İNSAN ÖMRÜNÜN ƏN BÖYÜK İMTAHANI SEVGİDİRİNSAN ÖMRÜNÜN ƏN BÖYÜK İMTAHANI SEVGİDİR

İnsan dünyaya göz açdığı ilk gündən etibarən müxtəlif sınaqlardan keçir. Bəzən həyat ona rahat yollar açır, bəzən isə qarşısına keçilməsi çətin olan maneələr çıxarır. İnsan müəyyən yaşa çatdıqca anlayır ki, həyatın ən ağır imtahanları nə məktəbdə verilən suallardır, nə də qarşılaşdığı maddi çətinliklər. İnsanı daxilən dəyişdirən, səbrini, sədaqətini, mərhəmətini və xarakterini sınayan ən böyük imtahanlardan biri sevgidir. Sevgi insanın həyatına daxil olduqda onun düşüncələrini, qərarlarını, arzularını və hətta dünyaya baxışını dəyişə bilir. Buna görə də “İnsan ömrünün ən imtahanı sevgidir” fikri insan həyatının dərin həqiqətlərindən birini ifadə edir.

İnsan çox şeyi öyrənə bilər. O, bilik qazana, peşə sahibi ola, müxtəlif uğurlar əldə edə bilər. Lakin sevgi qarşısında insanın əldə etdiyi bütün biliklər bəzən kifayət etmir. Çünki sevgi yalnız ağılın deyil, həm də qəlbin, vicdanın və xarakterin sınağıdır. İnsan sevdiyi zaman onun qarşısında seçimlər yaranır: bağışlamaq, yoxsa incimək, gözləmək, yoxsa vaz keçmək, anlayış göstərmək, yoxsa yalnız özünü düşünmək. Məhz bu seçimlər insanın həqiqi kimliyini üzə çıxarır.

Sevginin ən böyük xüsusiyyəti insanı özündən kənara çıxarmağı bacarmasıdır. Adi həyatda insan daha çox öz rahatlığını, öz istəyini və öz mənafeyini düşünür. Sevgi isə ona başqa bir insanın hisslərini də öz hissləri qədər əhəmiyyətli qəbul etməyi öyrədir. İnsan sevdiyi zaman qarşısındakının sevincinə sevinir, kədərinə kədərlənir, uğurunu öz uğuru kimi qəbul edir. Bu mənada sevgi insanın eqosuna qarşı verilən bir imtahandır.

Əgər insan sevdiyi şəxsin xoşbəxtliyi üçün öz rahatlığından müəyyən qədər keçə bilirsə, deməli, onun sevgisində fədakarlıq var. Lakin fədakarlıq özünü tamamilə unutmaq demək deyil. Əsl sevgi iki insanın bir-birinin həyatına hörmətlə yanaşmasını tələb edir. Sevən insan qarşısındakını özünə tabe etməyə deyil, onunla birlikdə böyüməyə çalışmalıdır.

Sevginin başqa bir imtahanı sədaqətdir. Bir insanı xoş günlərdə sevmək asandır. Əsas məsələ münasibətlər çətinləşəndə həmin sevgini qoruyub saxlaya bilməkdir. Həyatda elə anlar olur ki, insanlar bir-birini düzgün anlamır, fikir ayrılığı yaranır, inciklik baş verir. Belə məqamlarda insanın sevgisinin nə qədər həqiqi olduğu üzə çıxır.

Sədaqət yalnız fiziki olaraq yanında olmaq deyil. Sədaqət həm də qarşı tərəfin yoxluğunda onun haqqında hörmətlə danışmaq, etibarını qorumaq, verilən sözə sadiq qalmaqdır. İnsan sevginin məsuliyyətini dərk etmirsə, ən gözəl hissləri belə asanlıqla məhv edə bilər. Buna görə sevgi yalnız hiss deyil, həm də verilmiş mənəvi sözdür.

Sevgi insanı səbr etməyə də öyrədir. Hər münasibət daim eyni gözəllikdə davam etmir. İnsanların xarakterləri, düşüncələri və həyat təcrübələri fərqlidir. İki insanın bir-birini tam şəkildə anlaması üçün zaman lazımdır. Bəzən bir cümləni düzgün başa düşmək, bəzən bir susqunluğun səbəbini anlamaq, bəzən də qarşı tərəfə özünü ifadə etmək üçün imkan vermək lazımdır.

Səbir olmayan yerdə sevgi tez yorula bilər. Çünki insan qarşısındakından daim mükəmməllik gözləyirsə, ilk səhvdə məyus olur. Halbuki insan səhv edən varlıqdır. Sevginin gücü səhvləri görməməkdə deyil, səhv qarşısında düzgün mövqe seçməkdədir. Bəzən bağışlamaq sevgini xilas edir, bəzən isə insan özünə zərər verən münasibətdən uzaqlaşmağı bacarmalıdır. Deməli, sevgi həm qalmağı, həm də lazım gəldikdə getməyi öyrədən mürəkkəb bir imtahandır.

Əsl sevginin mühüm şərtlərindən biri hörmətdir. Hörmət olmayan yerdə sevginin uzun müddət yaşaması çətindir. İnsan qarşısındakı şəxsi sevdiyini deyə bilər, lakin onun fikirlərinə, seçimlərinə, sərhədlərinə və şəxsiyyətinə hörmət etmirsə, bu hiss sağlam münasibət yarada bilməz.

Sevgi heç vaxt sahib olmaq hüququ vermir. “Səni sevirəm” demək “sən mənimsən” demək deyil. İnsan sevdiyi şəxsin azadlığını qorumağı bacarmalıdır. Əsl sevgi qarşı tərəfin qanadlarını qırmır, əksinə, onun özünü daha yaxşı tanımasına və inkişaf etməsinə şərait yaradır. Buna görə də sevginin imtahanından keçmək üçün insan yalnız sevməyi deyil, hörmət etməyi də bacarmalıdır.

Sevgi insanın dürüstlüyünü də sınayır. Bəzən insan həqiqəti söyləməyin münasibəti korlayacağından qorxur. Lakin yalan üzərində qurulan münasibət uzun müddət davam edə bilməz. Çünki sevgi etimad üzərində qurulur, etimad isə həqiqət tələb edir.

İki insan bir-birinə qarşı açıq danışa bildikdə onların münasibəti daha möhkəm olur. İnsan öz qorxularını, narahatlıqlarını, arzularını və gözləntilərini gizlətmədən ifad edə bildikdə arada görünməz, lakin möhkəm bir bağ yaranır. Əksinə, gizli incikliklər və deyilməmiş sözlər zaman keçdikcə münasibətin içində böyüyən çatlara çevrilir.

Sevginin ən çətin tərəflərindən biri qarşılıqsızlıqdır. İnsan bəzən bütün qəlbi ilə sevir, lakin eyni hissi qarşı tərəfdən görmür. Bu vəziyyət insan üçün ağır mənəvi sınağa çevrilir. Çünki insanın qəlbi cavab gözləyir. Lakin hər sevgi qarşılıqlı olmur.

Qarşılıqsız sevgi insanı sındıra da bilər, yetkinləşdirə də bilər. İnsan anlayır ki, sevmək qarşı tərəfi məcbur etmək deyil. Heç kim öz hisslərinə görə günahlandırıla bilməz. Bəzən ən böyük sevgi həmin insanın seçimlərinə hörmət edib onun yolunu bağlamamaqdır. İnsan sevdiyi şəxsin xoşbəxtliyini öz arzularından üstün tuta bilirsə, bu, sevginin ən ağır, lakin ən uca imtahanlarından biridir.

Sevgi yalnız iki insan arasında yaranan hiss kimi qəbul edilməməlidir. Ana sevgisi, ata sevgisi, övlad sevgisi, dost sevgisi, insan sevgisi və vətənə bağlılıq da insan həyatının mühüm mənəvi dayaqlarıdır. Hər bir sevgi forması insanın qarşısına müxtəlif məsuliyyətlər qoyur.

Məsələn, valideyn sevgisi səbir və qayğı tələb edir. Dostluq etibar və sədaqət tələb edir. Övlad sevgisi məsuliyyət hissini gücləndirir. İnsan sevgisi isə mərhəmət və anlayış tələb edir. Deməli, sevgi insan həyatının yalnız bir sahəsində deyil, bütün mərhələlərində insanı sınağa çəkir.

Bəzən insanlar sevgini yalnız gözəl sözlər və romantik hisslərlə əlaqələndirirlər. Halbuki həqiqi sevgi gündəlik həyatın ən sadə davranışlarında özünü göstərir. Yorğun insanı dinləmək, xəstə olanın qayğısına qalmaq, çətin gündə dostunun yanında olmaq, yaşlı valideynə vaxt ayırmaq, uşağın sualına səbirlə cavab vermək, bunların hamısı sevginin real ifadələridir.

Sevgi böyük cümlələrdən çox, kiçik hərəkətlərdə görünür. İnsan “səni sevirəm” deməklə yanaşı, bunu davranışları ilə də sübut etməlidir. Əks halda sözlər mənasını itirir. Çünki sevginin həqiqiliyi ən çox insanın heç kimin görmədiyi anda etdiyi davranışlarda üzə çıxır.

İnsan ömründə ayrılıqlar da sevginin imtahanıdır. Bəzən insanlar bir-birindən uzaq düşür, yollar ayrılır, münasibətlər sona çatır. Ayrılıq sevginin mütləq mənasız olduğunu göstərmir. Bəzi insanlar həyatımıza qalmaq üçün deyil, bizə müəyyən həqiqətləri öyrətmək üçün daxil olurlar.

Ayrılıq insana itkinin dəyərini, zamanın əhəmiyyətini və insan münasibətlərinin kövrəkliyini başa salır. İnsan bəzən yanında olanın qiymətini yalnız onu itirdikdən sonra anlayır. Buna görə sevginin imtahanı yalnız sevdiyini qorumaq deyil, sahib olduğu insanın dəyərini vaxtında bilməkdir.

Sevgi insanın özünə münasibətini də dəyişir. Özünü sevməyən insan bəzən başqasından həddindən artıq təsdiq gözləyir. O, öz dəyərini qarşı tərəfin münasibəti ilə ölçməyə başlayır. Halbuki sağlam sevgi insanın öz şəxsiyyətini itirməsi üzərində qurula bilməz.

İnsan öz dəyərini bilməli, öz sərhədlərini qorumalı və özünü başqasının sevgisindən asılı vəziyyətə salmamalıdır. Özünü sevmək eqoizm deyil. Əksinə, insan özünə hörmət etdikdə başqasına da daha sağlam şəkildə hörmət göstərə bilir. Beləliklə, sevgi həm qarşı tərəfi, həm də özünü tanımaq imtahanına çevrilir.

Sevgi insanın zaman anlayışını da dəyişdirir. İnsan sevdiyi şəxslə keçirdiyi bir neçə dəqiqəni belə qiymətli hesab edə bilər. Əksinə, birlikdə yaşanan uzun illər diqqətsizlik və laqeydliklə keçirildikdə mənasızlaşa bilər. Buna görə münasibətlərdə əsas məsələ yalnız birlikdə nə qədər vaxt keçirmək deyil, həmin zamanın necə yaşanmasıdır.

İnsan sevdiklərinə vaxt ayırmalıdır. Çünki həyatın ən böyük itkilərindən biri geri qaytarılması mümkün olmayan zamandır. Hədiyyələr, pullar və maddi imkanlar müəyyən ölçüdə yenidən əldə edilə bilər, amma keçmiş zaman geri qayıtmır. Bu səbəbdən sevgi insana zamanı qiymətləndirməyi də öyrədir.

Sevginin qarşısında insanın qüruru da sınağa çəkilir. Bəzən insan haqlı olduğu halda ilk addımı atmaq istəmir. “Niyə mən üzr istəyim?”, “Niyə mən danışım?”, “Qoy əvvəl o gəlsin” düşüncəsi münasibətləri uzaqlaşdıra bilər. Halbuki bəzi hallarda münasibəti qorumaq üçün ilk addımı atmaq zəiflik deyil.

Əlbəttə, bu, insanın daim özünü günahkar hesab etməsi anlamına gəlmir. Lakin həqiqi sevgi bəzən insanı öz qürurunun sərt divarlarından çıxmağa məcbur edir. İnsan münasibətin daha dəyərli olduğunu anlayanda haqlı çıxmaq arzusundan daha üstün bir məqsəd seçir.

Sevginin ən mühüm sınaqlarından biri də dəyişməkdir. İnsanlar illər ərzində eyni qalmırlar. Onların arzuları, dünyagörüşləri, prioritetləri və xarakterləri dəyişə bilər. Münasibətin davam etməsi üçün insanlar bir-birinin bu dəyişikliklərini qəbul etməyi öyrənməlidirlər.

Sevgi qarşı tərəfi əvvəlki vəziyyətində saxlamaq cəhdi deyil. İnsan sevdiyi şəxsin inkişafına sevinməyi bacarmalıdır. Əgər biri dəyişir, digəri isə onun dəyişməsinə mane olmağa çalışırsa, münasibətdə gərginlik yaranır. Əsl sevgi isə dəyişiklik qarşısında anlayış göstərməyi və birlikdə yeni mərhələyə uyğunlaşmağı tələb edir.

Bəzən sevginin ən böyük sınağı məsafə olur. Uzaqlıq insanlara bir-birinin həqiqi dəyərini göstərir. Fiziki olaraq yan-yana olmamaq münasibəti çətinləşdirə bilər, lakin güvən və sədaqət varsa, məsafə sevgini mütləq məhv etmir.

Məsafə insanın şübhələrinə, qorxularına və səbirsizliyinə qarşı mübarizə aparmasını tələb edir. İnsan yalnız gördüyünə deyil, inandığına da güvənməyi öyrənir. Bu isə sevginin görünməyən, lakin çox mühüm tərəfidir.

İnsan həyatında sevginin imtahanından keçərkən bir həqiqəti də dərk edir: sevgi həmişə xoşbəxtlik demək deyil. Bəzən sevgi ağrı gətirir, bəzən insanı düşündürür, bəzən onu dəyişdirir. Lakin məhz bu ağrılar insanın daxilində müəyyən yetkinlik yarada bilər.

İnsan heç vaxt sevməsəydi, bəlkə də bağışlamağın, gözləməyin, darıxmağın, itirməyin və yenidən ayağa qalxmağın nə olduğunu bilməzdi. Sevgi insana öz daxilində bilmədiyi gücləri kəşf etdirir. Bu baxımdan sevginin ağrısı belə insanın həyat təcrübəsinin bir hissəsinə çevrilə bilər.

Lakin sevgi adı altında edilən hər davranışı qəbul etmək də düzgün deyil. Qısqanclıq, təhqir, təzyiq, alçaltma və zorakılıq sevgi deyil. İnsan bəzən “sevdiyim üçün belə edirəm” ifadəsi ilə yanlış davranışlara haqq qazandırır. Halbuki sevgi insanın ləyaqətini tapdalamamalıdır.

Əsl sevgi təhlükəsizlik, hörmət və etibar hissi yaratmalıdır. İnsan sevdiyi şəxsin yanında özünü daim qorxu içində hiss edirsə, orada sevginin sağlam formasından danışmaq çətindir. Buna görə sevginin imtahanından keçmək yalnız başqasını sevmək deyil, sevginin sərhədlərini də düzgün müəyyənləşdirməkdir.

Sevgi insanın mənəvi zənginliyini göstərən bir güzgüdür. İnsan sevdiyi zaman özündə olan yaxşı və pis xüsusiyyətlərlə qarşılaşır. Səbirsizdirsə, bunu görür. Qısqancdırsa, bunu anlayır. Bağışlamağı bacarmırsa, bu xüsusiyyət onun qarşısına çıxır. Eyni zamanda mərhəmətini, sədaqətini və fədakarlığını da kəşf edir.

Bu baxımdan sevgi insanı yalnız başqa bir insanla deyil, özü ilə də qarşılaşdırır. Bəlkə də sevginin ən çətin tərəfi budur: insan qarşısındakını tanımaq istəyərkən əslində özünü tanımağa başlayır.

Həyatda hər insan sevgidən öz payını alır. Kimsə böyük bir sevgi yaşayır, kimsə gecikmiş sevgiyə rast gəlir, kimsə qarşılıqsız sevir, kimsə isə illər sonra həqiqi sevginin nə olduğunu anlayır. Lakin bütün bu təcrübələrin ortaq cəhəti insanı dəyişdirməsidir.

Sevgi insanı daha diqqətli, daha həssas və daha məsuliyyətli edə bilər. Əlbəttə, hər kəs bu imtahandan eyni nəticə ilə çıxmır. Bəziləri sevgidən sonra daha mərhəmətli olur, bəziləri isə yaşadığı xəyal qırıqlığından sonra ürəyini hamıya bağlayır. Burada insanın seçimləri mühüm rol oynayır. Ağrı yaşamaq insanı mütləq pis etməməlidir; əksinə, həmin ağrıdan düzgün nəticə çıxarmaq mümkündür.

Sevginin əsl dəyəri onun insanı daha yaxşı bir varlığa çevirməsindədir. Əgər insan sevdikdən sonra daha anlayışlı, daha dürüst, daha səbirli və daha mərhəmətli olursa, deməli, sevgi öz mənəvi məqsədinə çatır. Əgər insan sevgini bəhanə edərək qarşısındakını məhdudlaşdırır, incidir və öz iradəsinə tabe etməyə çalışırsa, burada sevginin mahiyyəti artıq təhrif olunur.

Deməli, sevginin böyüklüyünü onun yaratdığı hisslərin gücü ilə deyil, insanın davranışlarında yaratdığı gözəlliklə ölçmək lazımdır. Çünki həqiqi sevgi insanı yalnız xoşbəxt etmir, həm də onu yaxşılaşdırır.

Nəticə olaraq demək olar ki, insan ömrünün ən mühüm və ən çətin imtahanlarından biri sevgidir. Çünki sevgi insanın yalnız qəlbini deyil, xarakterini, vicdanını, səbrini, sədaqətini, dürüstlüyünü və mənəvi gücünü sınağa çəkir. İnsan sevəndə qarşısında saysız-hesabsız seçimlər yaranır: özünü düşünmək, yoxsa qarşısındakını da anlamaq; qürura qapılmaq, yoxsa münasibəti qorumaq; incikliyi böyütmək, yoxsa bağışlamaq; sahib olmaq, yoxsa azadlığa hörmət etmək; çətinlikdən qaçmaq, yoxsa məsuliyyət daşımaq.

Sevgi insanın həyatına gələn sadə bir hiss deyil. O, insanın daxilində yeni bir dünya yaradır. İnsan sevdikcə həyatın yalnız öz ətrafında fırlanmadığını anlayır. Başqa bir insanın sevincinin onun üçün də əhəmiyyət daşıdığını, bir sözün insanı xoşbəxt və ya kədərli edə bildiyini, bir etibarın illərlə qorunmalı olduğunu dərk edir. Buna görə sevgi insanı böyüdən, ona həyatın görünməyən tərəflərini göstərən böyük bir məktəbdir.

Ən böyük sevgi imtahanı isə münasibətin yalnız xoş günlərində deyil, çətin anlarında verilir. İnsan qarşısındakı şəxs zəif olduğu zaman onu alçaltmırsa, səhv etdiyi zaman onu dinləyirsə, uğur qazandığı zaman ona paxıllıq etmirsə, uzaqda olduğu zaman sədaqətini qoruyursa, ayrılıq zamanı belə nifrətə çevrilmirsə, deməli, sevginin əsas dərslərindən birini öyrənib.

Həqiqi sevgi insanın azadlığını əlindən almır, onu özündən uzaqlaşdırmır, əksinə, daha yaxşı insan olmağa sövq edir. O, insanı başqasının həyatına işıq salmağa çağırır. Bəzən bu işıq bir xoş söz, bəzən səssiz dəstək, bəzən bağışlamaq, bəzən də sadəcə yanında olmaqdır.

İnsan ömrü bir gün sona çatır, lakin sevginin yaratdığı izlər uzun müddət yaşayır. İnsanların bir-birinə göstərdiyi mərhəmət, sədaqət və yaxşılıq xatirələrdə qalır. Bəlkə də buna görə həyatın sonunda insanın qazandığı maddi sərvətdən daha çox, kimləri sevdiyi və kimlərin həyatına yaxşılıq gətirdiyi əhəmiyyət daşıyır.

Sevgi insan ömrünün ən çətin imtahanıdır, çünki bu imtahanda sualları həyat verir, cavabları isə insan öz davranışları ilə yazır. Bu imtahandan keçmək üçün yalnız sevmək kifayət etmir; sevdiyini qorumaq, ona hörmət etmək, güvənmək, bağışlamaq, anlayış göstərmək və ən əsası, sevginin içində insanlığını itirməmək lazımdır.

 Sevil Azadqızı

01.09.202