İnsan həyatında təhsil yalnız məktəbdə öyrədilən fənlərdən ibarət deyil. Təhsil insanın düşüncə tərzini, davranışını, mənəviyyatını, həyata baxışını formalaşdıran böyük bir həyat məktəbidir. Bu məktəbin ilk müəllimləri isə valideynlərdir. Uşaq gözünü açdığı ilk gündən etibarən ailədə gördüyü münasibətləri, eşitdiyi sözləri, hiss etdiyi sevgini və qayğını öz xarakterinə hopdurur. Buna görə də valideynlərin təhsildə rolu sadəcə uşağı məktəbə göndərməklə bitmir. Valideyn uşağın həm mənəvi dayağı, həm yol göstərəni, həm də gələcəyinin memarıdır.

Ailə uşağın ilk təhsil ocağıdır. Körpə danışmağı, davranmağı, insanlarla ünsiyyət qurmağı ilk növbədə ailədə öyrənir. Əgər ailədə sevgi, hörmət, qarşılıqlı anlayış varsa, uşaq da bu mühitdə sağlam psixologiya ilə böyüyür. Əksinə, daim münaqişə, kobudluq və laqeydlik olan ailələrdə böyüyən uşaqların daxili dünyasında qorxu, inamsızlıq və aqressiya formalaşa bilir. Valideynin bir kəlmə xoş sözü bəzən uşağın həyatında böyük dönüş yaradır. Çünki uşaq üçün ən böyük motivasiya valideyn sevgisi və inamıdır.

Təhsil yalnız müəllimin məsuliyyəti deyil. Müəllim məktəbdə müəyyən saat ərzində uşağa bilik verir, lakin uşağın gündəlik həyatının böyük hissəsi ailədə keçir. Bu səbəbdən valideyn məktəblə daim əlaqədə olmalı, övladının dərsləri, davranışı, dost çevrəsi və psixoloji vəziyyəti ilə maraqlanmalıdır. Bəzi valideynlər düşünür ki, uşağı məktəbə göndərmək kifayətdir. Halbuki təhsildə uğurun əsas şərtlərindən biri məktəb və ailə əməkdaşlığıdır. Müəllim və valideyn eyni məqsəd uğrunda çalışanda uşaq daha sağlam və uğurlu formalaşır.

Valideyn uşağa yalnız “oxu” deməklə onu təhsilə yönəldə bilməz. Uşaq daha çox gördüyünü qəbul edir. Evdə kitab oxuyan, mədəni danışan, elmə və sənətə hörmət edən valideyn uşağa nümunə olur. Əgər valideyn özü daim telefonda vaxt keçirir, kobud danışır, kitab və elmə maraq göstərmirsə, uşağın təhsilə həvəsli olmasını gözləmək çətin olar. Çünki uşaqlar valideynlərinin aynasıdır. Onlar eşitdiklərindən çox gördüklərini təkrar edirlər.

Müasir dövrdə texnologiyanın sürətli inkişafı valideynlərin məsuliyyətini daha da artırmışdır. İnternet və sosial şəbəkələr uşaqlar üçün həm faydalı, həm də təhlükəli vasitəyə çevrilə bilir. Burada əsas nəzarət və istiqamətləndirmə valideynin üzərinə düşür. Uşağa qadağa qoymaqdan daha vacibi, ona düzgün seçim etməyi öyrətməkdir. Valideyn övladına internetdən necə faydalanmağı, vaxtını necə düzgün bölməyi, zərərli təsirlərdən necə qorunmağı başa salmalıdır. Əks halda texnologiya uşağın inkişafına xidmət etmək əvəzinə onun vaxtını və diqqətini oğurlaya bilər.

Valideynlərin uşaqlara münasibətində ən vacib məsələlərdən biri də müqayisədən uzaq olmaqdır. Bəzən valideynlər övladlarını başqa uşaqlarla müqayisə edir, bununla da onları ruhdan salırlar. Halbuki hər uşağın öz istedadı, öz daxili aləmi və öz inkişaf yolu vardır. Kimi riyaziyyatda güclü olur, kimi ədəbiyyatda, kimi musiqidə, kimi rəssamlıqda. Əsas məsələ uşağın qabiliyyətini görmək və onu doğru istiqamətə yönləndirməkdir. Təzyiq altında böyüyən uşaq bəzən uğur qazansa belə, daxilən xoşbəxt olmur. Sevgi və anlayışla böyüyən uşaq isə həm uğurlu, həm də sağlam şəxsiyyətə çevrilir.

Valideyn uşağın yalnız qiymətləri ilə maraqlanmamalıdır. Təhsilin əsas məqsədi yüksək bal toplamaqdan daha çox, düzgün insan yetişdirməkdir. Əxlaq, vicdan, mərhəmət, vətən sevgisi, dürüstlük kimi dəyərlər ailədə formalaşır. Çox savadlı olub insanlıqdan uzaq yaşayan biri cəmiyyətə fayda verə bilməz. Buna görə də valideyn övladına yalnız kitab bilgisi deyil, həyat bilgisi də verməlidir. Uşağa böyüyə hörmət etməyi, zəifə kömək etməyi, yalan danışmamağı, halal zəhmətin dəyərini aşılamaq valideynin müqəddəs vəzifəsidir.

Maddi imkanların zəif olması heç də yaxşı təhsilin qarşısını alan əsas səbəb deyil. Tarixdə elə insanlar olmuşdur ki, yoxsul ailədə böyüsələr də valideynlərinin dəstəyi və mənəvi gücü ilə böyük uğurlar qazanmışlar. Ən böyük sərvət valideynin övladına verdiyi diqqət, sevgi və inamdır. Bəzən varlı ailələrdə uşaqlar sevgisizlikdən əziyyət çəkir, kasıb ailələrdə isə qayğı və mənəviyyat içində xoşbəxt böyüyürlər. Deməli, təhsilin əsasında yalnız pul deyil, insan münasibətləri dayanır.

Bu gün cəmiyyətin gələcəyi ailədə formalaşır. Sağlam düşüncəli, savadlı və vətənpərvər gənclərin yetişməsi üçün valideynlərin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Hər valideyn anlamalıdır ki, onun övladı gələcəyin müəllimi, həkimi, alimi, yazıçısı, əsgəri və ya rəhbəri olacaqdır. Bir uşağın düzgün tərbiyəsi bütöv bir cəmiyyətin gələcəyinə xidmət edir. Çünki yaxşı ailələr güclü cəmiyyətin təməlidir.

NƏTİCƏ

Nəticə olaraq demək olar ki, təhsildə valideynin rolu əvəzsizdir. Məktəb uşağa elm öyrədirsə, ailə ona həyat öyrədir. Valideyn sevgisi, diqqəti, qayğısı və düzgün yönləndirməsi uşağın uğurlu gələcəyinin əsas açarıdır. Təhsil yalnız diplom almaq deyil, insan yetişdirmək sənətidir. Bu sənətin ilk və ən müqəddəs ustadları isə valideynlərdir. Cəmiyyətin sabahı bugünkü uşaqlardan, uşaqların gələcəyi isə bugünkü valideynlərdən asılıdır. Buna görə də hər bir valideyn övladının yalnız bu gününü deyil, gələcəyini də düşünərək onun təhsilinə və mənəvi inkişafına xüsusi diqqət yetirməlidir.

Sevil Azadqızı Azərbaycan dili və ədəbiyyatı.

Filoloq. AJB-nin üzvü.