İnsan həyatı bəzən rəngarəng bir tabloya, bəzən isə ağ-qara bir səhifəyə bənzəyir. Eyni küçədən keçən iki insanın gördüyü mənzərə belə bir-birindən tamamilə fərqli ola bilər. Biri yağışlı havada yalnız boz buludları görər, digəri isə yağış damcılarının yaratdığı parıltıda gözəllik tapar. Biri həyatın çətinliklərinə yalnız maneə kimi baxar, digəri həmin çətinliklərin içərisində yaşamaq, böyümək və dəyişmək üçün yeni imkanlar axtarar. Bu fərqin ən böyük səbəblərindən biri insanın daxilində daşıdığı sevgidir. Çünki sevgi yalnız bir insana qarşı hiss edilən duyğu deyil; o, həyata baxış tərzidir.

Həyatın bütün rənglərinin sevgidən başlaması fikri ilk baxışda sadə səslənsə də, əslində çox dərin məna daşıyır. İnsan sevdikcə dünyanı daha diqqətlə görür, daha həssas hiss edir, daha çox düşünür. Sevgi insana yalnız xoşbəxtlik gətirmir; o, insanın daxilindəki duyğuların hamısını oyadır. Sevinci də, həsrəti də, ümid və qorxunu da daha canlı edir. Buna görə sevgi həyatın rənglərini artıran bir hissdir.

İnsan dünyaya göz açdığı ilk gündən sevgiyə ehtiyac duyur. Uşağın anasının səsinə sakitləşməsi, atasının qucağında özünü təhlükəsiz hiss etməsi, ailənin qayğısı ilə böyüməsi təsadüfi deyil. İnsan üçün sevgi ilkin ehtiyaclardan biridir. Körpə hələ danışa bilmədiyi vaxt belə toxunuşdan, səsdən, baxışdan sevgini hiss edir. Deməli, sevgi insan həyatına sonradan daxil olan bir duyğu deyil. O, həyatın başlanğıcından bizimlə birlikdə gəlir.

Sevgi insanın dünyanı dərk etməsinə də təsir göstərir. Uşaq seviləndə özünü dəyərli hiss edir. Özünü dəyərli hiss edən insan isə ətrafındakı insanlara və həyata daha inamla yanaşır. Bir insanın ona “sən bacararsan” deməsi bəzən onun bütün gələcəyini dəyişə bilər. Çünki sözlərin özündən daha güclü olan həmin sözlərin arxasındakı inamdır. Sevgi insanın daxilində “mən dəyərliyəm”, “mən bacara bilərəm”, “mənim varlığımın mənası var” düşüncəsini formalaşdırır.

Həyatın rəngləri yalnız xoşbəxt anlardan ibarət deyil. Həyatda ağrının, itkinin, ayrılığın, uğursuzluğun və məyusluğun da öz rəngi var. Buna görə “həyatın bütün rəngləri sevgidən başlayır” deyəndə yalnız gözəl və rahat günləri nəzərdə tutmaq olmaz. Bəzən insan məhz sevdiyi üçün kədərlənir. Sevdiyi insanı itirdikdə boşluq hiss edir, uzaqda olan birini düşündükdə darıxır. Deməli, kədərin özü də bəzən sevginin kölgəsidir. İnsan heç nəyi sevməsəydi, heç nə üçün darıxmaz, heç kimin yoxluğu onu ağrıtmazdı.

Sevgi insanı dəyişdirən ən güclü qüvvələrdən biridir. İnsan həqiqətən sevdiyi zaman yalnız özünü düşünmür. Başqasının hisslərini anlamağa, onun sevincinə sevinməyə, kədərinə şərik olmağa başlayır. Bu isə mərhəmətin və empatiyanın yaranmasına səbəb olur. Dünyada qarşıdurmaların böyük hissəsi insanların bir-birini anlamaması ilə bağlıdır. Sevgi isə insanı qarşısındakının yerinə özünü qoymağa vadar edir. “Mən onun yerində olsaydım, nə hiss edərdim?” sualı bəzən bir çox sərt davranışın qarşısını ala bilər.

Əsl sevgi yalnız sözlərlə ifadə olunmur. Bəzən bir stəkan su gətirməkdə, yorğun insanı dinləməkdə, xəstə birinin yanında olmaqda, yaşlı bir insanın əlindən tutmaqda, dostun səhv etdiyi zaman onu alçaltmadan xəbərdar etməkdə özünü göstərir. Sevgi böyük və möhtəşəm hadisələrdən daha çox, gündəlik həyatın kiçik anlarında görünür. İnsan bəzən bir başqasının həyatında heç fərqinə varmadan böyük bir iz buraxır.

Sevginin başqa bir rəngi də dostluqdur. Dostluq insanın həyat yolunu daha mənalı edir. Hər insanın yanında onu anlayan, uğuruna sevinən, çətin günündə tək buraxmayan birinin olması böyük sərvətdir. Həqiqi dost yalnız yaxşı günlərdə yanında olan insan deyil. Əsl dost sənin zəif olduğun vaxt da səni olduğun kimi qəbul edə biləndir. Belə münasibətlər insanın həyatına güvən hissi gətirir.

İnsan bəzən bütün dünyanın ona qarşı olduğunu düşünə bilər. Lakin bir nəfərin “mən sənin yanındayam” deməsi belə həmin qaranlığı dağıtmağa kifayət edir. Bu sadə cümlə insan üçün böyük mənəvi dayaq ola bilər. Deməli, sevginin rənglərindən biri də ümiddir. Ümid isə insanın sabaha baxmasına imkan verən ən mühüm hisslərdəndir.

Sevgi təbiətə münasibətimizdə də özünü göstərir. Təbiəti sevən insan ağacın yalnız ağac olmadığını, çayın yalnız su olmadığını, quşun yalnız uçan bir canlı olmadığını görür. O, bütün bunların həyatın bir parçası olduğunu anlayır. Təbiətə sevgi insanı məsuliyyətli edir. Meşəni qorumaq, suyu israf etməmək, heyvanlara zərər verməmək, ətrafı təmiz saxlamaq da sevginin ifadəsidir.

Əgər insan yaşadığı dünyanı sevirsə, onu qorumağa çalışar. Əgər bir şəhəri sevirsə, onun küçələrinə, parklarına, tarixinə və insanlarına diqqətlə yanaşar. Əgər vətənini sevirsə, yalnız onunla fəxr etməklə kifayətlənməz, onun inkişafına öz əməli ilə töhfə verməyə çalışar. Beləliklə, sevgi hissdən məsuliyyətə çevrilir.

Vətən sevgisi insanın daxilində xüsusi yer tutur. İnsan doğulduğu torpağın qoxusunu, uşaqlığının keçdiyi küçələri, doğma evin divarlarını, tanış səsləri yaddaşında daşıyır. Bəzən illər keçsə belə, uşaqlıqda eşidilən bir mahnı və ya tanış bir qoxu insana keçmişini xatırladır. Çünki insanın yaddaşında yalnız hadisələr deyil, həmin hadisələrin yaratdığı hisslər də yaşayır. Sevgi məhz bu hisslərin qorunmasını təmin edir.

Vətən sevgisi həm də insanın öz köklərinə hörmətidir. Keçmişi bilmək, dili qorumaq, mədəniyyətə sahib çıxmaq, milli dəyərləri gələcək nəsillərə ötürmək bu sevginin müxtəlif ifadələridir. İnsan haradan gəldiyini bildikcə hara getmək istədiyini daha aydın anlayır.

Sevgi elmə və biliyə münasibəti də dəyişə bilər. Bir insan hansısa sahəni sevdikdə onu öyrənmək üçün məcburiyyət hiss etmir. Marağı onu özü-özünə araşdırmağa, sual verməyə, səhvlərindən nəticə çıxarmağa aparır. Elmə olan sevgi yeni kəşflərin, sənətə olan sevgi yeni əsərlərin, ədəbiyyata olan sevgi yeni düşüncələrin yaranmasına səbəb olur.

Dünyanın böyük dəyişikliklərinə nəzər saldıqda görmək mümkündür ki, insanların yaratdıqları bir çox gözəl işlərin arxasında dərin bağlılıq dayanıb. Kimisi musiqini sevib ömrünü ona həsr edib, kimisi insanlara faydalı olmaq istəyib həkim olub, kimisi uşaqların gələcəyinə inanaraq müəllimlik edib. Deməli, sevgi yalnız hiss deyil, həm də fəaliyyətə çevrilən daxili enerjidir.

Sevginin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun insanın çatışmazlıqlarına münasibətini dəyişməsidir. Sevmək qarşındakı insanı ideal və qüsursuz görmək demək deyil. Əksinə, həqiqi sevgi insanın qüsurlarını görsə də, onu yalnız həmin qüsurlardan ibarət hesab etməməkdir. İnsan sevdiyi şəxsin səhv edə biləcəyini qəbul edir, lakin onu dəyişdirmək üçün zor tətbiq etmək əvəzinə anlamağa çalışır.

Burada sevgi ilə asılılıq arasındakı fərqi də anlamaq vacibdir. Hər güclü bağlılıq sevgi deyil. Əsl sevgi qarşı tərəfin azadlığına, şəxsiyyətinə və seçimlərinə hörmət edir. Sevgi insanı boğmamalı, onun inkişafına mane olmamalıdır. Əgər bir münasibətdə qorxu, məcburiyyət və təzyiq üstünlük təşkil edirsə, bunu sevgi adı ilə izah etmək doğru deyil. Həqiqi sevginin içində hörmət də olmalıdır.

İnsan özünü də sevməyi bacarmalıdır. Özünü sevmək eqoist olmaq deyil. Özünü sevmək öz dəyərini başqasının münasibətindən asılı vəziyyətə salmamaqdır. İnsan öz səhvlərini qəbul etməli, lakin özünü həmin səhvlərə görə ömürlük cəzalandırmamalıdır. Hər kəsin yenidən başlamaq, öyrənmək və dəyişmək haqqı var.

Özünü sevən insan başqasına da daha sağlam sevgi verə bilər. Çünki daxilində daim boşluq hiss edən insan bəzən həmin boşluğu başqa bir insanın hesabına doldurmağa çalışır. Halbuki sevgi iki natamam insanın bir-birinə möhtac olması deyil; iki insanın bir-birinin həyatını daha mənalı etməsidir.

Həyatda elə anlar olur ki, insan bütün rənglərin itdiyini düşünür. Planlar baş tutmur, insanlar dəyişir, münasibətlər sona çatır, arzular gecikir. Belə vaxtlarda sevginin əsl gücü ortaya çıxır. Sevgi insana “hər şey yaxşı olacaq” vədindən daha qiymətli bir şey verir: yenidən cəhd etmək gücü.

Həyatın çətinliyi onun rənglərini məhv etmir. Bəzən çətinlik həmin rənglərin dəyərini daha yaxşı göstərir. Qaranlığı tanımayan insan işığın qiymətini tam anlamaya bilər. Kədəri yaşamayan insan sevincin nə qədər qiymətli olduğunu bəzən dərk etməz. Buna görə həyatın bütün rəngləri bir-biri ilə əlaqəlidir və onların hər birini hiss etməyə imkan verən əsas qüvvələrdən biri sevgidir.

Sevgi insanı bağışlamağı da öyrədir. Bağışlamaq edilən səhvi unutmaq demək deyil. Bəzən insan keçmişdə yaşanan hadisəni unutmadan da onun ağrısından azad ola bilər. Bağışlamaq insanın öz daxilində daşıdığı yükü azaltmasıdır. Əlbəttə, hər şeyi əvvəlki kimi davam etdirmək məcburiyyəti yoxdur. İnsan bağışlayıb məsafə də saxlaya bilər. Burada əsas məsələ nifrətin insanın daxilini illərlə zəbt etməsinə imkan verməməkdir.

Nifrət insanın enerjisini tükəndirir, sevgi isə onu yenidən qurur. Buna görə sevgi bəzən başqasını deyil, ilk növbədə insanın özünü azad edir.

Ədəbiyyat və incəsənət də sevginin müxtəlif rənglərini bizə göstərir. Şair sevəndə sözlər dəyişir, rəssam sevəndə rənglər başqa cür görünür, bəstəkar sevəndə səslər hisslərə çevrilir. İnsanların min illərdir yazdığı şeirlərin, çəkdiyi rəsmlərin və yaratdığı musiqilərin böyük bir hissəsində sevgi, ayrılıq, həsrət, ümid və insan bağlılığı əsas mövzulardan olub. Çünki sevgi hər dövrdə insan üçün başa düşülən ümumbəşəri dildir.

Bir şeiri fərqli dillərdə oxuyan insanlar belə onun yaratdığı hissi anlaya bilərlər. Çünki insanın dili, mədəniyyəti və yaşayış tərzi fərqli olsa da, sevinc, kədər, həsrət və ümid kimi duyğular hamımıza tanışdır. Sevgi insanları bir-birinə yaxınlaşdıran görünməz körpülərdən biridir.

Sevginin olmadığı bir dünyanı təsəvvür etmək çətindir. Belə dünyada ailə anlayışı yalnız formal münasibətə, dostluq sadəcə maraq əlaqəsinə, təhsil yalnız məlumat ötürülməsinə, peşə yalnız qazanc vasitəsinə çevrilə bilərdi. İnsanlar bir-birinə yalnız fayda baxımından yanaşsaydılar, həyatın mənəvi tərəfi zəifləyərdi.

Məhz sevgi insan fəaliyyətinə məna verir. Müəllimi yalnız dərs keçən şəxsdən fərqləndirən onun şagirdinin gələcəyinə inanmasıdır. Həkimi yalnız müalicə edən mütəxəssisdən fərqləndirən insan həyatına verdiyi dəyərdir. Valideyni yalnız övlad dünyaya gətirən şəxsdən fərqləndirən onun övladının gələcəyi üçün göstərdiyi qayğıdır. Peşə sevgi ilə birləşəndə xidmətə, məsuliyyətə və yaradıcılığa çevrilir.

Bəs niyə məhz həyatın bütün rənglərinin sevgidən başladığını deyirik?

Çünki sevgi insanın görmə qabiliyyətini deyil, görmək istədiyi şeyləri dəyişir. Eyni günəş hər kəs üçün doğur, amma onun işığından necə istifadə etmək insanın daxilindən asılıdır. Sevgi insanın diqqətini yalnız özündən kənara yönəldir. O, insanı başqa bir insanın sevincini görməyə, təbiətin gözəlliyini hiss etməyə, bir sözün arxasındakı duyğunu anlamağa, kiçik yaxşılıqları qiymətləndirməyə öyrədir.

Sevgi olan yerdə adi bir səhər xüsusi görünə bilər. Bir fincan çayın dadı, bir uşağın gülüşü, yağışdan sonra torpağın qoxusu, yaşlı insanın xatirəsi, dostun göndərdiyi sadə mesaj belə insan üçün böyük məna daşıya bilər. Deməli, həyatın rənglərini yaradan yalnız hadisələrin özü deyil, həmin hadisələrə verdiyimiz mənadır.

İnsan sevdiyi zaman zamanın da qiymətini anlayır. Çünki sevdiklərimizlə keçirdiyimiz heç bir anın sonsuz olmadığını bilirik. Bu anlayış insanı daha diqqətli edir. Yanımızdakı insanların varlığını adiləşdirməməli olduğumuzu başa düşürük. Bəzən “sonra deyərəm”, “sonra görüşərik”, “sonra təşəkkür edərəm” deyə düşündüyümüz şeylər həyatın ən böyük peşmanlıqlarına çevrilə bilər.

Buna görə sevgi həm də bu günü qiymətləndirməyi öyrədir. Həyat gələcək üçün qurulsa da, onun özü yalnız bu anda yaşanır. Sevdiyimiz insanlara sevgimizi vaxtında göstərmək, təşəkkürü gecikdirməmək, üzr istəməkdən çəkinməmək, yaxşılığı təxirə salmamaq həyatın rənglərini daha canlı edir.

Sevgi insanın dünyaya qoyduğu izdir. İnsan həyatdan gedəndə onun əşyaları, vəzifəsi və maddi sərvəti geridə qala bilər. Lakin onun insanlara verdiyi sevgi, öyrətdiyi dəyərlər, etdiyi yaxşılıqlar və yaratdığı xatirələr uzun müddət yaşaya bilər. Bəzən bir insanın illər əvvəl söylədiyi bir cümlə başqasının həyatına istiqamət verir. Bəzən müəllimin bir şagirdə göstərdiyi inam həmin şagirdin gələcəkdə böyük işlər görməsinə səbəb olur. Bəzən valideynin sevgisi insanın bütün ömrü boyu daşıdığı daxili gücə çevrilir.

Bu baxımdan insanın həyatda qoyduğu ən qiymətli izlərdən biri başqalarının qəlbində yaratdığı işıqdır.

Nəticə olaraq, həyatın bütün rənglərinin sevgidən başlaması təsadüfi ifadə deyil. Sevgi həyatın yalnız bir hissəsi deyil, onun müxtəlif mənalarını bir-birinə bağlayan mənəvi qüvvədir. İnsan sevdikcə görür, gördükcə anlayır, anladıqca dəyişir və dəyişdikcə dünyaya təsir göstərir. Sevgi ailəni ailə, dostluğu dostluq, mərhəməti mərhəmət, ümidi ümid, xatirəni xatirə, arzunu arzu edən hisslərdən biridir.

Həyat yalnız ağ və qara rənglərdən ibarət deyil. Onun içində sevincin sarısı, ümidin yaşılı, sədaqətin mavisi, mərhəmətin isti tonları, həsrətin tünd çalarları, arzuların parlaq rəngləri var. İnsan bütün bu rəngləri hiss etdikcə həyatın nə qədər zəngin olduğunu anlayır. Bəzən ən gözəl rənglər gözlə deyil, qəlblə görünür.

Ona görə də həyatın rənglərini axtararkən uzaqlara getməyə ehtiyac yoxdur. Bəzən həmin rənglər bir insanın gülüşündə, ananın qayğısında, dostun sədaqətində, müəllimin inamında, uşağın saf baxışında, doğma torpağın qoxusunda, təbiətin səssizliyində və insanın özünə verdiyi yeni başlanğıc şansında gizlənir.

Əslində sevgi həyatın özünə “dəyərli” deməyin başqa adıdır. İnsan bir şeyi sevdiyi zaman onun varlığını qiymətli hesab edir. Sevdiyi insanı qoruyur, sevdiyi torpağa sahib çıxır, sevdiyi işi inkişaf etdirir, sevdiyi dünyanı daha yaxşı hala gətirmək istəyir. Buna görə sevgi yalnız ürəkdə yaranan duyğu deyil, davranışa çevriləndə həqiqi güc qazanan bir dəyərdir.

Və bəlkə də həyatın ən böyük sirri budur: dünyanın rəngləri həmişə dəyişə bilər, amma onları görməyə imkan verən sevgi insanın daxilində yaşadığı müddətcə həyat yenidən rənglənə bilər. İnsan yıxıla, itirə, kədərlənə və ümidsiz qala bilər. Lakin qəlbində sevgi varsa, yenidən ayağa qalxmaq üçün bir səbəb tapar.

Deməli, həyatın bütün rəngləri sevgidən başlayır. Çünki sevgi insana yalnız yaşamağı deyil, hiss edərək yaşamağı öyrədir. Həyatı həqiqətən gözəl edən də məhz budur: dünyaya baxmaq yox, onu duymaq; insanları tanımaq yox, onları anlamaq; günləri keçirmək yox, onların mənasını yaşamaq.

Son söz olaraq, həyatın rənglərini seçmək hər bir insanın öz əlindədir. Qarşımıza çıxan hadisələrin hamısını dəyişə bilmərik, lakin onlara hansı gözlə baxacağımızı dəyişə bilərik. Sevgini seçən insan qaranlıqda belə işıq axtarar, itki içində xatirəni qoruyar, çətinlik qarşısında ümidini tam itirməz və başqasının həyatına özündən bir yaxşılıq qatmağa çalışar. Buna görə sevgi həyatın başlanğıcındakı ilk rəng olmaqla yanaşı, onun sonuna qədər qorunmalı ən parlaq rəngidir.

İnsan dünyaya nə qədər böyük iz qoyacağından əvvəl, neçə qəlbdə gözəl bir xatirə buraxacağını düşünməlidir. Çünki həyatın həqiqi rəngləri gözlərdə deyil, insanların bir-birinin həyatına bəxş etdiyi sevgidə yaşayır.

Sevil Azadqızı