BİR DƏ MƏN...

Heç nə yoxdu göz oxşayan, qəlb açan,

Bir sükutdu, bir kədərdi, bir də mən...

Güləcəkmi, heç bilmirəm qəlb haçan?

Bir süqutdu, bir qədərdi, bir də mən!..

Gah küçədi, gah cığırdı keçdiyim,

Gah enirdi, gah çıxırdı seçdiyim...

Həyat üçün ortadadı heçliyim,

Bir sübutdu, bir çəpərdi, bir də mən...

Tərgidibdi tay dolmağı buludum,

Ehtiyac yox, kipriyimi qurudum.

Allah ilə aramda son umudum,

Bir sevgidi, bir nəfərdi, bir də mən...

Şeirin bədii təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun "Bir də mən..." şeiri insanın daxili tənhalığını, hüzünlü ovqatını və tale ilə barışığını əks etdirən lirik bir nümunədir. Şeirin əsas mövzusu tənhalıq, kədər və insanın öz daxili dünyası ilə baş-başa qalmasıdır.

Müəllif real dünya ilə öz daxili aləmi arasında bir uçurum hiss edir. Ətrafda onu sevindirən heç nəyin olmadığını vurğulayaraq, həyatın çətin yollarında yalnız özünə və Allaha sığındığını ifadə edir.

Şeirin ideyası insanın hər cür çətinliyə və heçliyə baxmayaraq, inamını (son umudunu) itirməməsidir. Şair hisslərini oxucuya daha dərindən ötürmək üçün müxtəlif bədii vasitələrdən məharətlə istifadə etmişdir: "Bir sükutdu, bir kədərdi, bir də mən..." misrasında "bir" sözünün və xüsusən də şeirin ana xətti olan "bir də mən" ifadəsinin təkrarlanması tənhalıq hissini qabardır, ritmi gücləndirir. "Gah enirdi, gah çıxırdı", "Gah küçədi, gah cığırdı" ifadələri həyatın enişli-yoxuşlu yollarını, insanın daxili tərəddüdlərini və taleyin təzadlarını göstərir. "Tərgidibdi tay dolmağı buludum" misrasında buludun dolması insanın göz yaşlarına, daxili kədərinin pik nöqtəsinə işarədir.

Şair artıq ağlamağa ehtiyac duymadığını rəmzi dillə ifadə edir. Şeir klassik lirik janrdadır. Misralardakı ahəng, qafiyə quruluşu və fəlsəfi çalarlar bədbinliklə ümid arasında bir körpü yaradır. Son bənddəki "Allah ilə aramda son umudum" ifadəsi şeirə mistik və mənəvi bir ucalıq qataraq, əsəri ümidsizlikdən xilas edir

.07.08.2026

OLUN

Düyünü açılmır fikirlərimin,

Hörümçək toru tək çözülməz olub.

Sitəmi ağırdı çəkdiklərimin,

Sevməyən kəs üçün dözülməz olub...

Sarğısın dəyişib köhnə yaranın,

Hecasın sayıram ağın, qaranın...

Yolunda qaldığım dağın, aranın,

Duracaq nöqtəsi görünməz olub...

Eninə, boyuna paylanan günlər,

İndi yalvarışla haylanan günlər...

Gedənin gedibdi, ay qalan günlər,

Barı siz ömrümdən silinməz olun!

Şeirin bədii təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun "Olun" şeiri insan batininin dramını, zamanın amansız axarını və yaşantıların fəlsəfi yekununu poetik dillə ifadə edən dərin lirik bir əsərdir.

Şeirdə insan taleyinin enişli-yoxuşlu yolları fərdi duyğular müstəvisindən ümumbəşəri müstəviyə qaldırılır. Keçən ömür, zamanın sürəti, daxili tənhalıq və xatirələrlə baş-başa qalmış insanın mənəvi hesabatıdır. Şeirin ideyası insan nə qədər acı çəksə, dünya sınaqlarından keçsə də, yaşanmış hər an, hətta kədərli olsa belə, onun kimliyinin bir parçasıdır.

Müəllif keçmişin unudulmamasına, xatirələrin qorunmasına çağırır. Zamanın geriyə dönməzliyi, anlaşıla bilməmək ağrısı ("sevməyən kəs üçün dözülməz olub") və gələcəyin qeyri-müəyyənliyi şeirin əsas fəlsəfi problemidir. Şeir daxili monoloq formasındadır. Lirik qəhrəman zahiri aləmdən qapanaraq öz daxili dünyasına səyahət edir:

Birinci bənddə qəhrəmanın düşüncələrinin xaotik və çarəsiz vəziyyəti önə çıxır. O, fikirlərini nizama sala bilmir. Bu daxili gərginlik həm də ətrafdakı insanların sevgisizliyindən və soyuqluğundan qaynaqlanır.

İkinci bənddə qəhrəman artıq taleyi ilə barışır, lakin daxili təftişi dayandırmır. O, ömrünün ağını və qarasını hesablayır. "Yolunda qaldığı" hədəflərin, arzuların üfüqdə itməsi ümidsizlik yaratsa da, o, axtarışdan əl çəkmir.

Üçüncü bənddə isə zamana birbaşa xitab var. Getmiş günlərin arxasınca heyfislənmək yox, qalan günlərin dəyərini bilmək və onları ömür kitabından silməmək fəlsəfəsi qabardılır.

Müəllif hisslərin təsir gücünü artırmaq üçün zəngin bədii fəndlərdən istifadə edib: "Fikirlərimin hörümçək toru tək çözülməz olub" misrasında insan beynindəki dolaşıqlıq, çarəsizlik və daxili labirint hörümçək toruna bənzədilməklə canlandırılır. "Köhnə yaranın sarğısın dəyişmək" köhnə xatirələri, unudulmuş ağrıları yenidən vərəqləmək və onlarla üzləşmək prosesini bədiiləşdirir. "Yalvarışla haylanan günlər" isə zamanın insan iradəsindən asılı olmayaraq axıb getdiyini əks etdirir. "Ağın, qaranın" (xeyir və şər, sevinc və kədər) və "dağın, aranın" (həyatın enişi və yoxuşu, çətinliyi və rahatlığı) ifadələri dünya düzəninin ziddiyyətlərini göstərir. Çözülməz fikirlər, ağır sitəm, köhnə yara, paylanan günlər şeirin emosional fonunu gücləndirir.

Son bənddə "ay qalan günlər" xitabı və "Barı siz ömrümdən silinməz olun!" nidası şeirə həm yalvarış, həm də daxili bir üsyan ab-havası qatır. Şeir xalq poeziyası ənənələrinə uyğun olaraq 11 hecalı qoşma vəznində yazılıb. Bölgüsü (6+5) daxili ritmi və musiqililiyi təmin edir. Müəllif qəliz, süni ifadələrdən qaçıb. Dili olduqca sadə, anlaşıqlı və səmimidir. Məhz bu sadəlik şeirdəki kədərin oxucuya birbaşa keçməsini təmin edir. Əbülfət Mədətoğlunun bu əsəri sadəcə bir giley şeiri deyil.

Bu, insanın öz keçmişi ilə barışmaq, ağrılarını qəbul etmək və ömrün hər anına sahib çıxmaq cəhdidir. "Olun" rədifli bu poetik nümunə fəlsəfi dərinliyi və səmimi hissləri ilə müasir poeziyamızın uğurlu nümunələrindəndir.