Son vaxtlar tez-tez eşitdiyim, hər dəfə də dərin təəssüf və ürək ağrısı keçirdiyim bir fikir haqqında düşüncələrimi sizinlə bölüşmək istəyirəm, dostlar! "Ailə institutu dağılır". "Ailə artıq əvvəlki funksiyasını yerinə yetirə bilmir". Bu fikri əsaslandırmaq üçün son illər baş verən ailə faciələrini, zorakılıqları, qəddarlıqları misal gətirirlər. İnandırıcı argumentlər o qədərdir!

Hər dəfə bu söhbətləri eşidəndə ürəyimdən bir sızıltı keçir. Mənəviyyatımızda, əxlaqımızda son illər baş verən və biz ziyalıların hamıdan çox günahı olan boşluqlar, çatlar olmaya bilərmi? Necə edək ki, dünyanın ən böyük dayağı olan ailə sütunları dağılmasın? Axı bu sütunlar üzərində övladlarımızın, nəvə və nəticələrimizin, xalqımızın, dünyamızın gələcəyi qərar tutur?

Bu dünyada ən böyük xoşbəxtlik bünövrəsi möhkəm, divarları sevgi ilə hörülmüş, ocağında qarşılıqlı hörmət və doğmalıq yaşayan bir ailənin olmasıdır. Qayğıkeş atanın, fədakar ananın, qədirbilən övladların bir dam altında bir-birinə dayaq durması, sevincini bölüşməsi, dərdinə şərik olması, biri yıxılanda o birinin əlindən tutmasıdır. Ən əsası isə insanın əmin olmasıdır ki, bu dünyada nə baş versə də, qapısını döyə biləcəyi, dərdini deyə biləcəyi, onu olduğu kimi qəbul edəcək doğmaları var.

Ailə yalnız eyni evdə yaşayan insanların birliyi deyil. Ailə bir-birinin halını uzaqdan duymaq, səsindəki dəyişiklikdən narahatlıq hiss etmək, uzun müddət xəbər gəlməyəndə nigaran qalmaqdır. Birinin uğuruna öz uğurun kimi sevinmək, dərdini hamıdan əvvəl öz dərdin bilməkdir. Bəzən heç nə demədən də bir-birini anlamaq, bir baxışdan ürəyindəki ağrını duymaqdır. Bir-birinin təəssübünü çəkmək, bir-biri üçün yanmaq, darıxmaq, həsrət çəkməkdir. Çünki insanın qəlbində yer tutmayan kəs üçün nə yanmaq mümkündür, nə də onun yoxluğunu həqiqətən hiss etmək.

Həyatda çox şey qazanmaq olar. İnsan var-dövlət sahibi olar, ad-san qazanar, yüksək vəzifələrə çatar, dünyanın müxtəlif ölkələrini gəzər, böyük uğurlara imza atar. Amma bütün bunların içində bircə dəfə də olsun, özünü doğmalarının yanında rahat və güvəndə hiss etmirsə, qazandıqlarının hansı sevincini ürəyincə yaşaya bilər? Axşam evə qayıdanda yolunu gözləyən yoxdursa, sevincini bölüşməyə, dərdini danışmağa adam tapmırsa, insanın sahib olduğu sərvət onun mənəvi boşluğunu doldura bilərmi?

Əlbəttə, insanın öz həyatı, öz arzuları, öz zəhməti ilə qazandıqları da qiymətlidir. Ancaq bunların heç biri doğmalığın yerini vermir. Pul ilə ev almaq olar, amma o evə ailə istiliyini satın almaq mümkün deyil. Süfrəyə ən bahalı nemətləri düzmək olar, amma bir tikə çörəyi doğmalarla bölüşməyin verdiyi rahatlığı heç bir nemət əvəz edə bilməz. İnsan bəzən illərlə böyük uğurların arxasınca qaçır, sonra anlayır ki, ən qiymətli anlar elə vaxtında dəyərini bilmədiyi adi günlərdə gizlənibmiş: ananın səsi, atanın məsləhəti, bacı-qardaşın zarafatı, övladların gəlişi, ailə süfrəsi ətrafında uzanan söhbətlər...

Qalan hər şey bu böyük duyğulardan, bu ali hisslərdən sonra gəlir. Qohum-əqrabaya bağlılıq, qonşuya hörmət, məhəlləndəki insanlarla mehriban münasibət, kəndinə, obana sevgi, doğulduğun torpağa, vətəninə məhəbbət - bütün bunların kökü insanın öz ocağında, öz ailəsində yetişir. Doğmasını sevməyi bacaran insan başqasının da qədrini daha yaxşı anlayır. Evində mərhəmət görən uşaq böyüyəndə başqasının dərdinə biganə qalmağın nə demək olduğunu dərk edir. Ailəsində böyüyün hörmətini, kiçiyin qayğısını görən insan bu münasibəti özündən sonra gələnlərə də ötürür.

Ailə insanın ilk məktəbidir. İnsan orada yalnız danışmağı, davranmağı deyil, sevməyi, bağışlamağı, bölüşməyi, səbir etməyi və məsuliyyət daşımağı öyrənir. Əgər bu məktəbdə hər kəs yalnız öz rahatlığını düşünürsə, başqasının ağrısına göz yumursa, orada doğmalıqdan çox, sadəcə qan qohumluğu qalır. Çünki eyni ata-anadan doğulmaq insanları qohum edə bilər, amma onları bir-birinə doğma edən münasibətləri, qayğıları və illər boyu qoruduqları mənəvi bağlarıdır.

Təəssüf ki, bəzən insanlar ailənin qədrini onun içində yaşayarkən deyil, o isti ocaq soyuyandan sonra anlayırlar. Ata dünyadan köçəndə onun səsini, ana əbədiyyətə qovuşanda evin bir küncündən gələn nəfəsini axtarırlar. Bacı-qardaş uzaqlaşanda uşaqlıq illərinin nə qədər qiymətli olduğunu xatırlayırlar. Vaxtilə adi saydıqları bir zəngin, bir hal-əhvalın, bir süfrə başı söhbətinin necə böyük nemət olduğunu gec anlayırlar. Halbuki insanın ürəyində yaşayan doğmaların qədrini sağlıqlarında bilmək lazımdır. Sonra deyilən ən gözəl söz də, axıdılan ən acı göz yaşı da bəzən çatdıra bilmədiyimiz sevginin yerini vermir.

Möhkəm ailə o demək deyil ki, orada heç vaxt mübahisə olmur, heç kəs səhv etmir, hamı həmişə bir-biri ilə razılaşır. Əsl ailə inciklikdən sonra barışmağı, səhvini etiraf etməyi, qürurunu bir kənara qoyub doğmasının könlünü almağı bacaran insanların birliyidir. Çünki ailəni yaşadan təkcə sevgi deyil, həmin sevgini qorumaq üçün göstərilən gündəlik səydir. Bəzən bir xoş söz, vaxtında uzadılan əl, səbirlə dinlənilən bir dərd illərlə yığılan incikliyi aradan qaldıra bilər. Bəzən isə deyilməyən bir söz, edilməyən bir zəng, göstərilməyən bir qayğı ürəklər arasında görünməz divar hörər.

Mənə elə gəlir ki, insanın həyatda ən böyük sərvəti arxasında dayanan doğmalarının olmasıdır. Elə doğmalar ki, uğur qazandığın gün səninlə fəxr etsinlər, büdrədiyin gün səni qınamaqdan əvvəl əlindən tutsunlar, uzun müddət görünməyəndə yolunu gözləsinlər. Sənin üçün narahat olsunlar, sənin üçün darıxsınlar, sənin yoxluğunu hiss etsinlər. Və sən də onların həyatında eyni yeri tutasan. Çünki doğmalıq birtərəfli hiss deyil; yalnız qayğı gözləmək yox, qayğı göstərmək, yalnız xatırlanmaq yox, xatırlamaq, yalnız sevilmək yox, sevməkdir.

Ailə bağları möhkəm olanda insanın dünyaya inamı da möhkəm olur. O bilir ki, çətinliklər qarşısında tək deyil, onun sevincinə sevinən, dərdinə yanan insanlar var. Belə bir ailədən güc alan insan öz kəndini də sevər, elinin-obasının qədrini də bilər, vətəninə də bağlı olar. Çünki böyük sevgilər kiçik bir ocaqdan başlayır. Öz evində mərhəmətin nə olduğunu görməyən birinə bütün dünyanı sevməyi öyrətmək çətindir.

Bəlkə də buna görə insan ömrünün sonunda qazandığı pulları, tutduğu vəzifələri, aldığı mükafatları deyil, yanında kimlərin olduğunu xatırlayır. Kimin əlini tutduğunu, kimin könlünü aldığını, kimə dayaq durduğunu, kimdən bir xoş söz eşitdiyini düşünür. Və anlayır ki, ömrün əsl mənası sahib olduqlarının çoxluğunda deyil, aranızdakı bağların möhkəmliyində, bir-birinizin həyatında qoyduğunuz izdədir.

Bu dünyada hər şeyin əvəzi tapıla bilər, amma həqiqi doğmalığın yox. İtirilən sərvəti yenidən qazanmaq, dağılan evi yenidən tikmək, sönən ocağı yenidən qalamaq mümkündür. Ancaq qırılmış ürəkləri əvvəlki kimi birləşdirmək, illərlə unudulmuş sevgini geri qaytarmaq, vaxtında deyilməmiş sözləri ünvanına çatdırmaq həmişə mümkün olmur.

Ona görə də mən belə düşünürəm: insan əvvəlcə öz ocağını qorumalı, ailəsinin qədrini bilməli, doğmalarına sevgisini sabaha saxlamamalıdır. Qohum-əqrabaya bağlılıq, qonşuya hörmət, elinə-obana və vətəninə məhəbbət də bu doğmalıq duyğusunun davamı kimi yaşamalıdır. Çünki ailədə sevgi yoxdursa, başqa yerdə nümayiş etdirilən sevginin nə qədər səmimi olduğu sual doğurur. Öz doğmasına qarşı mərhəmətsiz olan insanın bütün dünyaya bəslədiyi məhəbbət də söz olaraq qala bilər. Əvvəlcə öz evində insan olmağı bacarmaq lazımdır. Sonra bu insanlığı evindən kənara da daşımaq.

Mənim üçün xoşbəxtliyin ən böyük ölçüsü budur: bu dünyada elə insanlar olsun ki, sənin varlığın onlar üçün əhəmiyyət daşısın, yoxluğun ürəklərini ağrıtsın, yolunu gözləsinlər, səsini eşitmək istəsinlər. Və sən də kiminsə həyatında belə bir insan olasan.

Belə insanların qurduğu ailələr möhkəm olar, onları yetişdirən cəmiyyət də heç vaxt ailə institutunun dağılmasına yol verməz.