Hər bir xalqın tarixi onun yaddaşı ilə yaşayır. Bu yaddaşı gələcək nəsillərə ötürən ən qüdrətli vasitələrdən biri isə mətbuatdır. Mətbuat təkcə xəbər yayan informasiya mənbəyi deyil, həm də xalqın mənəvi sərvətini, milli dəyərlərini, dilini, ədəbiyyatını, mədəniyyətini və ictimai düşüncəsini yaşadan böyük bir məktəbdir. Mətbuat xalqın aynası, zamanın salnaməsi, həqiqətin carçısı və maarifçiliyin daşıyıcısıdır. Buna görə də Azərbaycan xalqı hər il 22 iyul tarixini böyük ehtiramla Milli Mətbuat Günü kimi qeyd edir.

Bu əlamətdar günün tarixi 1875-ci il iyulun 22-nə gedib çıxır. Həmin gün böyük maarifçi, publisist və ziyalı Həsən bəy Zərdabi Azərbaycan dilində nəşr olunan ilk milli qəzet "Əkinçi"ni çap etdirdi. Bu hadisə yalnız bir qəzetin yaranması deyildi. Bu, milli oyanışın, maarifçiliyin və xalqın öz dilində düşünərək gələcəyə addımlamasının başlanğıcı idi.

"Əkinçi" qəzeti sadə xalqın anlayacağı dildə yazılırdı. Həsən bəy Zərdabi yaxşı bilirdi ki, xalqın tərəqqisi yalnız elm, təhsil və maarif yolu ilə mümkündür. Buna görə də qəzetdə kənd təsərrüfatı, elm, səhiyyə, təhsil, mədəniyyət, əxlaq, dil və ictimai həyatla bağlı yazılar dərc olunur, insanlar biliyə, zəhmətə və birlik ruhuna səslənirdi.

"Əkinçi" cəmi 56 nömrə çap olunsa da, onun yaratdığı məktəb əsrlərə bərabər oldu. Bu qəzet Azərbaycan milli mətbuatının möhkəm təməlini qoydu. Sonralar "Ziya", "Kəşkül", "Şərqi-Rus", "Molla Nəsrəddin", "Füyuzat", "İrşad", "Açıq Söz" və digər mətbuat orqanları həmin yolun layiqli davamçılarına çevrildilər.

Azərbaycan mətbuatının inkişafında Cəlil Məmmədquluzadə, Əli bəy Hüseynzadə, Üzeyir Hacıbəyli, Ömər Faiq Nemanzadə, Məmməd Əmin Rəsulzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu və digər görkəmli ziyalıların əvəzsiz xidmətləri olmuşdur. Onların qələmi xalqın düşüncəsini oyatmış, milli özünüdərki gücləndirmiş, azadlıq və tərəqqi ideyalarını yaymışdır.

Xüsusilə "Molla Nəsrəddin" jurnalı satiranın gücü ilə cəmiyyətin nöqsanlarını göstərmiş, savadsızlığa, fanatizmə və geriliyə qarşı mübarizə aparmışdır. Bu jurnal yalnız Azərbaycanda deyil, bütün Şərq aləmində böyük nüfuz qazanmışdır.

Mətbuat tarix boyu xalqın taleyinə biganə qalmamışdır. Müharibə illərində, çətin ictimai-siyasi dövrlərdə, müstəqillik uğrunda mübarizə zamanı jurnalistlər xalqın səsini dünyaya çatdırmış, həqiqət uğrunda qələmləri ilə mübarizə aparmışlar. Onların fəaliyyəti tariximizin qiymətli salnaməsinə çevrilmişdir.

Azərbaycan milli mətbuatı ana dilimizin qorunması və inkişafında da misilsiz xidmətlər göstərmişdir. Qəzet və jurnallar ədəbi dilimizin zənginləşməsinə, yeni terminlərin yaranmasına, düzgün yazı və nitq mədəniyyətinin formalaşmasına mühüm töhfələr vermişdir.

Mətbuat eyni zamanda ədəbiyyatın, elmin və incəsənətin inkişafına da böyük dəstək olmuşdur. Bir çox şair, yazıçı, alim və publisist öz ilk əsərlərini məhz qəzet və jurnallarda çap etdirərək oxuculara təqdim etmişlər. Beləliklə, mətbuat istedadların yetişdiyi böyük bir məktəbə çevrilmişdir.

Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının inkişafı mətbuatın fəaliyyət dairəsini daha da genişləndirmişdir. İnternet media, xəbər portalları, televiziya, radio və sosial media informasiyanın daha sürətlə yayılmasına imkan yaratmışdır. Lakin sürət həmişə məsuliyyətlə müşayiət olunmalıdır. Çünki jurnalist üçün ən böyük dəyər həqiqətdir.

Bu gün peşəkar jurnalistikanın əsas prinsipləri obyektivlik, qərəzsizlik, dəqiqlik, operativlik, vicdan və peşə etikasına sadiqlikdir. Jurnalist yalnız xəbəri çatdırmır, həm də faktları araşdırır, məlumatı yoxlayır və cəmiyyətin doğru informasiya almaq hüququnu qoruyur.

Qlobal informasiya məkanında dezinformasiya və saxta xəbərlərin artdığı bir dövrdə peşəkar mətbuatın rolu daha da yüksəlmişdir. Həqiqətə söykənən söz cəmiyyətin etimadını qazanır, yalan isə gec-tez ifşa olunur. Buna görə də vicdanlı qələm sahibi hər zaman həqiqətin tərəfində dayanmalıdır.

Mətbuat dövlətlə cəmiyyət arasında möhkəm körpü rolunu oynayır. O, insanların səsini aidiyyəti qurumlara çatdırır, ictimai problemləri gündəmə gətirir, şəffaflığın və hesabatlılığın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Sağlam media demokratik cəmiyyətin əsas dayaqlarından biridir.

Milli Mətbuat Günü təkcə jurnalistlərin peşə bayramı deyil. Bu gün söz azadlığının, maarifçiliyin, milli düşüncənin, ana dilinin və həqiqətə sədaqətin bayramıdır. Bu gün biz Həsən bəy Zərdabinin yandırdığı maarif çırağının bu gün də sönmədən işıq saçdığını bir daha görürük.

Qələm böyük məsuliyyətdir. Bir doğru yazı insanları düşündürə, cəmiyyəti inkişaf etdirə, milli birliyi möhkəmləndirə bilər. Eyni zamanda məsuliyyətsiz yazılmış bir məlumat cəmiyyətə zərər verə bilər. Buna görə də jurnalistin vicdanı onun ən böyük sərvətidir.

Azərbaycan milli mətbuatı 150 ilə yaxın şərəfli inkişaf yolu keçərək bütün sınaqlardan alnıaçıq çıxmışdır. O, xalqımızın milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasına, dövlətçilik ənənələrinin möhkəmlənməsinə, vətənpərvərlik ruhunun güclənməsinə və maarifçiliyin inkişafına böyük töhfələr vermişdir.

Milli Mətbuat Günü bizə xatırladır ki, həqiqətə xidmət edən qələm heç vaxt sınmır. Sözün gücü zaman keçdikcə daha da artır. Həsən bəy Zərdabinin başladığı müqəddəs yol bu gün minlərlə jurnalist, publisist və qələm sahibi tərəfindən ləyaqətlə davam etdirilir. Azərbaycan milli mətbuatı xalqımızın iftixarı, milli yaddaşımızın qoruyucusu və gələcəyə uzanan mənəvi körpüdür.

22 İyul – Milli Mətbuat Günü münasibətilə bütün jurnalistləri, redaktorları, publisistləri, yazıçıları və söz adamlarını ürəkdən təbrik edir, onlara möhkəm cansağlığı, tükənməz yaradıcılıq enerjisi, qələmlərinə qüvvət, sözlərinə həqiqət nuru arzulayırıq. Qoy Azərbaycan mətbuatı həmişə doğruluğun, ədalətin, milli birliyin və mənəvi dəyərlərin keşiyində dayansın, xalqımızın inkişafına və dövlətimizin qüdrətlənməsinə bundan sonra da layiqli xidmət göstərsin.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. AYB, AJB-nin üzvü

Yazar-publisist

22.07.2026