alır.

Kitabın əsas leytmotivləri arasında dünyaya ictimai-fəlsəfi baxış, doğma yurd sevgisi, vətəndaşlıq duyğusu və saf sevgi hissləri dayanır.

Bu kitabın gec nəşr olunması Sərraf Talıbın poeziyaya gec başlaması demək deyil. Əksinə, onun şeirləri mətbuatda hələ ötən əsrin 80-ci illərindən görünməyə başlayıb. Sadəcə, kitab şəklində toplu təqdimat üçün uzun illər gözləyib.

Bu baxımdan “Bu yerin üstü də məni tanımır” həm bir kitab, həm də uzun illər ərzində formalaşmış poetik dünyanın yekunu kimi qiymətləndirilə bilər.

Onun erkən dövr yaradıcılığı haqqında danışarkən “Qaynaqçı qız” və “Lənkərandan bu dünyaya gedən yol” kimi şeirlərin adı xüsusi çəkilir. Ağamir Cavad Sərraf Talıbı hələ 1980-ci illərdən tanıdığını və həmin illərdə onu müasir şeiri duyan güclü gənc şairlərdən biri kimi qiymətləndirildiyini yazır.

Bu fakt Sərraf Talıbın poeziyaya sonradan təsadüfən gəlmədiyini göstərir. Onun şair kimi formalaşması uzun illərin müşahidəsi, mütaliəsi, jurnalistika fəaliyyəti və həyat təcrübəsi ilə bağlıdır.

Sərraf Talıb yaradıcılığının digər mühüm istiqaməti tərcüməçilikdir.

Onun “Sonuncu sağlıq” adlı tərcümələr kitabı dünya ədəbiyyatına marağının genişliyini göstərir. Burada müxtəlif ölkələrin və müxtəlif poetik məktəblərin nümayəndələrinin əsərləri Azərbaycan dilinə çevrilib.

Onun tərcümələri arasında Anna Axmatova, Boris Pasternak, İosif Brodski, Emili Dikinson, Tomas Eliot, Çarlz Bukovski, Ay Tsin, Aqata Kristi, Uilyam Folkner, Qabriel Qarsia Markes, Nodar Dumbadze, Çingiz Aytmatov, Tatyana Tolstaya və başqa müəlliflərin əsərləri var.

Tərcüməçilik sadəcə başqa dildə yazılmış mətni Azərbaycan dilinə çevirmək deyil. Tərcüməçi müəllifin fikrini, üslubunu, hissini, ritmini və ruhunu başqa dilin imkanları ilə yenidən yaratmalıdır. Nəriman Əbdülrəhmanlının Sərraf Talıbın tərcümələri haqqında yazdığı fikirlər də onun bu sahəyə ciddi və məsuliyyətli yanaşdığını göstərir.

Sərraf Talıbın yaradıcılığında tədqiqatçılıq xüsusi mərhələdir.

Onun “Ədəbi varislik zənciri: Lənkəran ədəbi mühiti Azərbaycan ədəbiyyatı kontekstində” adlı elmi və elmi-publisistik məqalələr toplusu 2026-cı ildə işıq üzü görüb. Bu kitab Sərraf Talıbın yalnız şair və tərcüməçi deyil, həm də ciddi araşdırmaçı olduğunu göstərir.

Kitabın əsas istiqamətləri filoloji-nəzəri araşdırmalar, folklor və etnoqrafiya, elmi-publisistik yazılardır.

Burada Natəvan və Lənkərandan olan qadın şairlər, Mirhaşım Müsafirin yaradıcılığı, Bəxtiyar Vahabzadənin vətəndaşlıq poeziyası, Seyid Əzim Şirvani, Üzeyir Hacıbəyli, Yaşar Rzayev, 20 Yanvar hadisələrinin region yazarlarının yaradıcılığında əksi, Mirzə İsmayıl Qasirdən müasir dövrə qədər Cənub bölgəsi yazarları və digər mövzular araşdırılır.

Bu kitabın əhəmiyyəti ondadır ki, Sərraf Talıb Lənkəran ədəbi mühitini Azərbaycan ədəbiyyatından təcrid olunmuş lokal hadisə kimi təqdim etmir.

Əksinə, o, bölgə ədəbiyyatını ümumazərbaycan ədəbi prosesinin tərkib hissəsi kimi araşdırır. Bu yanaşma olduqca vacibdir. Çünki bölgələrdə yaranan ədəbi nümunələrin öyrənilməməsi həmin ədəbi irsin zamanla unudulmasına gətirib çıxara bilər.

Sərraf Talıbın araşdırmaları isə bu baxımdan bir növ ədəbi yaddaş xidməti görür.

Onun tədqiqatlarında folklor və etnoqrafiya da mühüm yer tutur.

Azərbaycanın cənub-şərq bölgəsinin folklorunda şamanizm elementləri, Sım və Utey toponimləri, Sığon və ya Divəlonə, Bəlləbur qalası kimi mövzuların araşdırılması göstərir ki, Sərraf Talıb üçün ədəbiyyat yalnız kitab səhifələrində qalmır.

O, sözün arxasındakı tarixi, folklorik, etnoqrafik və mənəvi yaddaşı da axtarır. Bu isə onun tədqiqatçı dünyagörüşünü genişləndirir.

Sərraf Talıbın tədqiqatçılığının daha bir mühüm cəhəti klassik və müasir ədəbiyyat arasında əlaqə yaratmasıdır.

Məsələn, Mir Cəlalın “Bir gəncin manifesti” romanına təbiət təsvirləri baxımından yanaşması, Cəlil Məmmədquluzadənin “Anamın kitabı” əsərində Gülbahar obrazını milli dirçəliş kontekstində təhlil etməsi onun əsərlərə yalnız süjet baxımından deyil, bədii detal, obraz, dil və simvolika baxımından da yanaşdığını göstərir.

Bu xüsusiyyət onun ədəbi təhlilçi kimi imkanlarını göstərən mühüm cəhətlərdəndir.

Sərraf Talıbın yaradıcılığında insan amili də mühüm yer tutur.

Onun publisistik yazılarında müxtəlif insanların həyat yolu, cəmiyyət qarşısında xidmətləri, problemləri və mənəvi dünyası araşdırılır. O, insan haqqında yazarkən yalnız bioqrafik məlumat verməklə kifayətlənmir; həmin insanın cəmiyyət və zaman içindəki yerini müəyyənləşdirməyə çalışır.

Bu mənada onun publisistikası ilə poeziyası arasında daxili bağlılıq var: hər ikisinin mərkəzində insan və onun mənəvi dünyası dayanır.

Sərraf Talıbın 70 illik yubileyinə həsr olunmuş “Ömrün yeddi anı” avtobioqrafik poeması onun yaradıcılıq yoluna xüsusi işıq salır.

Şair burada yetmiş illik ömrünü yeddi mərhələyə bölərək uşaqlıq və yeniyetməlik illərindən, sözə olan marağından, Bakıdakı tələbəlik dövründən, jurnalist kimi fəaliyyətindən, 1990-cı ilin hadisələrindən, Lənkəran radiosundakı işindən, “Yaşıl çay” jurnalındakı fəaliyyətindən və AMEA-dakı elmi yaradıcılığından söz açır.

Əsərin maraqlı tərəfi onun səmimiyyətidir. Burada müəllif öz həyatına kənardan baxan bioqraf kimi deyil, yaşadığı hadisələri xatırlayan insan kimi yanaşır.

“Ömrün yeddi anı”nın mühüm tərəflərindən biri də ana obrazıdır.

Şair keçdiyi yolun arxasında anasının duasını, qayğısını və mənəvi himayəsini görür. Bu, Azərbaycan poeziyasındakı ana mövzusunun fərdi və səmimi ifadələrindən biridir.

Əsərin başlanğıcında uşaqlıq və sözə vurğunluq, sonrakı hissələrində isə həyatın müxtəlif sınaqları bir-birini tamamlayır. Beləliklə, poema yalnız avtobioqrafik əsər deyil, həm də bir ziyalının ömrünə hesabatı təsiri bağışlayır.

Sərraf Talıbın yaradıcılığında dostluq və itki mövzusu da xüsusi emosional yük daşıyır.

Onun mərhum həmkarı və dostu Ağaddin Babayevin xatirəsinə yazdığı elegiya bu baxımdan diqqət çəkir. Burada dost itkisi fərdi kədərdən çıxaraq insanın həyat qarşısında tənhalığına çevrilir.

Bu cür nümunələr göstərir ki, Sərraf Talıb üçün poeziya yalnız gözəl söz söyləmək vasitəsi deyil. Şeir həm də yaddaşı qorumaq, itirilmiş insanları yaşatmaq və duyğunu gələcəyə çatdırmaq vasitəsidir.

Son illərdə onun uşaqlar üçün də şeirlər yazması, xüsusilə əkiz nəvələri Əli və Əminəyə ithaf etdiyi şeirlər diqqət çəkir. Bu fakt onun poeziyasının yaş və mövzu baxımından genişliyini göstərir.

Beləliklə, Sərraf Talıbın yaradıcılıq dünyasında uşaqlıqdan qocalığa, sevgidən dostluğa, doğma yurddan dünya ədəbiyyatına, folklordan elmi araşdırmaya qədər geniş bir mənzərə yaranır.

Onun yaradıcılığında “söz” anlayışı ayrıca əhəmiyyət daşıyır.

Sərraf Talıb sözə sadəcə yazı materialı kimi baxmır. Söz onun üçün yaddaşdır, etirafdır, düşüncədir, sevincdir, kədərdir, tarixdir.

Bəlkə də buna görə onun yaradıcılıq fəaliyyətinin müxtəlif sahələri, şeir, jurnalistika, publisistika, tərcümə, tədqiqat və tənqid, bir-birindən ayrı görünmür.

Hamısının ortaq nöqtəsində sözə məsuliyyətli münasibət dayanır.

Sərraf Talıbın yaradıcılıq yolu haqqında danışarkən onun sakit və iddiasız sənətkar mövqeyini də qeyd etmək lazımdır.

Onun 70 illik yaradıcılıq yolu ilə bağlı yazılan məqalələrdə də bu xüsusiyyət xüsusi vurğulanır: o, böyük səs-küy yaratmadan, öz işi ilə məşğul olaraq, doğma mühitində sözünə və sənətinə sadiq qalıb.

Əslində, sənətkarın uzunömürlülüyünün əsas göstəricilərindən biri də budur. Zaman keçdikcə səs-küy azalır, amma yaxşı söz qalır.

Sərraf Talıbın Lənkəran ədəbi mühitində xidmətlərindən biri də ədəbi varislik məsələsinə xüsusi diqqət yetirməsidir.

O, özündən əvvəl yaşamış və yazmış müəllifləri, müasirlərini və gənc yazarları bir ədəbi zəncirin müxtəlif halqaları kimi görür.

Bu baxımdan onun “Ədəbi varislik zənciri” adlandırdığı anlayış təsadüfi deyil. O, keçmişlə bu günü birləşdirməyə, ədəbi yaddaşın qırılmasına imkan verməməyə çalışır.

Sərraf Talıbın şəxsiyyətini və yaradıcılığını bütöv şəkildə qiymətləndirəndə qarşımıza bir neçə istiqamətin qovuşduğu ziyalı obrazı çıxır:

Şair Sərraf Talıb insanın daxili dünyasını və doğma yurdun gözəlliyini sözə çevirir.

Jurnalist Sərraf Talıb cəmiyyətin hadisələrini və problemlərini izləyir.

Publisist Sərraf Talıb insan və zaman haqqında düşünür.

Tərcüməçi Sərraf Talıb dünya ədəbiyyatını Azərbaycan oxucusuna yaxınlaşdırır.

Tədqiqatçı Sərraf Talıb Lənkəranın və Cənub bölgəsinin ədəbi irsini araşdırır.

Tənqidçi Sərraf Talıb bədii əsərin mahiyyətinə nüfuz etməyə çalışır.

Bu istiqamətlərin hər biri onun yaradıcılıq portretinin ayrıca bir cizgisidir.

Sərraf Talıbın 70 illik yubileyi münasibətilə haqqında yazılanlar göstərir ki, o, bu yaşa yalnız illərin çoxluğu ilə deyil, yaradıcılıq məhsulu ilə gəlib. 70 yaşında da şeir yazır, tərcümələr edir, elmi və publisistik məqalələr hazırlayır, yeni kitablar üzərində çalışır.

Bu isə əsl ziyalı ömrünün ən gözəl göstəricilərindən biridir.

Çünki yaradıcılıq üçün yaş həddi yoxdur. İnsan yazmağa, düşünməyə, öyrənməyə və yaratmağa davam edirsə, deməli, onun mənəvi dünyasında həyat davam edir.

Sərraf Talıbın 70 illik həyat və yaradıcılıq yoluna nəzər saldıqda onu yalnız Lənkəranlı şair adlandırmaq kifayət etmir.

O, Lənkəranın ədəbi yaddaşını qoruyan şair, dünya ədəbiyyatını Azərbaycan oxucusuna çatdıran tərcüməçi, bölgənin söz və mədəniyyət xəzinəsini araşdıran tədqiqatçı, cəmiyyətin problemlərinə münasibət bildirən publisist, uzun illər mətbuat və radio sahəsində çalışan jurnalist, bədii nümunələri elmi baxımdan təhlil edən tənqidçidir.

Onun ən böyük üstünlüklərindən biri isə bütün bu fəaliyyətlərin mərkəzində insanı, sözü və doğma yurdu saxlamasıdır.

Sərraf Talıbın yaradıcılıq yolunu bir cümlə ilə ifadə etmək lazım gəlsə, belə demək olar:

O, ömrünü sözə, sözünü isə doğulduğu torpağın və insanın mənəvi dünyasına həsr edən ziyalıdır.

SƏRRAF TALIBA TƏNTƏNƏLİ AD GÜNÜ TƏBRİKİ

Əziz və dəyərli Sərraf Talıb!

Sizi 70 illik yubileyiniz və doğum gününüz münasibətilə ürəkdən, böyük hörmət və səmimi duyğularla təbrik edirəm!

Yetmiş il, insan ömrünün böyük bir mərhələsidir. Lakin sizin keçdiyiniz yetmiş il sadəcə təqvim səhifələrinin dəyişməsi deyil. Bu illər sözə, sənətə, ədəbiyyata, mətbuata, doğma Lənkərana və Azərbaycan mədəniyyətinə həsr olunmuş mənalı bir ömür yoludur.

Sizə möhkəm cansağlığı, uzun ömür, ailə səadəti, könül rahatlığı və yaradıcılıq enerjisi arzulayıram.

Qoy qələminiz heç vaxt yorulmasın, sözünüz heç vaxt tükənməsin. Qoy doğma Lənkəranın hər səhəri sizə yeni bir şeir, yeni bir fikir, yeni bir əsər üçün ilham gətirsin. Qoy araşdırdığınız ədəbi irs gələcək nəsillərə sizin zəhmətinizlə daha geniş və daha parlaq şəkildə çatdırılsın.

Sizin üçün arzu edirəm ki, qarşıdakı illər ömrünüzün ən məhsuldar, ən gözəl və ən işıqlı illəri olsun. Yazacağınız hər yeni əsər yaradıcılıq yolunuza yeni bir işıq əlavə etsin, hər yeni kitabınız ədəbi irsimizə yeni bir töhfə versin.

70 yaşınız mübarək olsun, əziz Sərraf Talıb!

Uca Allah sizə uzun və sağlam ömür, könül rahatlığı, ailənizlə birlikdə xoş və firavan günlər nəsib etsin. Qələminizə qüvvət, sözünüzə dəyər, yaradıcılığınıza uğur versin!

Yubileyiniz mübarək!

Doğum gününüz mübarək!

Sözünüz daim ucalarda, adınız daim ədəbiyyatda olsun!

 Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq. AJB, AYB-nin üzvü. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist

12.09.2026

Yığcam Göstər