İ

İnsan dünyaya göz açdığı andan etibarən axtarış içində yaşayır. Bu axtarış bəzən xoşbəxtlik, bəzən həqiqət, bəzən də özünü tanımaq arzusu kimi meydana çıxır. Hər bir insan ömrü boyu "Mən kiməm?", "Nə üçün yaşayıram?", "Bu dünyadakı yerim nədir?" suallarına cavab axtarır. Bu sualların cavabını tapmaq isə yalnız ağlın və biliyin deyil, həm də qəlbin işidir. Qəlbi işıqlandıran, insanı öz daxilinə aparan və ona özünü tanıdan ən böyük mənəvi qüvvə sevgidir.

Sevgi insan həyatının mənası, ruhun işığı, mənəviyyatın dayağıdır. Sevgi olmayan yerdə insan yaşayır, lakin tam mənada ömür sürmür. Çünki insanın daxilindəki gözəlliklər yalnız sevgi vasitəsilə üzə çıxır. İnsan sevdikcə daha mərhəmətli, daha anlayışlı, daha səbirli və daha fədakar olur. O, özünü yenidən kəşf etməyə başlayır.

Qədim yunan filosofu Sokrat demişdir: "Özünü tanı." Bu qısa, lakin dərin mənalı fikir əsrlər boyu insanlığın mənəvi yolunu işıqlandırmışdır. Özünü tanımaq yalnız insanın güclü və zəif tərəflərini bilməsi deyil. Bu, həm də öz vicdanını, hisslərini, arzularını, qorxularını və mənəvi imkanlarını dərk etməsidir.

İnsan çox vaxt özünü gündəlik həyatın qayğıları içərisində itirir. O, başqalarını tanımağa çalışır, lakin öz daxilinə nəzər salmağı unudur. Məhz sevgi insanı öz daxilinə qaytarır. İnsan sevərkən anlayır ki, onun qəlbində nə qədər böyük mərhəmət, nə qədər dərin sədaqət və nə qədər sonsuz fədakarlıq hissi yaşayırmış.

Azərbaycanın dahi şairi Nizami Gəncəvi öz əsərlərində sevgini insanı kamilləşdirən və mənən yüksəldən qüvvə kimi təqdim etmişdir. Onun qəhrəmanları məhz sevgi vasitəsilə özlərini tanıyır, mənəvi yetkinliyə doğru yüksəlir və həyatın həqiqi mənasını dərk edirlər. Nizaminin əsərlərində sevgi yalnız iki insan arasındakı hiss deyil, həm də insanın özünü, dünyanı və mənəvi həqiqəti anlamaq yoludur.

Sevgi insanın qəlbindəki gizli imkanları oyadır. İnsan bəzən özünün necə böyük səbir sahibi olduğunu yalnız sevdiyi zaman anlayır. Bəzən isə nə qədər kövrək, həssas və qayğıkeş olduğunu məhz sevgi sayəsində dərk edir. Deməli, sevgi insanı başqasına deyil, ilk növbədə özünə yaxınlaşdırır.

Böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzuli yazırdı:

"Eşq imiş hər nə var aləmdə, elm bir qeylü-qal imiş ancaq."

Bu misralarda sevginin və eşqin insan həyatındakı əvəzsiz yeri ifadə olunmuşdur. Füzuli üçün eşq kainatın hərəkətverici qüvvəsidir. İnsanın ruhunu yaşadan, onu kamilləşdirən və mənalandıran da məhz eşqdir.

Sevən insan daha diqqətli olur. O, bir insanın sevincinə sevinməyi, kədərinə şərik olmağı, dərdini anlamağı öyrənir. Sevgi insana başqasının varlığını öz varlığı qədər qiymətli görməyi öyrədir. Beləcə, insan öz "mən"indən çıxaraq daha böyük bir mənəvi aləmə daxil olur.

Rus yazıçısı və mütəfəkkiri Lev Tolstoy yazırdı: "Sevginin olduğu yerdə Allah var." Bu fikir sevginin ilahi mahiyyətini göstərir. Həqiqi sevgi insanı pislikdən uzaqlaşdırır, xeyirxahlığa və mərhəmətə yönəldir. Sevən insan daha az kin saxlayır, daha çox bağışlayır, daha çox anlayır və daha çox paylaşır.

İnsan yalnız özünü düşünəndə dar çərçivədə yaşayır. Lakin sevgi onun qəlbinin sərhədlərini genişləndirir. O, anasını sevərkən mərhəməti, atasını sevərkən güvəni, övladını sevərkən fədakarlığı, dostunu sevərkən sədaqəti, vətənini sevərkən məsuliyyəti və mənəvi borcu öyrənir.

Beləliklə, sevginin hər bir növü insanı özünün yeni bir tərəfi ilə tanış edir.

Sevgi həm də insanı dəyişdirən qüdrətli bir məktəbdir. İnsan sevəndən sonra əvvəlki insan olaraq qalmır. O, həyata, insanlara və özünə başqa gözlə baxmağa başlayır. Dünyanın gözəlliklərini daha dərindən duyur, insanların ağrılarını daha yaxşı anlayır.

Bəzən bir insanın həyatında illərlə oxuduğu kitabların verə bilmədiyi dərsi bir sevgi hissi verir. Çünki sevgi insanı düşünməyə, gözləməyə, bağışlamağa, dözməyə və ən əsası, öz vicdanının səsini dinləməyə məcbur edir.

İnsan özünü dərk etdikcə kamilləşir, kamilləşdikcə isə sevməyi öyrənir. Sevgi ilə özünüdərk arasında qırılmaz bir bağ vardır. Onlar bir-birini tamamlayan və bir-birini zənginləşdirən mənəvi həqiqətlərdir.

Beləliklə, sevgi insan həyatının ən böyük mənəvi sərvəti, özünü dərk etməyin isə ən ali mərhələsidir. İnsan sevdikcə qəlbinin genişliyini, ruhunun gözəlliyini, mərhəmətinin və fədakarlığının böyüklüyünü kəşf edir. Sevgi insanı yalnız başqalarına yaxınlaşdırmır, onu öz həqiqi mahiyyətinə də yaxınlaşdırır.

Özünü dərk etmək insanın daxilində gizlənən işığı görməsi, mənəvi imkanlarını tanıması və həyatının mənasını anlamasıdır. Bu yolda ən etibarlı bələdçi isə sevgidir. Çünki sevgi insanı daha mərhəmətli, daha səbirli, daha xeyirxah və daha kamil edir.

İnsan özünü yalnız güzgüdə deyil, sevdiyi insanların gözlərində, onlara etdiyi yaxşılıqlarda, çəkdiyi fədakarlıqlarda və yaşatdığı məhəbbətdə tanıyır. Buna görə də demək olar ki, sevgi insanın özünü tapdığı, özünü tanıdığı və özünü dərk etdiyi ən nurlu, ən müqəddəs və ən mənalı həyat məktəbidir.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. AYB, AJB,TYB-nin üzvü

Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist

28.06.2026