. Sərhəd bilmir dalğalanan gümanım,

Ümidlərim dözüb, taxtda qocalıb...

Lövbər salıb yolum üstə dumanın –

Kipriyimdə tay şaxta da qocalıb...

Gör nə qədər dən ələnib, dən düşüb,

Bircə-bircə dənələnib, tən düşüb!..

Bilməmisən, bəxtinə də mən düşüb –

Mənlə birgə, elə bəxt də qocalıb!

Vaxtsız ötüb neçə saat, neçə an,

Heç xəbərim olmayıbdı saatdan...

Ulu sevgi gözləyirdim o vaxtdan –

Bir də gördüm, elə vaxt da qocalıb...

Bulanıbdı ürəkdə nəm, gözdə nəm,

Son ümiddi boynubükük gözləməm!

Ay Əbülfət, sən də elə söz denən –

Deməsinlər: "Bu da saxta... qocalıb!"

Şeirin bədii təhlili:

Əbülfət Mədətoğlunun "Qocalıb" şeiri, ömrün payızını yaşayan bir insanın daxili sarsıntılarını, itirilmiş zamanı və boşa çıxmış ümidləri bədii şəkildə ifadə edən təsirli bir lirik əsərdir.

Şeirin əsas mövzusu zamanın amansızlığı, qocalıq və bəxtdən giley, ideyası isə insanın hər şeyin fövqündə dayanan tale və vaxt qarşısındakı çarəsizliyidir. Şeir klassik qoşma formasında (hər bənd 4 misra, heca ölçüsü 11) yazılmışdır. Bu da şeirə doğma, xalq yaradıcılığına yaxın bir axıcılıq və musiqililik qazandırır.

Əsərdə "qocalıb" sözü rədif kimi çıxış edərək hər bəndin sonunda təkrar olunur və şeirin ümumi kədərli notunu, qocalıq harmoniyasını gücləndirir. "Taxtda, şaxta, bəxt də, vaxt da, saxta" sözləri isə güclü zəngin qafiyələr (təbrik) yaradır. Müəllif hisslərini sadə dillə deyil, dərin məfhumları canlandıraraq – metaforalar vasitəsilə çatdırır: "Ümidlərin taxtda qocalması" və "vaxtın qocalması" – Zamanın və ümidin fərdiləşdirilməsi (təşbeh, metafora) poetik təfəkkürün uğurlu nümunəsidir.

"Kiprikdə tay şaxtanın qocalması" – Göz yaşlarının və daxili soyuqluğun göz qapaqlarında dondiyunu vizual olaraq göz önünə gətirir. "Dən ələnməsi" – Həm saça düşən dən (ağlıq), həm də ömür payının dən-dən (bircə-bircə) tükənməsi kimi poetik təkrar və cinas elementləri ilə verilib. Şeirdə fəlsəfi bir təəssüf hissi hakimdir. İnsan təkcə özünün deyil, onunla bərabər bəxtin, zamanın və ulu sevginin də qocaldığını fərq edir. Bu, fərdi kədəri ümumbəşəri bir həqiqətə çevirir.

Son bənddə müəllifin özünə ("Ay Əbülfət") müraciəti, klassik aşıq şair ənənəsinə (möhürləməyə) əsaslanır. Şair yaşlansa da, yaradıcılığının, sözünün təravətli qalmasını istəyir; sənətdə "saxtalığa" və ruhən qocalmağa üsyan edir. Sizə cansağlığı və bütün işlərinizdə uğurlar arzulayıram, əziz insan Əbülfət Mədətoğlu!

Sevil Azadqızı

22.10.2026