Sevgi... Bəşəriyyət tarixinin ən qədim, ən sirli, ən möhtəşəm və heç vaxt qocalmayan həqiqətidir. O, nə bir dövrə, nə bir millətə, nə də bir dinə məxsusdur. Sevgi insanın yaranışı qədər qədim, sabahı qədər yenidir. İlk insan gözünü açdığı gündən bu günə qədər bütün sivilizasiyaların, dinlərin, fəlsəfələrin, ədəbiyyatların, musiqilərin və incəsənətin mərkəzində məhz sevgi dayanmışdır. Dünya dəyişmiş, imperiyalar yaranıb dağılmış, sərhədlər dəyişmiş, dillər formalaşmış, elm və texnologiya inanılmaz zirvələrə yüksəlmişdir. Lakin insan ürəyinin döyüntüsünü dəyişməyən yeganə həqiqət sevgidir.

Aristotelin məşhur fikrində deyildiyi kimi: “Sevgi iki bədəndə yaşayan tək bir ruhdur.” Bu fikir sevginin sadəcə duyğu olmadığını, iki insanın mənəvi və ruhani vəhdəti olduğunu ifadə edir. Həqiqətən də, bəşəriyyət tarixində sevgi yalnız iki insanı deyil, ailələri, cəmiyyətləri, xalqları və bütöv sivilizasiyaları bir-birinə bağlayan görünməz körpü olmuşdur.

İlk insanın sevgisi həyatda qalmaq instinktindən doğurdu. O sevgi əvvəlcə ana ilə övlad arasında yarandı. Körpənin ilk sığındığı liman ananın qucağı idi. Ana nəvazişi insanın tanıdığı ilk sevgi məktəbi oldu. Sonra ailə yarandı, qəbilələr formalaşdı, insanlar bir-birinə bağlandı. Sevgi artıq təkcə hiss deyil, həm də birlik, paylaşmaq, qorumaq və fədakarlıq mənası daşımağa başladı. Ana övladı üçün aclığa, susuzluğa, təhlükəyə sinə gərdi. Ata ailəsini qorumaq üçün həyatını riskə atdı. Beləcə sevgi insanın yaşamasının əsas səbəblərindən birinə çevrildi.

Qədim Şərqdə sevgi ilahi məna qazandı. İnsan Yaradanı sevməyi öyrəndi. Qədim Misirdə, Mesopotamiyada, Hindistanda və Çində sevgi həm ailənin, həm də kainatın nizamını qoruyan müqəddəs qüvvə hesab olunurdu. Sonralar qədim yunan filosofları sevgini yalnız hiss deyil, həm də düşüncə mövzusu etdilər. Onlar dostluq, ailə sevgisi, ilahi eşq və bəşəri məhəbbət haqqında düşünərək sevginin insanı kamilləşdirən qüvvə olduğunu göstərdilər.

Şərqin böyük söz ustadı Nizami Gəncəvi eşqin kainatın hərəkətverici qüvvəsi olduğunu belə ifadə edirdi:

"Eşqsiz olsaydı xilqətin canı,

Dirilik sarmazdı bütün cahanı."

Bu hikmət göstərir ki, sevgi təkcə insanların deyil, bütün varlığın yaşamasına məna verən ilahi bir qüvvədir. Nizaminin qəhrəmanları sevgini mənəvi kamilliyin zirvəsi hesab edir, eşq yolunda əzab çəkməyi belə ucalıq sayırdılar.

Zaman keçdikcə səmavi dinlər sevgiyə daha da böyük məna verdi. İnsanlara öyrədildi ki, Yaradanı sevən insan Onun yaratdıqlarını da sevməlidir. Sevgi mərhəmətə çevrildi, bağışlamağa çevrildi, səbirə çevrildi. İnsan anladı ki, nifrət dağıdırsa, sevgi qurur; kin parçalayırsa, sevgi birləşdirir. Əsl sevgi insanı yalnız xoşbəxt etmir, onu daha vicdanlı, daha ədalətli və daha mərhəmətli edir.

Orta əsrlərdə sevgi poeziyanın ruhuna çevrildi. Məcnun Leylaya olan sevgisi ilə əbədiyyət qazandı. Fərhad Şirin uğrunda dağları yardı. Bu obrazlar göstərdi ki, həqiqi sevgi yalnız qovuşmaq arzusu deyil, həm də sədaqət, dözüm və fədakarlıq məktəbidir.

Mövlana Cəlaləddin Rumi yazırdı: “Aşiqlər sonda bir yerdə görüşmürlər; onlar həmişə bir-birlərinin içində olurlar.” Bu fikir sevginin zahiri yaxınlıqdan daha çox ruhların və qəlblərin vəhdəti olduğunu göstərir. Həqiqi sevgi məsafələri tanımır. O, zamanın və məkanın fövqündə yaşayır.

İntibah dövründə insan sevginin mərkəzinə çevrildi. Ədəbiyyat, rəssamlıq və musiqi sevgini insan ruhunun ən yüksək ifadəsi kimi təqdim etdi. Uilyam Şekspir yazırdı: “Sevgi gözlə deyil, qəlb və düşüncə ilə baxır.” Bu fikir göstərir ki, zahiri gözəllik keçicidir, lakin qəlbin gözəlliyi əbədi yaşayır. Şekspirin əsərlərində sevgi insanı həm yüksəldən, həm də sınağa çəkən böyük mənəvi qüvvə kimi təsvir olunur.

Şərq poeziyasının digər dahi nümayəndəsi Məhəmməd Füzuli eşqin insan ruhunu saflaşdıran od olduğunu göstərərək yazırdı:

"Məni candan usandırdı, cəfadan yar usanmazmı?"

Bu misralar sevginin yalnız sevinc deyil, sədaqət, dözüm və mənəvi yetkinlik olduğunu göstərir.

Sənaye inqilabı insan həyatını dəyişdirdi. Şəhərlər böyüdü, insanlar uzaqlaşdı, həyat sürətləndi. Məktubların yerini telefonlar, telefonların yerini internet aldı. Sevgi də ifadə formasını dəyişdi. Bir zamanlar aylarla yol gedən məktubun yerinə saniyələr içində göndərilən mesaj gəldi. Amma texnologiya hisslərin sürətini artırsa da, onların dərinliyini müəyyən edə bilmədi. İnsan yenə də səmimi sözə, isti baxışa, etibarlı çiyinə və mərhəmətli ürəyə ehtiyac duydu.

Lao Tszının məşhur kəlamı bu həqiqəti çox gözəl ifadə edir: “Birinin sizi dərindən sevməsi sizə güc, sizin birini dərindən sevməyiniz isə cəsarət verir.” Sevgi insana yaşamaq gücü verir, qorxularını azaldır, onu böyük fədakarlıqlara sövq edir.

Müasir dövrdə sevgi yeni sınaqlarla üz-üzə qalmışdır. Sosial şəbəkələr, virtual münasibətlər, süni intellekt və rəqəmsal dünya insanları bir tərəfdən yaxınlaşdırsa da, digər tərəfdən tənhalığı artırmışdır. Minlərlə izləyicisi olan insanlar belə bəzən qəlbən tənha yaşayırlar. Bu isə sübut edir ki, sevgi ekranlarda deyil, ürəklərdə yaşayır.

Bu gün sevgi yalnız iki insan arasında münasibət deyil. Sevgi valideynə ehtiramdır, övlada məsuliyyətdir, müəllimə hörmətdir, dosta sədaqətdir, Vətənə bağlılıqdır, şəhidə ehtiramdır, təbiətə qayğıdır, elmə maraqdır, sənətə vurğunluqdur. Sevən insan nifrət etməz, çünki sevginin olduğu ürəkdə kin uzunömürlü ola bilməz.

Mahatma Qandi demişdir: “Sevgi olan yerdə həyat var.” Həqiqətən də, sevgi həyatın nəfəsidir. O olmayan yerdə insan yaşayır, amma həyatın mənasını yaşamır.

Azərbaycan ədəbiyyatında da sevgi həmişə uca tutulmuşdur. Hüseyn Cavid yazırdı: “Məhəbbət elə bir günəşdir ki, onsuz insan qəlbi isinə bilməz.” Bu fikir göstərir ki, sevgi insan ruhunun istiliyi, mənəvi işığı və həyat enerjisidir. Bəxtiyar Vahabzadənin yaradıcılığında isə sevgi insanı Vətənə, ana dilinə, mənəviyyata bağlayan müqəddəs dəyər kimi təqdim edilir.

İnsan tarix boyu saysız-hesabsız müharibələr görmüşdür. Qılınclar, toplar, raketlər şəhərləri dağıtmışdır. Lakin tarix göstərir ki, dağıdılan şəhərləri yenidən sevgi qurmuş, nifrətin ayırdığı insanları yenidən sevgi birləşdirmişdir. Bəşəriyyətin bütün böyük uğurlarının arxasında insanın insana olan sevgisi dayanmışdır.

Bəlkə də sevginin ən böyük təkamülü onun formasında deyil, mənasında baş vermişdir. Əvvəllər sevgi yalnız ailəyə və yaxın çevrəyə aid edilirdisə, bu gün insanlıq anlayır ki, həqiqi sevgi bütün bəşəriyyəti əhatə etməlidir. Rəngi, dili, dini, milliyyəti fərqli olsa da, hər bir insan sevilməyə və sevməyə layiqdir. Sevgi insanları fərqləndirmir, əksinə, onları bir məqsəd ətrafında birləşdirir.

İlk insanın qəlbində alışan kiçik sevgi çırağı bu gün də sönməmişdir. O çıraq anaların laylasında, övladların təbəssümündə, dostların sədaqətində, müəllimlərin zəhmətində, Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların fədakarlığında, elm adamlarının insanlıq naminə axtarışlarında yaşayır. Dövrlər dəyişmiş, dövlətlər qurulmuş və dağılmış, texnologiya möcüzələr yaratmışdır. Lakin insanı insan edən ən böyük həqiqət yenə də sevgidir. Aristotelin dediyi kimi, sevgi ruhların vəhdətidir; Nizaminin dediyi kimi, eşq cahanın canıdır Ruminin dediyi kimi, sevənlər əslində heç vaxt ayrılmırlar; Şekspirin dediyi kimi, sevgi qəlbin gözü ilə baxır; Lao Tszının dediyi kimi, sevgi insana həm güc, həm də cəsarət verir; Qandinin dediyi kimi isə sevgi olan yerdə həyat vardır. Deməli, insanlığın keçmişi də, bu günü də, gələcəyi də sevginin işığında mənalanır. Sevgi təkcə bir duyğu deyil, o, insanın mənəvi kamilliyə aparan yolu, cəmiyyətləri yaşadan qüvvə və bəşəriyyətin əbədi təkamül tarixidir.

 Sevil Azadqızı

30.06.2026