Adil Misirli: -Uzund(i)raz
Bu
kəlməni boy-buxunu, biçimi bədəninə, vücuduna uyğun gəlməyən, olmayan adam
haqda deyirlər. Yəni kobud bədən quruluşuna,
malik olan şəxs. Uzunluğu boyuna xələl gətirən adam. Belə adamın boyunun
hündürlüyü, ucalığı heç də uca boy, qamət demək deyildir. Başqasına boyunun ucalığı
şıqlıq, yaraşıq verirsə, beləsinə əksinə, xələl gətirir, görkəmini qüsurlu
edir. Odur ki, ona boyuna uyğun ad seçir, hardasa kobud, qaba səslənən
uzundiraz deyirik. Eyni zamanda belə adamın boy-buxununda bir uyarsızlıq, qüsur
varsa da biz onun xarici görkəmi haqda təsəvvür yaratmaq məqsədi ilə işlətdiyimiz
ifadəni səhv və yanlış deyirik. Necə yəni uzundiraz? Uzunun mənası bizim dildə
aydındır. Yəni uca hündür, qamətli. Diraz isə fars sözüdür. Diraz da elə uzun
deməkdir. Deməli biz uzunduraz deyəndə çox gülünc, mənasız sözə əl atırıq. Dilimizdə
olan və mənası çox aydın anlanılan uzun sözünə zorla farsın dirazını yamaq etmək
dilimizi korlayır, ona xələl gətirir. Axı yamaq gözəl ola bilməz. Düşünülməmiş
yersiz söz birləşməsi ahəngini pozur, onun rəvanlığına xələl gətirir. Və eyni
zamanda burada cilalıq da itir. Dilimizdə uzundiraz sözü kobud, qaba, yersiz və
mənasız alınır. Sadəcə olaraq səslənmir. Dilə heç bir şey verməyərək, onu
ağırlaşdırır. Yaxşı olardı ki, bu sözdən əl çəkib onun əsl mənasını bildirən,
uzunboy sözünü işlədək. Uzunboy sözü aydındır və məntiqli səslənir. Yəni uzuna bənzər,
uzun təki. Bu söz uzundirazdan dəfələrlə rəvan, axıcıdır. Uzunsov desək həm
dilimiz təmiz olar, həm özümüzü də çətinliyə salmarıq. Gəlin bundan sonra
uzunboy deyək, işlədək. Qoy bu söz öz həqiqi yerini tapsın, dəqiq və məntiqi mənasını
bildirsin.