Müasir Azərbaycan poeziyasında mənəvi axtarışın, daxili işığın və ruhani oyanışın poetik ifadəsini yaradan imzalardan biri Sona Vəliyeva imzasıdır. Onun yaradıcılığı yalnız söz sənəti deyil, həm də mənəvi çağırış, ruhun özünə qayıdışı, insanın öz içindəki həqiqətlə üzləşməsi prosesidir. Şairin poetik dünyasında işıq təsadüfi metafora deyil, bütöv bir fəlsəfi sistemdir. Bu baxımdan “İşığın ayaq səsləri” kitabı onun yaradıcılığının ideya-estetik istiqamətini ən dolğun şəkildə ifadə edən əsərlərindən biri kimi diqqəti cəlb edir.

“İşığın ayaq səsləri” adı ilk baxışdan sadə görünə bilər, lakin bu adın içində dərin fəlsəfi məna yatır. İşıq anlayışı burada həm ilahi nur, həm həqiqət, həm də insanın daxili təmizliyi kimi təqdim olunur. Ayaq səsləri isə yaxınlaşmanı, dəyişimi, xəbərdarlığı və oyanışı simvolizə edir. Deməli, müəllif oxucuya yalnız işığın mövcudluğunu deyil, onun artıq gəlməkdə olduğunu, insanın qəlbinə doğru addımladığını hiss etdirir. Bu, passiv gözləmə deyil, aktiv oyanış çağırışıdır.

Kitabın əsas ideya xətti insan ruhunun qaranlıqdan işığa doğru hərəkətidir. Qaranlıq burada ümidsizlik, mənəvi boşluq, zamanın sərt sınaqları və daxili təlatümlərlə əlaqələndirilir. Şair qaranlığı inkar etmir, əksinə onu qəbul edir və göstərir ki, işığın dəyəri məhz qaranlıq fonunda daha aydın görünür. Bu poetik qarşıdurma əsərin estetik gücünü artırır.

Sona Vəliyevanın dili sadə, lakin məna baxımından çoxqatlıdır. O, mürəkkəb fikirləri ağır konstruksiyalarla deyil, aydın və obrazlı ifadələrlə çatdırır. Metaforalar, təşbehlər, simvollar və təzadlar onun poetik üslubunun əsas dayaqlarıdır. Xüsusilə işıq və qaranlıq qarşıdurması kitab boyunca davam edən daxili dramatizmi formalaşdırır. Bu dramatizm xarici hadisələrdən deyil, insanın öz daxilində baş verən dəyişikliklərdən qaynaqlanır.

Kitabda zaman anlayışı da xüsusi yer tutur. Zaman yalnız keçib gedən anların ardıcıllığı kimi yox, insanın kamilləşmə mərhələsi kimi təqdim olunur. Hər yaşanan ağrı, hər itki, hər sınaq insanı işığa bir addım da yaxınlaşdırır. Şair göstərir ki, həyatın mənası hadisələrin özündə deyil, həmin hadisələrdən çıxarılan nəticədədir. Bu isə artıq fəlsəfi ümumiləşdirmə səviyyəsidir.

Vətən mövzusu da kitabın mühüm istiqamətlərindəndir. Vətən yalnız torpaq deyil, kimlikdir, yaddaşdır, mənəvi dayaqdır. Şair vətəni işıq mənbəyi kimi təqdim edir. Bu işıq milli ruhdan, tarixi yaddaşdan, ana dilindən və mənəvi dəyərlərdən qidalanır. Beləliklə, fərdi işıq ilə milli işıq arasında paralel xətt çəkilir.

Qadın duyğusu və ana obrazı kitabın emosional qatını zənginləşdirir. Ana burada yalnız bioloji varlıq deyil, mərhəmətin, qoruyuculuğun və saf sevginin təcəssümüdür. Qadın həssaslığı şeirlərə incə lirizm və duyğu səmimiyyəti qatır. Bu lirizm pafosdan uzaqdır, sakit və dərin axar kimidir.

“İşığın ayaq səsləri” kitabında daxili monoloq üslubu güclüdür. Müəllif tez-tez öz ruhu ilə dialoqa girir. Bu dialoq oxucunu da düşünməyə vadar edir. Şeirlər yalnız oxunmur, yaşanır və düşünülür. Oxucu mətnlə emosional və intellektual təmas qurur.

Kitabın ən güclü tərəflərindən biri ümidsizlik içində ümid toxumu tapmaq bacarığıdır. Şair heç zaman qaranlıqda dayanıb qalmır. O, hər ağrının içində bir nur qığılcımı axtarır. Bu isə əsərə nikbin fəlsəfi çalar verir.

Bədii baxımdan kitabın strukturu vahid ideya ətrafında birləşir. Şeirlər ayrı-ayrılıqda müstəqil olsa da, birlikdə bütöv bir mənəvi yol xəritəsi yaradır. Bu yol xəritəsi insanın özünü tanıma, dərk etmə və saflaşma prosesini göstərir.

Nəticə etibarilə “İşığın ayaq səsləri” təkcə şeir toplusu deyil, mənəvi manifestdir. Bu kitab oxucuya sadəcə poetik zövq vermir, həm də düşünməyə, öz daxilinə boylanmağa, qaranlıqla üzləşib işığa doğru addımlamağa çağırır. Sona Vəliyeva bu əsərində sübut edir ki, həqiqi poeziya yalnız söz oyunu deyil, ruhun səsi və işığın nəfəsidir. Fikir bitən yerdə nöqtə qoyulur. Bu kitab isə nöqtə deyil, yeni bir başlanğıcın işarəsidir.

Bir daha təbrik edurəm, əziz Sona xanım!

Xeyirli-uğurlu olsun inşallah!

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi. Filoloq. Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist.

19.02.2026