Bəzən insanı tanımaq üçün onun haqqında yazılmış bir neçə cümlə kifayət etmir. Onu tanımaq üçün doğulduğu torpağın nəfəsini duymaq, uşaqlığının keçdiyi yolların sükutuna qulaq asmaq, baxışlarında həmin torpağın hansı rəngdə yaşadığını görmək lazımdır. Çünki bəzi insanlar doğulduqları məkandan sadəcə bir ünvan kimi ayrılmırlar, həmin məkanı öz talelərində daşıyırlar. Leyla Məcidova da belə insanlardandır.

Onun doğulduğu Lənkəran adi bir coğrafi ad deyil. Xəzərin mavi nəfəsinin Talış dağlarının yaşıl ətəklərinə söykəndiyi, səhərin çay plantasiyalarının üzərinə gümüşü işıq səpdiyi, yağışın torpağa düşəndə belə bir tarix qoxusu gətirdiyi, qədim yolların və köhnə tikililərin öz yaddaşını qoruduğu bir diyardır Lənkəran. Burada təbiət özü bir kitabdır. Dağların qoynundan süzülən duman bir sirr, dənizin dalğası bir xatirə, çay yarpağının ətri isə bir uşaqlıq nəğməsidir.

Lənkəranın torpağı insan yetişdirir. Amma elə insanlar da var ki, sonradan həmin torpağın öz tarixini yaşadır, qoruyur və gələcək nəsillərə çatdırırlar.

Leyla Məcidovanın ömür yolu məhz bu mənada Lənkəranın yaddaş yolunun bir parçasıdır.

8 avqust 1976-cı ildə Lənkəran rayonunun Səpnəkəran kəndində dünyaya göz açan Leyla Məcidova uşaqlıqdan tarixlə nəfəs alan bir mühitin içində böyüyüb. Səpnəkəran yalnız onun doğum yeri deyil, həyatının başlanğıc nöqtəsi, dünyaya ilk baxışlarının ünvanı, gələcək elmi düşüncəsinin görünməz təməlidir.

Bəlkə də tarixə olan marağın ilk toxumları məhz həmin torpaqda, kənd həyatının sadəliyi içərisində, böyüklərin danışdığı keçmiş hekayələrində, qədimliyini qoruyan məkanların yaratdığı duyğularda cücərib.

İnsan hansı torpaqda doğulursa, çox vaxt onun ruhunda həmin torpağın bir rəngi qalır. Lənkəran Leyla xanımın taleyinə yaşıl rənglə yanaşı, yaddaşın rəngini də yazıb.

Leyla Macidovanın həyat yoluna nəzər salanda görünür ki, onun qarşısında təsadüfi seçilmiş bir peşə yox, illər boyu ardıcıl şəkildə qurulmuş bir elm yolu dayanır.

1993-cü ildə Şürük kənd orta məktəbini bitirdikdən sonra 1995-ci ildə Lənkəran Dövlət Universitetinin Tarix ixtisasına qəbul olunması onun gələcək fəaliyyət istiqamətini müəyyənləşdirdi.

Tələbəlik illərində universitetdə müxtəlif kafedralarda çalışması, 2000–2002-ci illərdə magistratura təhsili alması və Yeni və ən yeni tarix ixtisasını fərqlənmə diplomu ilə başa vurması onun elmə münasibətinin təsadüfi olmadığını göstərirdi.

2002-ci ildən Lənkəran Dövlət Universitetinin Tarix kafedrasında müəllim kimi fəaliyyətə başlaması ilə artıq tarix onun üçün yalnız öyrənilən fənn deyil, öyrədilən, araşdırılan və yaşadılan bir mənəvi missiyaya çevrildi.

Tarix müəllimi olmaq başqa şeydir, tarixçi olmaq başqa.

Müəllim keçmişi danışır. Tarixçi isə keçmişin niyə belə olduğunu soruşur.

Leyla Məcidovanın elmi fəaliyyətində bu sualçılıq ruhu özünü göstərir. Onun araşdırmaları XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Lənkəran qəzasının sosial-iqtisadi vəziyyəti kimi mühüm bir istiqamətə yönəldi.

Bu, sadəcə bir tarixi dövrün araşdırılması deyildi. Əslində, bu tədqiqat Lənkəranın dünəninə açılan elmi pəncərə idi.

Çünki bir şəhərin, bir bölgənin tarixini öyrənmək onun yalnız tarix kitablarında qalan hadisələrini sadalamaq deyil. İnsanların necə yaşadığını, hansı iqtisadi münasibətlər içərisində olduğunu, hansı sosial dəyişikliklərlə üzləşdiyini, zamanın onların həyatına necə təsir etdiyini araşdırmaqdır.

Leyla xanımın elmi fəaliyyəti məhz bu dərinlik axtarışından xəbər verir.

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alması, dosent kimi fəaliyyət göstərməsi, bir monoqrafiyanın və 40-dan artıq elmi məqalə və tezisin müəllifi olması onun elmi yaradıcılıq yolunun mühüm göstəricilərindəndir.

Amma insanın gördüyü işlərin sayı qədər onların arxasında dayanan məqsəd də əhəmiyyətlidir.

Leyla Məcidovanın elmi yaradıcılığında həmin məqsəd aydın görünür. Azərbaycanın, xüsusilə də Lənkəran və Cənub bölgəsinin tarixinin daha dərindən öyrənilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması.

Bu məqsəd onun fəaliyyətinin müxtəlif istiqamətlərini bir-birinə bağlayan görünməz bir xəttdir.

Sonralar bu xətt onu Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinə gətirdi.

Muzeyə rəhbərlik etmək adi inzibati vəzifə deyil. Muzeyin direktoru yalnız eksponatlara nəzarət edən şəxs deyil. O, bir növ xalq yaddaşının keşikçisidir.

Çünki muzeydəki hər bir əşyanın dili var.

Qədim bir qab keçmişin süfrəsindən danışır. Köhnə bir fotoşəkil bir nəslin üzünü göstərir. Sənəd bir dövrün siyasi və ictimai mənzərəsini açır. Əmək aləti insanların necə yaşadığını söyləyir. Tarixi bina isə bəzən yüz illərin susduğu yerdə danışmağa başlayır.

Leyla xanımın tarixçi kimi muzeyə rəhbərlik etməsi də bu baxımdan xüsusi məna daşıyır.

O, tarixə yalnız kitab səhifələrindən baxmır.

Tarixin əşyalar arasında necə nəfəs aldığını da görür.

Lənkəran Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyi bu baxımdan onun fəaliyyətində xüsusi yer tutur.

Lənkəranın zəngin keçmişini qoruyan bu məkan əslində şəhərin yaddaş kitabıdır.

Bir tərəfdə qədim Lənkəranın izləri, digər tərəfdə insanların həyatından qalan maddi nümunələr, başqa bir tərəfdə isə şəhərin müxtəlif dövrlərini əks etdirən sənədlər və eksponatlar...

Bütün bunlar bir həqiqəti xatırladır. Keçmişini itirən xalq gələcəyinin bir hissəsini də itirə bilər.

Ona görə tarixə xidmət edən insanların işi səssiz görünsə də, əslində çox böyük ictimai əhəmiyyət daşıyır.

Leyla Məcidovanın fəaliyyətində daha bir mühüm cəhət diqqəti çəkir, onun elmi maraqları Lənkəranın hüdudları ilə məhdudlaşmır.

Cənub bölgəsinin arxeoloji abidələrinin Azərbaycan tarixinin öyrənilməsində mənbə kimi araşdırılması istiqamətində doktorluq tədqiqatı aparması Azərbaycanın qədim tarixinin daha geniş müstəvidə öyrənilməsinə xidmət edən mühüm elmi istiqamətdir.

Arxeoloji abidələr torpağın yaddaşıdır.

Kitabların yazmadığını bəzən torpaq söyləyir.

İnsanların min illər əvvəl yaşadığı yerlər, istifadə etdiyi əşyalar, tikdiyi məkanlar, yaratdığı mədəniyyət nümunələri zamanın üstündən keçərək bu günə gəlib çıxır.

Tədqiqatçının vəzifəsi isə həmin səssiz dili oxumaqdır.

Leyla xanımın elmi axtarışlarının bu istiqamətə yönəlməsi onun tarixə baxışının miqyasını göstərir.

Lənkəranın tarixi haqqında danışarkən yalnız keçmişdən danışmaq mümkün deyil. Çünki bu şəhərdə keçmiş bu günün içində yaşayır.

Köhnə binalar, qədim küçələr, xalq sənətkarlığı, yerli adət-ənənələr, insanların yaddaşında qorunan xatirələr, bunların hər biri Lənkəranın böyük mənəvi xəzinəsinin parçalarıdır.

Bu xəzinənin qorunması isə yalnız dövlət qurumlarının deyil, ziyalıların da mənəvi məsuliyyətidir.

Leyla Məcidovanın fəaliyyəti məhz bu məsuliyyətin nümunələrindən biri kimi diqqəti cəlb edir.

Əsl ziyalı haqqında yazanda onun tutduğu vəzifələri sadalamaqla kifayətlənmək olmur.

Çünki vəzifə insanın hansı kresloda oturduğunu göstərir, ziyalılıq isə hansı iz buraxdığını.

Leyla Məcidovanın keçdiyi yol müəllimlikdən alimliyə, alimlikdən muzey rəhbərliyinə uzanan bir peşə xətti olmaqla yanaşı, elm, təhsil və mədəni irs arasında yaradılmış mənəvi körpüdür.

Bu körpünün bir tərəfində universitet auditoriyası, digər tərəfində muzey salonları, ortasında isə tarixə olan sevgi dayanır.

Onun haqqında danışarkən qadın alim obrazına da xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Çünki elm yalnız laboratoriyalarda, kitabxanalarda və arxivlərdə aparılan axtarış deyil. Elm həm də səbir, dözüm, məsuliyyət və illərlə davam edən zəhmət tələb edir.

Bir qadının ailə, cəmiyyət, pedaqoji fəaliyyət və elmi araşdırmalar arasında öz yolunu qurması asan məsələ deyil.

Leyla xanımın 50 illik həyat yolu göstərir ki, məqsədinə inanan insan üçün illər maneə deyil, təcrübəyə çevrilir.

Bu gün Leyla Məcidovanın qarşısında yeni bir mərhələ açılır.

50 yaş insan ömrünün sadəcə rəqəmlə ifadə olunan bir dayanacağı deyil.

Bu yaşa qədər toplanmış təcrübə, bilik və müşahidələr bundan sonrakı illərdə daha böyük elmi nəticələrə çevrilə bilər.

Xüsusilə doktorluq tədqiqatı istiqamətində aparılan araşdırmalar onun elmi yaradıcılığının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Bəlkə də ən gözəl əsərlər hələ qarşıdadır.

Bəlkə də Lənkəranın keçmişinə dair hələ açılmamış neçə-neçə səhifə onun qələmindən doğacaq.

Bəlkə də bu gün muzeydə qorunan bir eksponat sabah onun elmi araşdırmasında yeni bir tarix faktına çevriləcək.

Elm yolunun gözəlliyi də elə bundadır: hər cavab yeni bir sual doğurur.

Leyla Məcidovanın ömrünü Lənkərandan ayrı təsəvvür etmək çətindir.

Çünki o, Lənkəranın yalnız sakini deyil, onun tarixini araşdıran, qoruyan və danışan insanlardan biridir.

Lənkəran onun doğulduğu torpaqdır.

Amma zaman keçdikcə Lənkəran onun elmi yaradıcılığının da böyük mövzusuna çevrilib.

Bu, insanla doğma yurd arasındakı ən gözəl bağlılıq formalarından biridir.

İnsan torpaqda doğulur.

Bəziləri isə ömrünü həmin torpağın yaddaşına həsr edir.

Bu gün onun 50 illik yubileyini qeyd edərkən əslində yalnız bir insanın yaşının tamam olmasını qeyd etmirik.

Biz bir ziyalının keçdiyi yolun 50 ilini qeyd edirik.

Bir müəllimin tələbələrə verdiyi biliyi.

Bir alimin arxivlərdə keçirdiyi saatları.

Bir tədqiqatçının tarixin qaranlıq səhifələrinə saldığı işığı.

Bir muzey rəhbərinin qoruduğu yaddaşı.

Bir Lənkəran qızının doğma torpağına olan mənəvi borcunu.

Bütün bunlar bir insan ömrünün müxtəlif çalarlarıdır.

Leyla xanımın 50 illik yubileyi münasibətilə ən böyük arzum budur ki, bundan sonrakı ömür yolu əvvəlki illərin davamı olmaqla kifayətlənməsin, daha böyük elmi və mədəni uğurların başlanğıcına çevrilsin.

Qoy qələmi yorulmasın.

Qoy araşdırmaq həvəsi tükənməsin.

Qoy Lənkəranın tarixindən danışanda onun da adı həmin tarixin yaşadılmasına xidmət edən ziyalıların sırasında çəkilsin.

Qoy gələcək nəsillər bu gün qorunan tarixi irsə baxarkən yalnız keçmişi deyil, onu qoruyan insanların fədakarlığını da xatırlasınlar.

Əziz Leyla xanım!

Sizi 50 illik yubileyiniz münasibətilə ürəkdən təbrik edirəm.

Sizə möhkəm cansağlığı, uzun ömür, ailə səadəti, elmi yaradıcılığınızda yeni uğurlar, doktorluq tədqiqatınızda böyük nailiyyətlər və doğma Lənkəranın tarixinin öyrənilməsi və təbliği yolunda daha böyük imkanlar arzulayıram.

Sizin həyat yolunuzun ən gözəl tərəfi budur ki, doğulduğunuz torpağın tarixini araşdırmaqla əslində öz köklərinizə qayıdırsınız.

Lənkəranın səhərləri necə dənizdən günəş doğurursa, arzu edirəm ki, ömrünüzün bundan sonrakı səhərlərində də yeni ümidlər, yeni elmi kəşflər və yeni uğurlar doğsun.

50 yaşınız mübarək olsun!

Qoy Səpnəkəranda başlayan bu ömür yolu Lənkəranın tarixindən keçərək Azərbaycanın elm və mədəniyyət yaddaşında daha böyük izlərə çevrilsin.

Çünki bəzi insanlar tarix yazmırlar.

Onlar tarixin unudulmamasına səbəb olurlar.

Leyla Məcidovanın ən böyük xidmətlərindən biri də məhz budur.

Sevil Azadqızı

Filoloq. AJB, AYB-nin üzvü. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist

08.08.2026