Səslərin içindəki

Səssizliyi duyuram...

Sən olan hər yerdəki -

Mənsizliyi duyuram...

Bu bir günün əsili

Bir tərəfi kəsili...

Göndərdiyin şəkili -

Üzü üstə qoyuram...

Etirafın yeridi -

Ruhum bir az kür idi...

Ürəyimdən ümidi -

Çıqqım, çıqqım soyuram...

Kirimir, hər gün ahım

Yerdən göyə günahım

Bu gecəm, bu sabahım

Təkliyimdən doyuram!

Şeirin bədii təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun “Duyğu qığılcımları” silsiləsindən olan bu şeirinin əsas mövzusu həsrət, tənhalıq və reallaşmayan ümidlərdir. Müəllif ilk misralardan etibarən ziddiyyətli tapıntılarla oxucunu cəlb edir. 

"Səslərin içindəki səssizlik" və "Sən olan hər yerdəki mənsizlik" ifadələri sadəcə fiziki yoxluğu deyil, mənəvi boşluğu vizuallaşdırır. İnsan izdihamın, səslərin içində də tənha ola bilər və lirik qəhrəman məhz bu mənəvi tənhalığın fəlsəfəsini açır. Şeirin ideyası insanın tale ilə barışmaq məcburiyyəti, sevgidən doğan ağrını etiraf etmək cəsarətidir.

Göndərilən şəklin üzüüstə qoyulması vizual bir imtina, lakin eyni zamanda unuda bilməməyin gətirdiyi çarəsiz bir müdafiə reaksiyasıdır. Əsər qısa, çevik və olduqca dinamik misralardan qurulub. Şair duyğularını ağır fəlsəfi cümlələrlə deyil, xalq dilinə yaxın, lakonik bədii vasitələrlə ötürür: Ürəyimdən ümidi çıqqım-çıqqım soyuram" misrası poeziyamız üçün olduqca orijinal və güclü bir bədii tapıntıdır. Ümidin "soyulması" (tədricən, qat-qat yox edilməsi) ağrının zamana yayılmasını və qəhrəmanın daxilən necə tükəndiyini göstərir. "Kür ruh" ifadəsi qəhrəmanın vaxtilə çılğın, itaət etməyən, barışmaz olduğunu, lakin bu ayrılıq qarşısında tabe olduğunu xarakterizə edir.

 "Bu gecəm, bu sabahım", "yerdən göyə" kimi ifadələr zaman və məkan daxilində lirik qəhrəmanı mühasirəyə alan sonsuz təkliyin miqyasını böyüdür. Şeir 7 hecalı (bəzi misralarda heca sayında sərbəstlik və intonasiya vurğusu ön plandadır) və daxili qafiyələrlə zəngin bir quruluşa malikdir. Ritmdəki qırıqlıq lirik qəhrəmanın hıçqırıqlarını və daxili həyəcanını imitasiya edir.

Müəllifin "çıqqım-çıqqım" (az-az, zərrə-zərrə) və "kirimir" (sakitləşmir, susmur) kimi sırf canlı xalq dilinə məxsus ifadələrdən istifadə etməsi şeirə xüsusi bir səmimiyyət və xəlqilik qatır. Bu, süni poetiklikdən uzaq, yaşanmış hisslərin dilidir.

Şeirin sonluğu bir növ daxili üsyandır. " Təkliyimdən doyuram!" nidası həm bezginliyi, həm də artıq bu aqibəti tamamilə qəbul edib içində əritməyi ifadə edən güclü bir akkorddur.  Əbülfət Mədətoğlu bu kiçikhəcmli şeirdə minimal sözlə maksimal hissi ifadə etməyə nail olmuşdur. Əsər ayrılığın insan psixologiyasında buraxdığı dərin izləri poetik şəkildə arxivləşdirən uğurlu bir bədii nümunədir.

 Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. AJB, AYB, TYB-nin üzvü.

Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist

Compose