Məktəb insan həyatının ən vacib mərhələlərindən biridir. İnsan ilk dəfə cəmiyyətə məhz məktəbdə qədəm qoyur. Burada yalnız oxumaq, yazmaq və elmi biliklər öyrənilmir. Məktəb eyni zamanda insanın xarakterinin formalaşdığı, davranış qaydalarını mənimsədiyi, dostluğun və sosial münasibətlərin əhəmiyyətini anladığı bir həyat məktəbidir. Şagirdlər məktəbdə müxtəlif xarakterli insanlarla ünsiyyət qurur, bir-birini anlamağı, hörmət etməyi və birlikdə yaşamağı öyrənirlər. Dostluq və sağlam sosial münasibətlər məktəb həyatını daha maraqlı, daha mənalı və daha unudulmaz edir.

Dostluq insanların bir-birinə sevgi, hörmət və etibar bəsləməsi üzərində qurulan müqəddəs münasibətdir. Məktəb illərində yaranan dostluqlar isə insan həyatında xüsusi yer tutur. Çünki uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə qurulan münasibətlər daha saf, daha təmiz və daha səmimi olur. Şagirdlər bir yerdə dərs oxuyur, birlikdə sevinir, birlikdə çətinlikləri aşırlar. Bu münasibətlər onların yaddaşında ömür boyu qalır. Çox zaman məktəb dostluğu illər keçsə də unudulmur və insan həyatının ən dəyərli xatirələrindən birinə çevrilir.

Məktəbdə dostluq şagirdlərin psixoloji inkişafında mühüm rol oynayır. İnsan dostları ilə birlikdə özünü daha rahat və xoşbəxt hiss edir. Tənəffüslərdə söhbət etmək, birlikdə oyun oynamaq, dərslərdə bir-birinə kömək etmək uşaqların sosial bacarıqlarını inkişaf etdirir. Dostluq uşaqlarda paylaşmaq, mərhəmət göstərmək, anlayışlı olmaq kimi gözəl xüsusiyyətlər yaradır. Əsl dost insanın həm yaxşı, həm də çətin günündə yanında olur. Məktəb dostluğu uşaqlara sədaqətin və etibarın nə qədər vacib olduğunu öyrədir.

Sosial münasibətlər insanın cəmiyyətdə özünü necə aparmasını müəyyən edir. Məktəbdə şagird müəllimlərlə, sinif yoldaşları ilə və digər insanlarla münasibət qurur. Bu münasibətlər insanın gələcək həyatına böyük təsir göstərir. Nəzakətli danışmaq, böyüklərə hörmət etmək, kiçiklərə qayğı göstərmək sosial münasibətlərin əsasını təşkil edir. Məktəbdə sağlam münasibətlər qurmağı bacaran şagirdlər gələcəkdə də cəmiyyətdə daha uğurlu və hörmətli insanlar olurlar.

Bəzən məktəbdə dostluq münasibətlərində problemlər də yaranır. Mübahisələr, anlaşılmazlıqlar və incikliklər dostlar arasında soyuqluq yarada bilər. Lakin əsl dostluq bağışlamağı və anlayış göstərməyi bacarır. İnsan səhvlərdən nəticə çıxarmağı və qarşı tərəfi anlamağı öyrənməlidir. Əgər məktəbdə şagirdlər bir-birinə qarşı anlayışlı və mehriban olsalar, məktəb mühiti daha gözəl və daha sağlam olar. Kobudluq və aqressiya isə münasibətləri korlayır və insanları bir-birindən uzaqlaşdırır.

Müəllimlərin sosial münasibətlərin formalaşmasında böyük rolu vardır. Müəllim yalnız dərs keçən insan deyil. O, həm də şagirdlərə düzgün davranış qaydalarını öyrədən bir tərbiyəçidir. Müəllim sinifdə dostluq, birlik və qarşılıqlı hörmət mühiti yaratmalıdır. Şagirdlərə bir-birinə kömək etməyi, birlikdə çalışmağı və mehriban olmağı aşılamaq müəllimin əsas vəzifələrindən biridir. Müəllimin müsbət davranışı uşaqlara nümunə olur və onların xarakterinə təsir edir.

Məktəbdə keçirilən tədbirlər, yarışlar və ekskursiyalar da dostluğun güclənməsinə səbəb olur. Şagirdlər birlikdə fəaliyyət göstərdikcə bir-birini daha yaxşı tanıyırlar. Komanda şəklində görülən işlər uşaqlarda əməkdaşlıq hissini artırır. Birlikdə qazanılan uğurlar dostluğu daha da möhkəmləndirir. İnsan dostları ilə paylaşdığı xoş anları heç vaxt unutmur. Məktəb illərində yaranan bu xatirələr insanın həyatına gözəl rəng qatır.

Müasir dövrdə sosial şəbəkələr və texnologiyalar da məktəbdə münasibətlərə təsir göstərir. Bəzən uşaqlar virtual ünsiyyətə daha çox üstünlük verir və canlı münasibətlər zəifləyir. Halbuki insan üçün ən dəyərli münasibət səmimi və həqiqi münasibətdir. Dostun gözünə baxaraq danışmaq, onun sevincini və kədərini hiss etmək virtual münasibətlərlə müqayisə edilə bilməz. Buna görə məktəblərdə canlı ünsiyyət və birgə fəaliyyət daha çox təşviq olunmalıdır.

Dostluq insan həyatını gözəlləşdirən ən gözəl hisslərdən biridir. Məktəbdə qazanılan dostlar insanın həyat yolunda ona dəstək olur. Sosial münasibətlər isə insanın cəmiyyətə uyğunlaşmasına kömək edir. Hörmət, sevgi, mərhəmət və anlayış üzərində qurulan münasibətlər həm məktəb mühitini, həm də cəmiyyəti gözəlləşdirir. İnsan harada olursa olsun, yaxşı münasibət qurmağı və dostluğun qədrini bilməlidir.

Nəticə olaraq demək olar ki, məktəbdə dostluq və sosial münasibətlər insan həyatının formalaşmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məktəb yalnız elm öyrədən yer deyil, həm də insanı həyata hazırlayan bir məkandır. Burada qazanılan dostluqlar, öyrənilən davranış qaydaları və qurulan münasibətlər insanın gələcəyinə böyük təsir göstərir. Əgər məktəbdə sevgi, hörmət və mehribanlıq hökm sürərsə, həm şagirdlər daha xoşbəxt olar, həm də cəmiyyət daha sağlam inkişaf edər. Dostluğun olduğu yerdə birlik, anlayış və xoşbəxtlik daim yaşayır.

 Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. AJB, AYB, TYB-nin üzvü.

Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist