YALTAQLIĞIN İNSAN LƏYAQƏTİNƏ VURDUĞU ZƏRƏR

YAZARLAR 09:40 / 17.11.2026 Baxış sayı: 840

 

Yaltaqlığın insan ləyaqətinə vurduğu zərər dünyanı içdən yeyən gizli bir xəstəlik kimidir; insanın xarakterindəki möhkəmliyi, özünə hörmətini, şəxsiyyət bütövlüyünü səssizcə çürüdür və onu həm cəmiyyət qarşısında, həm də öz vicdanı önündə kiçildir. Yaltaqlıq, yəni haqqı deməkdən çəkilib yalançı təriflərə sığınmaq, güclünün qarşısında əyilib zəifin yanında lovğalanmaq, mənfəətə görə dəyərlərdən imtina etmək insanın mahiyyətində olan ucalığı zədələyir. İnsan ləyaqəti təməl olaraq azad seçim üzərində dayanır: insan öz düşüncəsinin, sözünün, davranışının sahibi olanda dəyərlidir. Lakin yaltaqlıq insanı bu sahibliyi itirməyə məcbur edir, onu gerçək “mən”indən uzaqlaşdırır. Yaltaq insan hər dəfə başqasının xoşuna gəlmək üçün həqiqəti təhrif etdikcə öz şəxsiyyətindən bir parça qoparır. Zaman keçdikcə bu parçalar itdikcə içində boşluq yaranır. Özünə güvən itir, cəsarət solur, iradə tükənir. Hər yalançı tərif onun şəxsiyyətində yeni bir çat açır. Bir gün elə bir məqama çatır ki, artıq öz fikri, öz mövqeyi yoxdur. Başqalarının kölgəsinə sığınmaq onun dəyişməz vərdişinə çevrilir. Bu isə ləyaqətin ən dərin zərəridir, insan öz varlığının sahibliyini itirməyə başlayır. Yaltaqlığın ləyaqətə vurduğu başqa bir zərər insanın cəmiyyətdə qazandığı etibarın sarsılmasıdır. Çünki cəmiyyət yaltaq insanı heç vaxt ciddi qəbul etmir. Onun sözləri, görünüşdə bəzəkli olsa da, dəyər daşımır; insanlar yaltağın tərifində səmimiyyət deyil, məkr görürlər. Nəticədə o, hər kəsin yanında var, amma heç kimin yanında yox kimidir. İtirilən etibarın yenidən bərpası isə çox zaman ya mümkün olmur, ya da illər tələb edir. Bu da ləyaqətin ictimai müstəvidə gördüyü ən ağır zərbədir. Yaltaqlığın psixoloji zərəri də böyükdür. İnsan ən çox öz vicdanı ilə üz-üzə qaldığı zaman əzab çəkir. O bilir ki, yalan danışıb, özünü kiçildib, haqqı əyib. Bu daxili narahatlıq zamanla ya ruhi yorğunluğa çevrilir, ya da insanı daha da yaltaqlığa sürükləyir. Çünki ləyaqət bir dəfə zədələnəndə insan ya onu bərpa etmək üçün mübarizə aparmalı, ya da zədənin altında tamamilə əzilib getməlidir.

Yaltaqlıq insan ləyaqətinə sadəcə bir xırda əxlaq qüsuru kimi deyil, varlığı yaralayan dərin bir mənəvi xəstəlik kimi təsir edir. Bu vərdiş insanı özünə yadlaşdırır, onun cəsarətini, gerçəklik duyğusunu, etibarını və ən əsası, özünün gözündəki dəyərini alır. Ləyaqət, insanın içində daşıdığı ən uca sərvətdir. Bu sərvət itəndə isə nə qazanc, nə də yalançı rəğbət insanı xilas etmir. Ona görə də insanın ən böyük borcu əvvəlcə özü qarşısında dürüst olmaq, həqiqəti ucaltmaq və ayaqlar altına atılan yaltaqlıqdan uzaq durmaqdır.

 Sevil Azadqızı

Azərbaycan dill və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist.

17.11.2025