Son günlər Mədəniyyət Nazirliyinin elan etdiyi “Öz yazarını seç” müsabiqəsinin nəticələri ilə bağlı bəzi yazarların irəli sürdüyü ittihamlar gündəmi zəbt edib. Məni yaxından-uzaqdan tanıyanlar yaxşı bilirlər ki, mən hər zaman haqqın və ədalətin yanında olmuş, həqiqəti açıq və birbaşa söyləməkdən çəkinməmişəm.

Müəlliflik hüquqlarına şübhə yaratmaq, yaradıcı şəxsin nüfuzuna xələl gətirmək və əsassız ittihamlar irəli sürmək həm mənəvi, həm də hüquqi müstəvidə cavablandırılmalı olan məsələlərdir.

Azərbaycan Respublikasının Mülki Məclləsinə əsasən, şəxs onun şərəfini, ləyaqətini və ya işgüzar nüfuzunu ləkələyən, gerçəkliyə uyğun olmayan məlumatların təkzib olunmasını məhkəmə qaydasında tələb edə bilər. Bu halda qarşı tərəf iddiasını (kitabları başqasının yazdığını) rəsmi sübutlarla əsaslandırmalıdır. Sübut edə bilmədiyi təqdirdə təkzib verməli və mənəvi zərərə görə kompensasiya ödəməlidir.

Əgər ittihamlar kütləvi informasiya vasitələrində və ya sosial şəbəkələrdə qəsdən yalan olduğunu bilə-bilə yayılıbsa, bu, Cinayət Məclləsinin müvafiq maddələri (Böhtan) ilə hüquqi məsuliyyət yarada bilər.

Bir ədəbiyyat adamının digərini tanımadığını iddia etməsi subyektiv yanaşmadır və bu, digər tərəfin yazıçı statusunu azaltmır. Bu növ bəyanatlara ən yaxşı cavab soyuqqanlılıq nümayiş etdirmək, polemikalara girməmək və yaradıcılıq fəaliyyətini daha aktiv şəkildə davam etdirməkdir.

Ədəbi tənqidçi Əsəd Cahangirin və uşaq yazıçısı Zahid Xəlilin səsləndirdiyi iddialar yaradıcılıq müstəvisindən daha çox, şəxsi polemika və ədəbi rəqabət kontekstində dəyərləndirilə bilər. Ədəbiyyatşünaslıq və obyektiv tənqid açısından bu bəyanatların fərqli tərəfləri var. Ədəbi tənqiddə və ya hüquqda hər hansı bir müəllifə qarşı "mətnlər ona aid deyil" ittihamı irəli sürülürsə, bu, ciddi faktoloji əsaslara məsələn, plagiat faktına, yazı üslubunun kəskin fərqlənməsinə və ya şahid ifadələrinə əsaslanmalıdır. Heç bir maddi sübut olmadan irəli sürülən bu iddia, peşəkar tənqidi rəydən ziyadə, şəxsi nüfuzdan salma cəhdi (qarayaxma) təsirini bağışlayır.

Peşəkar ədəbi tənqid mətnin strukturunu, ideyasını, bədii dilini hədəf almalıdır, müəllifin şəxsiyyətini və ya onun müəlliflik hüququnu əsassız şəkildə şübhə altına almamalıdır.

Bir yazıçının digərini tanımadığını deməsi ədəbi mühitdə tez-tez rast gəlinən bir üsuldur və adətən qarşı tərəfin əhəmiyyətini azaltmaq (marginallaşdırmaq) məqsədi daşıyır. Müasir rəqəmsal dövrdə, sosial şəbəkələrdə və kitab bazarında kifayət qədər aktiv olan, üstəlik rəsmi dövlət müsabiqəsində qalib gələn bir müəllifi ədəbi mühitin tanınmış simasının "tanımaması" obyektiv reallıq deyil, subyektiv münasibəti əks etdirir.

İkinci yerin sahibinin birinci yer haqqında bu cür rəy verməsi, müsabiqənin yekun qərarına qarşı gizli bir etiraz və ya məğlubiyyətin gətirdiyi emosional reaksiya kimi də yozula bilər.

Bu iddialar bədii-estetik dəyər daşımır və ədəbiyyatın inkişafına xidmət etmir. Nazirliyin elan etdiyi rəsmi müsabiqənin nəticələrindən sonra yaranan bu dalğa, Azərbaycan ədəbi mühitində qruplaşmaların və fərdi ambisiyaların hələ də yaradıcılıq meyarlarından öndə gəldiyini göstərən növbəti bir nümunədir.

Bu müsabiqə münsif heyətinin bədii meyarlarla qiymətləndirdiyi bir yarışma deyil, "Ən çox oxunan milli müəllif" adını müəyyən edən xalq səsverməsidir. Əsəd Cahangirin "kitabları başqası yazır" bəyanatı onlayn platformada real insanların verdiyi səslərin sayına təsir edə bilməz.

İttiham yazıçının mətnlərindən daha çox, onun geniş oxucu və sosial şəbəkə kütləsinə malik olmasına və bu kütlənin səsvermədə aktivliyinə qarşı yönəlmiş qısqanclıq reaksiyası təsiri bağışlayır.

Zahid Xəlilin Kəramət Böyükçölü "tanımaması" sadəcə klassik ədəbi mühitlə müasir, rəqəmsal oxucu auditoriyası arasındakı qopuqluğu göstərir. Onlayn səsvermədə münsiflər deyil, sosial şəbəkədə aktiv olan gənc və geniş oxucu kütləsi qərar verir.

Mədəniyyət Nazirliyi bu layihə ilə məhz cəmiyyətin, oxucunun hazırda kimi oxuduğunu və dəstəklədiyini ölçmək istəyib. Əgər onlayn səsvermədə Kəramət Böyükçöl birinci olubsa, bu, onun ədəbi mühitdəki statusundan asılı olmayaraq, hazırda rəqəmsal olaraq ən çox səs toplaya bilən və dəstəklənən yazar olduğunu təsdiqləyir.

İddia müəlliflərinə xatırladıram ki, bu yarışmada hər hansı subyektiv münsif rəyi rol oynamayıb. Narazılıq rəsmi qurumlara və ya qalibə deyil, birbaşa səs verən minlərlə oxucuya qarşı hörmətsizlikdir.

"Texniki şəffaflıq bəyanatı": "Saxtakarlıq" və ya "ədalətsizlik" iddialarına qarşı platformanın rəqəmsal İP müdafiəsi, səsvermə təhlükəsizliyinə kimin şübhəsi ola bilər?! Sistem hər kəsə bərabər şərait yaradıb və hər bir namizəd öz oxucu kütləsini onlayn səfərbər etmək hüququna malik olub.

Zahid Xəlil və Əsəd Cahangirə vizual olaraq yalnız kağız kitablara və dar ədəbi dərnəklərə qapanmağın keçmişdə qaldığı, müasir dövrdə oxucu ilə birbaşa (onlayn) təmas quran yazarların önə çıxdığı reallıqla hesablaşmalı olduğunu bildirmək istəyirəm.

Kəramət Böyükçölün elə özünün verdiyi "Camaat elə bilirdi, siz həyatda yoxsunuz, sağ olduğunuzu indi bildilər" reaksiyası da məhz bu onlayn səsvermə sayəsində klassik və fəaliyyətsiz yazarların yenidən gündəmə gəlməsinə ironik bir işarədir..