Əbülfət Mədətoğlunun bu şeiri insanın daxili sarsıntılarını, ümidin çiçəkləyib sonradan ümidsizliyə çevrilməsini və ən güvəndiyi kəsdən aldığı mənəvi zərbəni əks etdirir.

Əsərdə qəm ilə şənin, ümid ilə xəyanətin təzadı güclü metaforalar və obrazlı dillə verilir, xüsusən də ən ağır məqamda yaxının atdığı gülün daşdan daha çox incitməsi ironik və faciəvi bir ovqat yaradır. Əbülfət Mədətoğlunun bu poetik nümunəsi insanın daxili aləminin, ümidlərinin qırılmasının və ən yaxınından gələn mənəvi zərbənin dərin psixoloji mənzərəsini yaradır.

Şeir həm fəlsəfi tutumu, həm də emosional təsir gücü ilə seçilir. Şeirin ana xəttini inandığı dəyərlərdən məhrum olmaq və mənəvi tənhalıq təşkil edir. Müəllif ömrü boyu bəslədiyi ümidlərin necə puç olduğunu poetik şəkildə ifadə edir. Burada "ümid" sadəcə bir məfhum deyil, insanın yaşamaq, mübarizə aparmaq gücüdür. Lirik qəhrəmanın ən böyük faciəsi odur ki, onu yıxan kənar qüvvələr yox, daxilən güvəndiyi və sığındığı duyğuların özüdür ("Umud özü, iç dünyamı daraltdı!").

Şair hisslərin gərginliyini oxucuya çatdırmaq üçün zəngin bədii vasitələrdən və təzadlardan məharətlə istifadə edib: "Qəm" və "Şən" təzadı: "Həm gecəni, həm gündüzü tən tutdum, Hətta qəmi, iki əlli - şən tutdum!" misralarında qəhrəmanın taleyin çətinliklərinə qarşı göstərdiyi dözüm, acını belə şadlıq kimi qəbul etmək fədakarlığı görünür.

Ümidlərin "çiçəkləməsi" və ümidsizliyin onları "saraltması", göz yaşlarının "dən" (toxum) olub bir "səhra" yaratması insanın daxili quraqlığını və mənəvi boşluğunu vizuallaşdırır. "Daş" və "Gül" simvolizmi: Şeirin ən pik nöqtəsi "Hamı mənə daş atanda - son anda - Gülü mənə, gülə-gülə, yar atdı!" hissəsidir. Burada yadların atdığı daş yox, doğmanın (yarın) ironiya ilə atdığı gül lirik qəhrəmanı yaralayır. Gül sevdiyindən gəldiyi üçün daşdan daha ağır zərbəyə çevrilir.

Lirik qəhrəman taleyin ağır sınaqlarından, maddi və mənəvi yoxsulluqdan ("kasıblıqdan donanda") keçib. O, kənardan gələn hər cür çətinliyə tab gətirə bilir. Lakin ən çətin anda güvəndiyi insanın laqeydliyi və ya gizli xəyanəti onun daxili dünyasını darmadağın edir. Şair özünə müraciətlə ("Ay Əbülfət...") yekun vuraraq göstərir ki, son ümid yeri də tükənəndə insanın iç dünyası daralır və dözülməz olur. Şeir klassik aşıq və xalq yaradıcılığı ənənələrinə uyğun olaraq heca vəznində yazılıb. Dili olduqca axıcı, səmimi və xalq ifadələrinə yaxındır ("iki əlli tutmaq", "əlim cibdə donmaq").

Qafiyə quruluşu və daxili ritm oxucunu yormur, əksinə, misralardakı kədəri və musiqililiyi ön plana çıxarır. Mətndəki "gülə-gülə" və "gülü" sözlərinin eyni misrada işlədilməsi emosional effekti daha da gücləndirir. Bu şeir sadəcə fərdi bir şikayət deyil, insanın güvən axtarışının, xəyanətlə qarşılaşdığı an yaşadığı mənəvi böhranın ümumiləşdirilmiş poetik ifadəsidir.

Sevil Azadqızı

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi.

Filoloq. AJB, AYB-nin üzvü.

Ədəbi təhlil-tənqidçi. Yazar-publisist