Müasir dövrdə sağlam cəmiyyətin formalaşması üçün məktəbin rolu son dərəcə böyükdür. Məktəb yalnız bilik verən təhsil ocağı deyil, eyni zamanda sağlam, fiziki cəhətdən güclü, mənəvi baxımdan zəngin və vətəninə faydalı vətəndaş yetişdirən mühüm bir mərkəzdir. Şagirdlərin sağlam böyüməsi, düzgün fiziki inkişaf etməsi və sağlam həyat tərzi vərdişlərinə yiyələnməsi məktəbdə aparılan məqsədyönlü fəaliyyətlərin nəticəsində mümkün olur. Bu baxımdan idman və sağlam həyat tərzi məktəb həyatının ayrılmaz tərkib hissəsidir.

İdman insan sağlamlığının qorunmasında və möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır. Daimi fiziki fəaliyyət ürək-damar sisteminin normal işləməsinə, əzələlərin möhkəmlənməsinə, sümük inkişafına və orqanizmin ümumi dözümlülüyünün artmasına kömək edir. Məktəb yaşları uşağın fiziki inkişafının ən mühüm dövrü olduğundan bu mərhələdə idmana xüsusi diqqət yetirilməsi vacibdir. Şagirdlər məktəbdə keçirilən bədən tərbiyəsi dərsləri vasitəsilə sağlam həyatın əsas prinsiplərini öyrənir və onları gündəlik həyatlarında tətbiq etməyə başlayırlar.

İdman yalnız bədəni deyil, insanın xarakterini də formalaşdırır. Müxtəlif idman növləri ilə məşğul olan şagirdlərdə iradə, intizam, məsuliyyət hissi, məqsədyönlülük və əzmkarlıq kimi mühüm keyfiyyətlər inkişaf edir. İdmançı hər zaman qarşısına məqsəd qoymağı və həmin məqsədə çatmaq üçün mübarizə aparmağı öyrənir. Bu xüsusiyyətlər isə gələcək həyatında ona uğur qazanmaq üçün möhkəm zəmin yaradır.

Məktəbdə keçirilən idman yarışları və spartakiadalar şagirdlər arasında dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Komanda oyunları uşaqlara əməkdaşlıq etməyi, bir-birinə dəstək göstərməyi və kollektiv ruhunu inkişaf etdirməyi öyrədir. Futbol, voleybol, basketbol, həndbol və digər komanda oyunları şagirdlərin sosial bacarıqlarının formalaşmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sağlam həyat tərzi anlayışı yalnız idmanla məhdudlaşmır. Bu anlayış düzgün qidalanma, gigiyena qaydalarına riayət etmək, zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq, gün rejiminə əməl etmək və mənəvi sağlamlığı qorumaq kimi mühüm amilləri də özündə birləşdirir. Məktəbdə şagirdlərə sağlam qidalanmanın əhəmiyyəti izah edilməli, meyvə və tərəvəzlərin faydaları barədə məlumat verilməlidir. Onlar fast-food məhsullarının və həddindən artıq şəkərli içkilərin sağlamlığa vurduğu zərərləri bilməlidirlər.

Gigiyena qaydalarına əməl etmək də sağlam həyat tərzinin vacib hissəsidir. Təmizlik insan sağlamlığının əsas şərtlərindən biridir. Məktəbdə uşaqlara şəxsi gigiyena qaydaları öyrədilməli, əllərin vaxtında yuyulmasının, təmiz geyimin və sağlam mühitin əhəmiyyəti aşılanmalıdır. Bu vərdişlər gələcəkdə onların sağlam həyat sürməsinə kömək edir.

Sağlam həyat tərzində düzgün yuxu rejiminin də böyük rolu vardır. Şagirdlərin vaxtında yatması və kifayət qədər istirahət etməsi onların həm fiziki, həm də zehni inkişafına müsbət təsir göstərir. Yuxusuzluq diqqətin zəifləməsinə, dərs nailiyyətlərinin aşağı düşməsinə və sağlamlıq problemlərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Buna görə məktəb və ailə birlikdə uşaqlarda düzgün gün rejimi formalaşdırmalıdır.

Müasir texnologiyaların sürətli inkişafı uşaqların hərəkətsiz həyat tərzinə meyl etməsinə səbəb olmuşdur. Kompüter, telefon və planşet qarşısında uzun müddət vaxt keçirmək bir sıra sağlamlıq problemləri yaradır. Məktəb bu təhlükənin qarşısını almaq üçün şagirdləri daha çox idmana və açıq hava fəaliyyətlərinə cəlb etməlidir. İdman məşğələləri uşaqları virtual dünyadan uzaqlaşdıraraq real həyatın fəal iştirakçısına çevirir.

Zərərli vərdişlərdən uzaq olmaq sağlam həyat tərzinin mühüm şərtlərindən biridir. Məktəblərdə siqaretin, alkoqolun və digər zərərli maddələrin insan sağlamlığına vurduğu zərərlər barədə maarifləndirici tədbirlər keçirilməlidir. Erkən yaşlardan düzgün məlumatlandırılan şagirdlər gələcəkdə bu təhlükələrdən daha asan qoruna bilirlər.

İdman insanın psixoloji sağlamlığına da müsbət təsir göstərir. Fiziki fəaliyyət zamanı insan orqanizmində xoşbəxtlik hormonları adlandırılan maddələr ifraz olunur. Bu isə stressin azalmasına, əhval-ruhiyyənin yüksəlməsinə və özünəinamın artmasına səbəb olur. Məktəb mühitində idmanla məşğul olan şagirdlər daha enerjili, fəal və ünsiyyətcil olurlar.

Məktəbin idman infrastrukturu da bu sahədə mühüm rol oynayır. Müasir idman zalları, stadionlar, meydançalar və müxtəlif idman avadanlıqları şagirdlərin fiziki inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Məktəblərdə idman dərnəklərinin fəaliyyət göstərməsi uşaqların istedadlarının üzə çıxarılmasına və gələcək peşəkar idmançıların yetişməsinə imkan verir.

Valideynlərin də sağlam həyat tərzinin formalaşdırılmasında məsuliyyəti böyükdür. Uşaqlar valideynlərini nümunə götürürlər. Əgər ailədə sağlam qidalanma, fiziki fəallıq və nizam-intizam hökm sürürsə, uşaqlar da həmin dəyərləri mənimsəyirlər. Məktəb və ailənin əməkdaşlığı sağlam nəslin yetişdirilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sağlam həyat tərzi və idman vətənpərvər, güclü və sağlam gənclərin yetişməsinə xidmət edir. Fiziki cəhətdən sağlam olan gənclər ölkənin inkişafında daha fəal iştirak edir, cəmiyyətə daha çox fayda verirlər. Buna görə də məktəblərdə idmanın inkişafına xüsusi diqqət yetirilməsi gələcəyimizə qoyulan ən dəyərli sərmayələrdən biridir.

Nəticə etibarilə, məktəbdə idman və sağlam həyat tərzi şagirdlərin hərtərəfli inkişafının əsas şərtlərindən biridir. İdman sağlam bədən, güclü xarakter və yüksək mənəvi keyfiyyətlər formalaşdırır. Sağlam həyat tərzi isə insanı xəstəliklərdən qoruyur, onun həyat keyfiyyətini yüksəldir və uğurlu gələcəyin təməlini yaradır. Buna görə də məktəblərdə idmanın inkişafı, sağlam həyat tərzinin təbliği və bu sahədə maarifləndirmə işlərinin genişləndirilməsi hər birimizin qarşısında duran vacib vəzifələrdən biridir. Sağlam şagird, sağlam məktəb, sağlam cəmiyyət və güclü dövlət deməkdir.

Sevil Azadqız