Fərhad Tapdıqoğlu - Dostların görüşü
(novella)
Dar-vin yumşaq divanda uzanıb,televizorun düyməsini basdı.Müğənni oxuyurdu:
"İkimiz bir köynəkdə,
Yaxası dar olaydı.. "
Kanalı dəyişdi.Bu kanalda isə "Dar-tanyan və üç müşketyor " filmi nümayiş olunurdu.Son kadrlar idi.Ardınca Janna Dar-k - Fransa qəhrəmanı haqqında veriliş başladı.
Dar-vin kişi televizoru söndürüb,arvadı Dar-çını sıslədi:
-Ay arvad,neynirsən orda?
Arvadı Dar-çın:
- A kişi,noolub, saçımı dar-ayıram- dedi.Gəlirəm.
Dar-vin kişi gülə- gülə:
-Ay Dar-a,saçını dar-a ,qurtar gəl bura - dedi.
...Dar-vin kişi arvadı Dar-çına gəncliyindən hərdən Dar-a deyirdi.Qırx ilə yaxın idi ki,evli idilər.İki övladları : bir oğul,bir qızları vardı,dörd nəvələri.Övladları ayrı yaşayırdılar, ev- eşikli idilər.Təbii ki,dar-a düşəndə,yenə valideynlərinə üz tuturdular.
Təzə ailə quranda Dar-vinlə Dar-çın(Dar-a) uzun illər dar-ısqal mənzildə yaşamışdılar.Dar-vin kişi o zamanlar adətən Qaz-24 avtomaşınına qoyulan bir "Şlyalis" markalı ağ- qara təsvirli kiçicik televizordan birini çətinliklə əldə edib,mətbəxdə quraşdırmışdı. Həyat yoldaşı Dar-çın xörək bişirərkən,televizora da baxırdı .İndi həmin televizoru xatirə kimi saxlayırdılar.
... Dar-vin texniki -peşə məktəbini bitirib, zavodların birində pardaxlama dəzgahında operator işləyən zamanlar ,zavodda Vəfa-dar adında bir qaynaqçı ,onunla danışıb,yanına qaynaqçı şagirdi götürdü:
- Qaynaqçı ömürlük sənətdir- dedi.Peşman olmazsan.
Dar-vin həmin o ustasını daim xatırlayır. Amma təəssüf edirdi ki,30 il öncə ailə vəziyyətinə görə rayona köçən ustasının ünvanını bilmir.Çünki,Vəfa-dar işdən öz ərizəsi ilə çıxıb ,rayona gedən vaxtı Dar-vin arvadı Dar-çınla müəssisədən verilən 24 günlük göndərişlə( putyovka) Moskva ətrafı rayonların birində,sanatoriyada istirahət edirdilər...
... Dar-vinin düzəltdiyi dar-vazalar adla deyilirdi.Dar-tma tavan düzəltməyi də son zamanlar öyrənmişdi.Dar-vinin dar düşüncəli adamlardan xoşu gəlmirdi.Dünyagörüşlü insan idi.Dar-vinin babası Bakı Dar-ülfünunu( indiki Bakı Dövlət Universiteti) bitirmişdi.Dar-vin ali təhsil almasa da az- çox savadlı idi. Tarixi də,coğragiyanı da babat bilirdi.Hərdən Dar-aya( Dar-çına) İran hökmdarı Dar-adan danışırdı:o dövrdə dar ağacından asma ən ağır cəzalardan biri idi.Dar-danel boğazından tutmuş,bütün boğaz ,körfəz,çay ,göllər haqqında məlumatlı idi Dar-vin kişi.
İndi Dar-vin kişi təqaüddə idi. İşlədiyi illərdə əmanət kitabçası açdırıb,ora dar gün üçün bir az pul da qoymuşdu.( O pulların da 1992- ci ilə qədər olan məbləğı kiçik bir faizlə əmanətçilərə qaytarıldı).
Orta məktəb şagirdi olan olan nəvəsi Elgün çox zaman onlarla birlikdə qalırdı.
... Dar-çın arvad saçını dar-ayıb, Dar-vinin yanına gəldi:
-A kişi eşidirəm- dedi.
Dar-vin kişi:
- Yadıma xalq arasında geniş yayılan bir lətifə düşdü: "O zaman SSRİ- nin başçısı olan Xruşşov haqqında çaşdırıcı suallar verirdilər: "kim deyər Xruşşov saçını dar-ayandan sonra tel dar-ağını hansı cibinə qoyur?"
Xruşşov isə daz idi...
Sənə aidiyyatı yoxdu ee,arvad.Maşalah sənin saçlarına noolub, sözgəlışı dedim.
Gənclik işlərində zarafatla bir - birimizə sual verərdik: "Sənin havan nədir?"
Cavabımız belə olardı:
"Gamış bağa girdi" Yaxud deyərdik :" Dar-tma ,yaxam cırıldı"...
Ay arvad, deyirəm sabah nəvəmiz Elgünü də çağıraq, birlikdə şimal- qərb rayonlarının birinə bir- iki günlüyə istirahətə gedək.Nə deyirsən arvad?- dedi.
Dar-çın arvad:
- Bəs demişdin, Sizi Culfanın yaxınlığındakı ,"Dar-ı dağa" aparacam- dedi.
Dar-vin kişi:
-Arvad ora da bir aydan sonra gedərik.Dar macalda söz verməyim hardan yadına düşdü? - dedi.Yaxşı bir dar-çınlı çay dəmlə Dar-çın.
Dar-çın arvad mətbəxə keçdi.. Qızıynan mobil telefonla danışmağa başladı.Qızı həyət evində qalırdı.Anasına toyuqlar üçün dar-ı aldığını deyirdi,məsləhət alırdı . Bir neçə dəqiqədən sonra Dar-vin yenidən onu səslədi:
- Ay Dar-a,nooldu sənin çayın ?
Dar-çın arvad:
-- Dar qursaqlıq,dar hövsəlilik səndə gün- gündən artır .Dəm alsın ,gətirirəm də..
Bu kişinin bu yaşda maşallah qulağı da dar-ı dəlir.
-Tez gətir,nədənsə darıxdım.
Dar-çınlı çay gəldi.Ər- arvad çayladlar...
...Səhər tezdən Dar-vin kişi "O99 Jiqulisini " işə salıb,üçlükdə istirahətə yola düşdülər.
Maşını saxlayıb,dar yollarla meşəyə tərəf qarxdılar. laləli, sarıçiçəkli bir talada yəhərli,yüyənli bir at otlayırdı. Bir atı isə hörükləmişdilər.
Dar-vin kişi dəblə geyinən ,dar balağı olan,dar şalvarlı nəvəsi Elgünü atın üstündəki əşyalarla,ləvazimatlarla tanış edirdi:
- Bax bu yəhərdi, bu üzəngi,bu noxta, bu cilov,bu quşqun...
Deyirlər:" quşqunu boş adamdır,yəni tez yumşalan,asan təsir altına düşən adam."
Yaxud deyirlər ki," filankəsi cilovladılar, yəni evləndirdilər".
Belə bir cümlə də işlədirlər:" filankəsin yüyənin dar-tmaq lazımdır ki,dayansın".
Sonra Dar-vin baba, nəvəsinə hörükdə olan atı göstərdi:
- Bax görürsən kəndir atın burnunun üstündən keçirilib,yəni buruntax olunub.Buruntax olunan heyvanın ipini dar-tanda burnu sıxılır,nəfəsi kəsildiyindən dayanır...
Bax belə.Elgün ," alasan- küləsən" - nədir ,bilirsən?Boş- boşuna gəzən ,hamının buyruğuna gedən adam - deməkdir.İnanıram ki,sən həmişə bizim başımızı uca eləyəcəksən.Bilirsən də,səhv hərəkət edəndə ,həmin adamın "ipini dar-tmağı" bacarıram..
... Bu zaman atın yanına bir nəfər yaxınlaşdı. Baxışlar
toqquşdu,bir- birlərini başdan ayağa süzdülər..
Vəfa-dar idi.Dar-vinə qaynaqçılığı öyrədən Vəfa-dar kişi...Qucaqlaşma...görüşmə...
O zaman ailə vəziyyətinə görə kəndə köçən ,artıq yaşa dolmuş, amma hələ də qıvraq olan Vəfa-dar kişi ,Dar-vingili evinə apardı.
Çətin ,dar günün və əlbəttə unudulmaz günün dostları sanki yenidən gəncləşdilər...