İnsanın həyat yolunda qarşılaşdığı ən böyük sınaqlardan biri ədalət və haqq anlayışıdır. Bu anlayışlar bəşəri dəyərlərin və ilahi düzənin mərkəzində dayanır. Bütün peyğəmbərlər, müqəddəs kitablar və müdriklərin çağırışı bir nöqtədə birləşir: haqqı qorumaq, ədaləti bərqərar etmək və zülmə qarşı susmamaq. Haqq insanın mənəvi dirəyi, ruhunun dayağı, vicdanının səsi, ilahi nizamın əsasıdır. Bu dəyərlər olmadan nə cəmiyyətin, nə fərdin, nə də bəşəriyyətin sabitliyi mümkündür. Amma dünya həyatının bir qanunu var – burada hər şey bərabər paylanmaz. Dünyada bəzən haqsızlıq, ədalətsizlik, yalan və zülm üstünlük təşkil edirmiş kimi görünür. Haqqın səsi bəzən boğulur, zülmün səsi isə daha ucadan gəlir. Lakin bu, yalnız zamanın və məkana bağlı dünyanın müvəqqəti görüntüsüdür.

Bu dünya, sınaq dünyasıdır. Burada Allah insanı həm nemətlə, həm də məhrumiyyətlə, həm var-dövlətlə, həm yoxsulluqla, həm sevinc, həm də iztirabla sınağa çəkir. Haqqı tapdalayan, başqasının haqqına girən, yalan danışan, rüşvət alan və ya zülm edənlər bir müddətlik xoşbəxt görünə bilərlər. Amma bu, yalnız görünüşdür. Həqiqətdə isə onlar öz axirətlərini yandıran bir odun içindədirlər. Dünyada haqsızlığa uğrayan, amma səbr edən, ədalətə sadiq qalan, haqqın yolunda dözən insan isə zahirən zərər görür, amma batinən ucalır. Çünki Allahın tərəzisi dünyada gec çəkilər, amma axirətdə mütləq çəkilər.

Dünyadakı ədalət insan əlləriylə qurulub, insan məntiqi ilə idarə olunur. Ona görə də bəzən tərəzilər əyilir, şahidlər yalan danışır, hakimlər satılır, vicdanlar susur. Amma axirətin tərəzisi insanın deyil, Allahın hökmüylə işləyir. O tərəzidə nə vəzifə, nə sərvət, nə də nüfuz işləyir. O tərəzidə yalnız əməl, niyyət və vicdan çəkilir. Kiminsə haqqını yeyən, kiminsə göz yaşına səbəb olan, kiminsə duasını qıran, amma sonra unudan insan bilməlidir ki, Allah unutmaz. “Allah ədalət sahibidir” — bu, Qurani-Kərimin, Tövratın, İncildəki və bütün ilahi kitabların dəyişməz həqiqətidir.

Haqqın tərəzisi axirətdə əyilməz, çünki o tərəzinin sahibinin gözüylə heç bir şeydən pərdə çəkilməz. Dünyada gizlədilən hər sirr, örtülən hər günah, bağlanan hər yalan o tərəzidə açıq görünəcək. “Kim zərrə qədər yaxşılıq etsə, onun mükafatını görəcək, kim zərrə qədər pislik etsə, onun cəzasını görəcək.” (Zilzal surəsi, 7-8). Bu ayə haqqın tərəzisinin mütləqliyini bildirən ən kəskin ifadədir. Deməli, dünyada bir damla suyla bir susuzu doyuran insanın əməli də çəkiləcək, bir kəlməylə birini incitmiş insanın sözü də.

Haqq anlayışı təkcə dini deyil, həm də mənəvi, fəlsəfi və ictimai bir dəyərdir. Tarix boyu ədalət və haqq üzərində qurulan cəmiyyətlər yüksəlib, zülm və haqsızlıq üzərində qurulanlar isə dağılmışdır. Hər bir dövlətin, hər bir rəhbərin, hər bir insanın taleyi haqqla münasibətinə bağlıdır. Kim haqqın tərəfindədirsə, Allahın himayəsindədir; kim haqqı tapdalayırsa, öz məhvinə doğru gedir. Bu, kainatın dəyişməz qanunudur. Çünki kainatın özü haqq üzərində yaradılıb. Günəşin doğması, suyun axması, ağacın bar verməsi belə bir haqq düzəninin təzahürüdür. İnsan bu düzəni pozanda, təbiət də, cəmiyyət də, vicdan da pozulur.

Dünyanın tərəzisi, maddi tərəzidir, amma axirətin tərəzisi, ilahi tərəzidir. Dünyada insan öz əməllərini gizlədə bilər, amma o tərəzidə heç bir şey gizli qalmaz. Orada nə şahid saxtalaşdırmaq mümkündür, nə də sübut gizlətmək. Çünki o tərəzinin şahidi əməl dəftəridir, sübutu isə vicdandır, hakimi isə Allahdır. Bu düşüncə insana həm ümid, həm məsuliyyət verir. Haqqı qoruyan bilsin ki, səssizliyi unudulmayacaq. Zülm edən isə bilsin ki, qazancı müvəqqətidir.

İnsan çox vaxt haqsızlıq görəndə düşünür: “Niyə Allah susur?” Amma Allah susmur, sadəcə imtahan edir. Əgər hər haqsızlıq dərhal cəzalandırılsaydı, bu, artıq imtahan olmazdı. Onda imanla küfr, səbir və günahın fərqi bilinməzdi. Haqqın tərəzisi axirətdə çəkiləcək ki, orada heç kimin bəhanəsi qalmasın. Allahın ədaləti o qədər mükəmməldir ki, bir yarpağın düşməsi belə qeydsiz deyil. Bütün əməl, niyyət və düşüncələr qeyd olunur, və bir gün onların hamısı tərəzidə ölçüləcək.

Haqqın tərəzisi təkcə cəza üçün deyil, həm də mükafat üçündür. Dünyada yaxşılıq edən, insanlara kömək edən, ədalətli davranan, səbir edən və vicdanla yaşayan hər kəsin əməli orada çəkiləcək. Axirətin tərəzisi o qədər dəqiqdir ki, orada heç bir əməl itmir. Bəzən bir gülümsəmə, bir xoş söz, bir dua, bir səbrli baxış insanı cənnətə qaldıra bilər. Çünki o tərəzidə xalis niyyət hər şeydən ağırdır.

Nəticə olaraq haqqın tərəzisi axirətdə əyilməz, bu, kainatın əzəli və əbədi qanunudur. Dünyada haqsızlıq edənlər özlərini qalib sansalar da, əslində məğlubdurlar. Dünyada haqqı qoruyanlar, zülmə qarşı sükut etməyənlər, vicdanla yaşayanlar isə axirətin qalibləridir. Əgər bu dünyada ədalət bəzən gecikirsə, bu, ədalətsizlik deyil, bu, ilahi hesabın dəqiqliyidir. Axirət o yerdir ki, orada nə taxt qalacaq, nə tac, nə mal, nə mülk, yalnız haqq qalacaq. Hər bir insan bilməlidir ki, dünyada əyilən tərəzilər müvəqqətidir, amma axirətin tərəzisi əyilməz, çünki o tərəzinin sahibi Allahdır – ədalətin özü, haqqın mənşəyi, bütün aləmlərin hakimi. Ona görə də haqqla yaşamaq, haqqı qorumaq, haqqın yanında dayanmaq yalnız dini deyil, həm də əbədi qurtuluşun yoludur. Dünyada hər şeyi itirmək olar, amma haqqı itirən – axirətini itirər.

 Sevil Azadqızı