Həyat insan üçün yalnız yaşamaq deyil, həm də imtahandır. Bəzən bu imtahan bolluqla gəlir, bəzən yoxluqla. Bəzən insan qazandığı ilə, bəzən isə gözlədiyi halda qazana bilmədiyi ilə sınanır. Əsas məsələ qarşılaşdığımız hadisə deyil, həmin hadisə qarşısında özümüzü necə aparmağımızdır.

Hər insanın həyatında elə bir məqam olur ki, qarşısında böyük bir qərar dayanır. Addım atmaq istəyir, amma nəticədən qorxur. “Birdən alınmaz?”, “Birdən itirərəm?”, “Birdən sonu yaxşı olmaz?” kimi düşüncələr onu geri çəkir. Halbuki insan gələcəyin bütün nəticəsini əvvəlcədən bilsəydi, bəlkə də heç bir işə başlamazdı.

Xalq arasında gözəl bir deyim var: “Sonunu düşünən qəhrəman olmaz.” Bu söz insanı düşünmədən addım atmağa çağırmır. Əksinə, qorxunun insanı hərəkətsiz qoymamasını ifadə edir. İnsan əlindən gələni etməli, səbəblərə sarılmalı, amma nəticəni yalnız öz gücünə bağlamamalıdır.

Çünki insanın vəzifəsi çalışmaqdır, nəticəni yaratmaq isə onun əlində deyil.

Ruzi məsələsi də belədir. İnsan bəzən ruzini yalnız qazandığı pulda görür. Halbuki ruzi daha böyük anlayışdır. Sağlamlıq, övlad, ailə, dost, ağıl, imkan, rahatlıq və qarşımıza çıxan xeyirli insanlar da ruzidir.

Qurani-Kərimdə buyurulur: “Yer üzündə elə bir canlı yoxdur ki, onun ruzisi Allaha aid olmasın.” (Hud, 6).

Bu ayə insana həm ümid verir, həm də bir həqiqəti xatırladır: ruzi üçün çalışmaq lazımdır, amma ruzinin sahibini unutmaq olmaz.

İmam Əliyə (ə) aid edilən məşhur bir kəlamda belə deyilir:

“Ruzi iki cürdür: biri sənin axtardığın ruzi, biri də səni axtaran ruzi.”

Bu fikir insanın həyatına çox sadə, amma dərin bir həqiqət gətirir. Bəzi ruzilər üçün insan özü yola çıxmalıdır. İş axtarmalı, çalışmalı, öyrənməli, halal zəhmət göstərməlidir. Bəzi ruzilər isə insanın hesablamadığı bir anda onun qarşısına çıxır.

Bəzən insan bir qapını döyür, açılmır. Sonra başqa bir qapı açılır və anlayır ki, birinci qapının bağlanması əslində onun üçün itki deyilmiş.

Bəzən insan bir işi çox istəyir, alınmır. Sonra illər keçir və başa düşür ki, həmin işin alınmaması onu daha xeyirli bir yola yönəldib.

İnsan isə çox vaxt yalnız həmin anı görür. Allah isə insanın görmədiyi sabahı da bilir.

Ona görə iman insana tənbəllik öyrətmir. Əksinə, insanı çalışmağa çağırır. Fərq yalnız bundadır ki, imanlı insan çalışarkən bütün ümidini öz gücünə bağlamır.

Əlindən gələni edir, sonra deyir: “Ya Rəbb, mən üzərimə düşəni etdim, qalanını Sənə həvalə edirəm.”

Əsl təvəkkül də budur.

Heç nə etmədən oturub ruzinin gəlməsini gözləmək təvəkkül deyil. Təvəkkül çalışmaq, halal yolu seçmək və nəticə gecikəndə ümidsizliyə düşməməkdir.

İnsan bəzən “ruzim kəsildi” deyə düşünür. Halbuki bəlkə də onun ruzisi sadəcə başqa bir yoldadır.

Bir qapı bağlanır.

Başqa bir qapı açılır.

Bir imkan itir.

Başqa bir imkan yaranır.

Bir yol bitir.

Başqa bir yol başlayır.

Bütün bunların içində insanın borcu yalnız bir şeyi qorumaqdır: İmanını və düzgün yolunu.

Çünki insanın ruzisi üçün harama əl atması ən böyük yanlışlardan biridir. Çox qazanmaq insanı varlı edə bilər, amma halal qazanmaq insanın içini rahat edir. Az da olsa halal ruzi bərəkətli olar; çox görünən haram qazanc isə insana rahatlıq gətirməyə bilər.

Həyatın ən böyük sınaqlarından biri də budur: insan ehtiyac içində olanda doğru yoldan dönəcək, yoxsa Allaha olan inamını qoruyacaq?

Kimisi bu imtahandan keçəcək, kimisi keçməyəcək.

Bəzən insanın cibində pulun olmaması yox, qəlbində ümidin olmaması daha böyük yoxsulluqdur.

İmanlı insan isə bilir ki, bu gün çətinlik çəkə bilər, amma sabahın qapısını Allah açar. Ona görə ümidsizliyə düşmür. Çalışır, dua edir və gözləyir.

İnsan hər şeyi özü idarə edə bilməz. Bəzən nə qədər çalışsa da, nəticə istədiyi kimi olmur. Belə vaxtlarda insanın Allaha olan inamı onun ən böyük dayağına çevrilir.

Ruzi Allahdandır, zəhmət insandandır.

İnsan toxumu əkər, amma yağışı özü yağdıra bilməz.

İnsan çalışar, amma nəticənin bütün yollarını özü aça bilməz.

İnsan dua edər, amma duanın necə və nə vaxt qəbul olunacağını özü müəyyən etməz.

Bəlkə də həyatın ən gözəl tərəfi elə budur: insan hər şeyi bilmədən də Allaha güvənə bilir.

Ona görə qorxudan dayanmaq lazım deyil. Əgər yol halal, niyyət təmiz, zəhmət səmimidirsə, insan addım atmalıdır.

Çünki hər imtahanın bir sonu var.

Hər gecənin bir səhəri var.

Hər çətinliyin bir çıxış yolu var.

Və insanın axtardığı ruzi qədər, bəlkə də heç xəbərinin olmadığı ruzilər də onu axtarır.

Yetər ki, insan yolunu itirməsin, Allaha olan inamını qoruyub əlindən gələni etsin.